Մեքսիկայի նախագահ Կլաուդիա Շեյնբաումի հանդեպ կատարված բռնությունը ցնցել է երկիրը՝ առաջացնելով փոփոխության պահանջ

Բողոքի ալիք՝ Մեքսիկայի առաջին կին նախագահի հանդեպ հրապարակային բռնությունից հետո

Երեքշաբթի օրը Մեխիկոյի պատմական կենտրոնում՝ փողոցում քաղաքացիների հետ շփվելիս, Մեքսիկայի նախագահ Կլաուդիա Շեյնբաումի հետ տեղի ունեցավ միջադեպ, որը ցնցեց ողջ երկիրը։ Նախագահին մոտեցավ հարբած տղամարդ, ով փորձեց համբուրել նրա պարանոցը և գրկել՝ գրկելով ու բռնելով, մինչ Շեյնբաումը կարողացավ հեռացնել նրա ձեռքերը։ Շուտով միջամտեց նրա օգնականը, իսկ տղամարդը ձերբակալվեց։

Դեպքը տեսագրվեց և լայնորեն տարածվեց սոցիալական ցանցերում՝ առաջացնելով մեծ վրդովմունք, հատկապես կանանց շրջանում։ Շատերի համար նախագահի փորձածը դարձավ անձնական՝ իրենց սեփական վախերի և փորձերի արտացոլում։ «Եթե նախագահն այսքան պաշտպանության և անվտանգության ներքո ենթարկվեց բռնության, ապա բոլոր կանայք ցանկացած պահի կարող են դառնալ այդպիսի հարձակման զոհ», — ասում է 20-ամյա ուսանողուհի Պատրիսիա Ռեյեսը։ (The Guardian)

Անձնական և քաղաքական արձագանքներ

Նախագահ Շեյնբաումը շատ արագ և վճռական արձագանքեց։ Հաջորդ օրը մամուլի ասուլիսում հայտարարեց, որ պատրաստվում է իրավական ընթացք սկսել հարձակվողի դեմ։ Նրա խոսքերը խորապես շոշափեցին խնդիրը․ «Սա այն է, ինչ ես փորձեցի որպես կին, բայց սա այն է, ինչ բոլոր կանայք մեր երկրում ապրում են։ Եթե ես չբողոքեմ, ապա ինչպե՞ս կարող են բոլոր մեքսիկացի կանայք պաշտպանված լինել։ Եթե սա անում են նախագահի հետ, ի՞նչ կլինի մյուս կանանց հետ»։ (New York Times)

Նրա դիրքորոշումը մեծ համերաշխություն և վրդովմունք առաջացրեց։ Ֆեմինիստ ակտիվիստ և նկարիչ Մարիա Անտոնյետա դե լա Ռոսան միջադեպը անվանեց «շատ նվաստացուցիչ», նշելով․ «Զայրացած էի, վիրավորված ու անզոր»։ Նա ընդգծեց, որ սա առանձին դեպք չէ, այլ շատ ավելի լայն խնդրի արտացոլում Մեքսիկայում, որտեղ օրական միջինում տասը կին սպանվում է, հաճախ՝ սեռական հողի վրա։ «Բռնության մակարդակի հիմքում հենց այսպիսի հարձակումներն են, որոնք ավարտվում են ֆեմիցիդով։ Ուստի ֆեմիցիդային երկրում ապրելով՝ բռնության խնդիրը միշտ առկա է»։

Ազգային քննարկում՝ անվտանգություն, գենդերային բռնություն, պատասխանատվություն

Քաղաքական դաշտում արձագանքը գրեթե միաձայն դատապարտող էր։ «Նախագահը փորձեց այն, ինչ հազարավոր կանայք ամեն օր ապրում են՝ փողոցում, աշխատանքում», — ասաց ընդդիմադիր «Քաղաքացիների շարժում» կուսակցության պատգամավոր Պատրիսիա Մերկադոն։ Սենատորները տարբեր կուսակցություններից համատեղ մամուլի ասուլիսով ընդգծեցին, որ եթե նման հարձակում կարող է տեղի ունենալ երկրի ղեկավարի նկատմամբ, ապա հազարավոր կանայք ամեն օր նույնը հանդուրժում են՝ հաճախ լռությամբ։

«Եթե սա կարող է պատահել պետության ղեկավարի, գերագույն հրամանատարի, Հանրապետության նախագահի հետ, ապա դա լուռ տեղի է ունենում հազարավոր կանանց հետ ամեն օր», — նշեց «Մորենա» կուսակցության սենատոր Ալեխանդրա Արիասը։ Լաուրա Իցել Կաստիլյոն կոչ արեց օրենսդրական փոփոխությունների․ «Նախագահի հանդեպ կատարված հանցագործությունը ոչ միայն խախտեց նրա անվտանգությունը, ամբողջականությունն ու արժանապատվությունը, այն կոչվում է սեռական բռնություն և պետք է համարվի ծանր հանցագործություն ողջ երկրում։ Մոտ օրերս կհանդիպենք հավասարության հանձնաժողովների հետ՝ վերանայելու օրենսդրական օրակարգերն ու առաջընթաց գրանցելու կանանց հանդեպ բռնության կանխարգելման, արձագանքման ու պատժի հարցում»։

Քաղաքական բոլոր շրջանակները չէ, որ աջակցեցին։ Ընդդիմադիր PRI կուսակցության ղեկավար Ալեխանդրո Մորենոն, առանց ապացույցների, հայտարարեց, որ միջադեպը կարող էր բեմադրված լինել՝ հանրության ուշադրությունը կարտելային բռնություններից շեղելու համար։ «Սա ամենամեծ շեղումն է, կեղծ, կոպիտ ու կեղծավոր», — ասաց նա։ Ֆեմինիստ ակտիվիստները նման հայտարարությունները անվանեցին «վերազոհականացում»՝ խաթարելով զոհի վստահությունը սեփական պատմության մեջ։

Կանանց առօրյա իրականությունը՝ վախ, հարմարում, դիմացկունություն

Նախագահի հետ տեղի ունեցածը ընդգծեց այն վտանգները, որոնց առջև կանգնած են սովորական կանայք։ 40-ամյա բուժքույր Ալիսիա Գուտիերեսը հիշեց իր սեփական փորձը հասարակական տրանսպորտում․ «Փորձում եմ չնստել շատ մարդաշատ տրանսպորտ, կամ միշտ նստել կնոջ կողքին։ Եթե նախագահին կարող են այդպես դիպչել, ապա մեզ համար ի՞նչ հույս կա»։ Սոֆիա Լանդան, տնային մաքրուհի, ընդգծեց․ «Շատ կանայք սա են տանում։ Շեյնբաումն ունի արդարություն ապահովելու ուժ»։

Տարիներ շարունակ Մեքսիկայում կանանց հանդեպ բռնության բարձր մակարդակները սնուցել են ակտիվ ֆեմինիստական շարժումը։ Տասնյակ հազարավոր կանայք ամեն տարի դուրս են գալիս ցույցի՝ պահանջելով արդարություն և բարեփոխումներ։ Այս միջադեպը դարձավ խորհրդանիշ՝ հիշեցնելով, որ, չնայած առաջընթացին, կանանց անվտանգության և արժանապատվության պայքարը դեռ շարունակվում է։

Լայնածավալ համատեքստ՝ քաղաքականություն, անվտանգություն, սոցիալական փոփոխություններ

Դեպքը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ Մեքսիկան արդեն պայքարում էր քաղաքական բռնության դեմ։ Մի քանի օր առաջ Շեյնբաումը հանդես եկավ հայտարարությամբ Միչոական նահանգում քաղաքապետի սպանությունից հետո՝ ընդգծելով հանրային պաշտոնյաների վտանգները։ Սակայն շատերը նշում են, որ կանանց համար, անկախ դիրքից կամ անվտանգությունից, վտանգը միշտ առկա է։

Շեյնբաումի որոշումը՝ ներկայացնել իրավական բողոք, ընկալվում է որպես կարևոր քայլ՝ ոչ միայն սեփական արժանապատվության, այլև միլիոնավոր կանանց համար, ովքեր նրան դիտում են որպես առաջնորդ։ Հրապարակային հարձակումն ու դրա տեսագրումը ստիպեցին Մեքսիկային քննարկել սեռի, իշխանության և պատասխանատվության մասին անհարմար ճշմարտությունները։

Օրենսդրական քննարկումների ու բարեփոխումների խոստումներով ակտիվիստները հույս ունեն, որ այս պահը կվերածվի իրական փոփոխության։ Սակայն հարցը մնում է՝ արդյոք վրդովմունքը կվերածվի գործի, թե նորից կմնա մոռացված, ինչպես շատ դեպքերում եղել է։

Կլաուդիա Շեյնբաումի հանդեպ հրապարակային բռնությունը ոչ միայն քաղաքական սկանդալ է, այլև ազգային հաշվեհարդար՝ կապված Մեքսիկայում գենդերային բռնության իրականության հետ։ Մինչ երկիրը քննարկում է, բողոքում ու օրենսդրորեն արձագանքում, միջադեպը դարձավ կանանց խոցելիության և նրանց իրավունքների համար պայքարի խորհրդանիշ։ Հետագա քայլերը պահանջում են ոչ թե խոսքեր, այլ կոնկրետ գործեր՝ որպեսզի որևէ կին, անկախ դիրքից, այլևս չհանդիպի նման նվաստացման։