ՍՐԻՆԱԳԱՐ / ՆՅՈՒ ԴԵԼԻ (Ազատ Հեռուստատեսություն) — Լրացավ Ջամու և Քաշմիրի հատուկ ինքնավար կարգավիճակի (Սահմանադրության 370-րդ հոդվածի) միակողմանի չեղարկման յոթերորդ տարելիցը։ Այս կապակցությամբ տարածաշրջանի նորընտիր վարչապետ Օմար Աբդուլան հանդես է եկել կտրուկ և ինքնավստահ հայտարարությամբ՝ ուղղված Հնդկաստանի կենտրոնական կառավարությանը։ Նա շեշտել է, որ տեղի բնակչությունը ոչ մոռացել է, ոչ էլ համակերպվել 2019 թվականի օգոստոսի 5-ի սահմանադրական փոփոխությունների հետ։ Տեղական առաջնորդի այս հայտարարությունն ընդգծում է տարածաշրջանում առկա խորը և չլուծված քաղաքական տարաձայնությունները՝ այն նույն ժամանակահատվածում, երբ Նյու Դելին և Իսլամաբադը հերթական անգամ բախվում են դիվանագիտական հարթակում։
2026 թվականի օգոստոսի 5-ին Սրինագարում տեղի են ունեցել տարածաշրջանային «Ազգային կոնֆերանս» (National Conference) կուսակցության կազմակերպած բողոքի ցույցերը։ Կուսակցության ղեկավարները, օրենսդիրներն ու տեղական ակտիվիստները պահանջել են անհապաղ վերականգնել Ջամու և Քաշմիրի լիարժեք պետականությունը (նահանգի կարգավիճակը) և սահմանադրական երաշխիքները։ Աբդուլան, ով ստանձնել է պաշտոնը երկար ժամանակ հետաձգված տեղական ընտրություններից հետո, սոցիալական ցանցերում հայտարարել է, որ իր վարչակազմը թույլ չի տա մոռացության մատնել այս հարցը՝ մեջբերելով ամերիկացի բանաստեղծ Ռոբերտ Ֆրոստի տողերը՝ ընդգծելու իր երկարաժամկետ քաղաքական հանձնառությունը։
Յոթ տարվա դիմադրություն. Աբդուլայի հայտարարությունը
«7 տարի է անցել, բայց մենք չենք մոռացել և չենք համակերպվել, առավել ևս չենք ընդունել մեր ներկա պայմանները»,- հայտարարել է վարչապետ Օմար Աբդուլան՝ ուղղակիորեն հակադրվելով կենտրոնական կառավարության այն թեզին, թե տարածաշրջանն ամբողջությամբ ինտեգրվել է և հաղթահարել 2019 թվականի իրադարձությունները։ «Ազգային կոնֆերանսի» առաջնորդը վերահաստատել է իր կուսակցության հանձնառությունը՝ չեղարկելու այն սահմանադրական որոշումները, որոնք զրկեցին նախկին նահանգն իր հատուկ ինքնավարությունից և այն բաժանեցին երկու միութենական տարածքների՝ Ջամու և Քաշմիրի ու Լադախի։
Իր քաղաքական մանդատի կարևորությունն ընդգծելու համար Աբդուլան մեջբերել է Ռոբերտ Ֆրոստի հայտնի տողերը. «Անտառները գեղեցիկ են, մութ ու խորը, բայց ես խոստումներ ունեմ կատարելու»։ Այս սիմվոլիկ հղումն ուղեկցվել է Սրինագարում անցկացվող ցույցերով, որտեղ պատգամավորներն ու կուսակցական աշխատակիցները պարզել են պաստառներ՝ 2019 թվականի վերակազմակերպումը որակելով հակասահմանադրական և պահանջելով նահանգի կարգավիճակի անհապաղ վերադարձ։ Ցույցերը ցույց տվեցին, որ չնայած կենտրոնական կառավարման տարիներին և անվտանգության խիստ միջոցառումներին, տեղական ինքնավարության պահանջը շարունակում է մնալ ազդեցիկ քաղաքական գործոն։
Ինստիտուցիոնալ պահանջներ. Վերակազմակերպման ակտի չեղարկման կոչը
Քաղաքական բողոքի ակցիաներին զուգահեռ, Հնդկաստանի դաշնային կառույցների նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաները նույնպես աջակցել են տեղական պահանջներին։ Ներքին գործերի նախկին քարտուղար Գոպալ Պիլայը և Ջամու և Քաշմիրի հարցերով նախկին բանագնաց Ռադհա Կումարը, ովքեր համանախագահում են «Ջամու և Քաշմիրում մարդու իրավունքների ֆորումը» (Forum of Human Rights in J&K), հանդես են եկել համատեղ հայտարարությամբ՝ կոչ անելով ամբողջությամբ չեղարկել 2019 թվականի «Ջամու և Քաշմիրի վերակազմակերպման մասին» ակտը։
«Եթե նահանգի կարգավիճակի իջեցումը հակասահմանադրական էր, ապա դրանից հետևում է, որ պետականությունը պետք է վերականգնվի»,- նշված է ֆորումի զեկույցում։ Փաստաթղթում նաև կոչ է արվում կենտրոնական կառավարությանը բավարարել Լադախի բնակչության պահանջները՝ լիարժեք պետականություն ստանալու և Սահմանադրության Վեցերորդ հավելվածում ներառվելու վերաբերյալ, ինչը պաշտպանում է տեղաբնիկների հողային իրավունքները։ Նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների այս միջամտությունը վկայում է այն մասին, որ 2019 թվականի իրավական նախադեպի վերաբերյալ մտահոգությունները դուրս են գալիս Քաշմիրի հովտի սահմաններից և քննարկվում են Հնդկաստանի առաջատար քաղաքական շրջանակներում։
Աշխարհաքաղաքական բախում. Նյու Դելին ընդդեմ Իսլամաբադի
Մինչ տեղական առաջնորդները կենտրոնանում էին սահմանադրական իրավունքների վրա, տարելիցը լուրջ դիվանագիտական բախում առաջացրեց Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև։ Իսլամաբադն օգոստոսի 5-ը նշել է որպես «Յոուm-ե-Իսթեհսալ» (Շահագործման օր)։ Պակիստանի արտաքին գործերի նախարար Իսհակ Դարը հայտարարել է, որ յոթ տարի առաջ Նյու Դելիի ձեռնարկած քայլերը լրջորեն վնասել են Հարավային Ասիայում խաղաղության և կայունության հաստատման հեռանկարները։
Ի պատասխան՝ Հնդկաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը կտրականապես մերժել է Պակիստանի գործողությունները՝ դրանք որակելով որպես «քաղաքական աբսուրդ» և «անպտուղ փորձեր»՝ ուղղված չարամիտ քարոզչության տարածմանը։ ԱԳՆ խոսնակ Ռանդհիր Ջայսվալը վերահաստատել է Նյու Դելիի պաշտոնական դիրքորոշումը, ըստ որի՝ Ջամու և Քաշմիրի ու Լադախի միութենական տարածքները «եղել են, կան և հավերժ կմնան Հնդկաստանի անբաժանելի մասը»։ Ջայսվալը հավելել է, որ 2019 թվականի բարեփոխումները բացառապես Հնդկաստանի ներքին գործն են, որոնք տարածաշրջանի բնակիչների համար բերել են «աննախադեպ սոցիալ-տնտեսական զարգացում, արդյունավետ կառավարում և ժողովրդավարական հնարավորություններ»։
Մարդու իրավունքները և անվտանգային ճգնաժամը Պակիստանի վերահսկողության տակ գտնվող Քաշմիրում
Պակիստանի դիվանագիտական հարձակմանը հակազդելու համար Նյու Դելին ուշադրություն է հրավիրել Պակիստանի վերահսկողության տակ գտնվող Ջամու և Քաշմիրի (POJK) տարածքում տիրող մարդու իրավունքների իրավիճակին։ Խոսնակ Ռանդհիր Ջայսվալը մեղադրել է Պակիստանի իշխանություններին «խորը երկերեսանիության» մեջ՝ մատնանշելով տեղի քաղաքացիական բողոքի ցույցերի դեմ իրականացված դաժան ճնշումները, որոնց հետևանքով հունիսից ի վեր սպանվել է առնվազն 90 մարդ։
«Վերջին շաբաթների ընթացքում պակիստանյան անվտանգության ուժերը կիրառել են մահաբեր բռնություն, թիրախային սպանություններ և խիստ արգելքներ՝ լռեցնելու տեղի բնակչության խաղաղ քաղաքացիական բողոքի ցույցերը»,- հայտարարել է Ջայսվալը։ Որակելով այդ գործողությունները որպես «պետության կողմից հովանավորվող բռնություն անզեն քաղաքացիների նկատմամբ»՝ Հնդկաստանի կառավարությունը կոչ է արել Իսլամաբադին դադարեցնել արյունահեղությունը POJK-ում, վերացնել իր տարածքում գործող ահաբեկչական ցանցերը և անհապաղ ազատել բոլոր ապօրինի զբաղեցված տարածքները։
Իրավական հեռանկարներ. Սահմանադրական անորոշություն
Հոդված 370-ի չեղարկման պատմական որոշումից յոթ տարի անց Ջամու և Քաշմիրի վարչական իրականությունը շարունակում է մնալ վիճահարույց։ Թեև Հնդկաստանի կենտրոնական կառավարությունը մատնանշում է զբոսաշրջության աճը, ենթակառուցվածքային ներդրումներն ու տեղական ընտրությունների անցկացումը որպես հաջող ինտեգրման ապացույց, վարչապետ Օմար Աբդուլայի և նախկին դաշնային պաշտոնյաների հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ վարչական կայունացումը չի հանգեցրել քաղաքական համակերպման։
Սպասվում է, որ միութենական տարածքի առաջիկա խորհրդարանական նստաշրջանները կվերածվեն պետականության վերականգնման շուրջ թեժ պայքարի։ Հաշվի առնելով, որ «Ազգային կոնֆերանսը» ունի ժողովրդավարական մանդատ, վարչապետ Նարենդրա Մոդիի կառավարության վրա ճնշումը՝ կատարելու նահանգի կարգավիճակը վերականգնելու իր խոստումը, միայն կուժեղանա՝ փորձության ենթարկելով Նյու Դելիի կենտրոնացված կառավարման մոդելի սահմանները սահմանամերձ զգայուն տարածաշրջանում։