Հանրային բողոքի ալիքը՝ ԱՄՆ դեսպանի միջամտության դեմ
ՕՏՏԱՎԱ — Կանադայի խորհրդարանի միջնորդագրերի պաշտոնական պորտալում ստորագրությունների աննախադեպ աճ է գրանցել այն հանրագիրը, որով պահանջվում է երկրից վտարել ԱՄՆ դեսպան Փիթ Հուքստրային (Pete Hoekstra) և նրան հայտարարել «անցանկալի անձ» (persona non grata)։ Կարճ ժամանակում ստորագրությունների թիվը գերազանցել է 100,000-ի սահմանագիծը։ Կանադայի «Կանաչների կուսակցության» ղեկավար, պատգամավոր Էլիզաբեթ Մեյը (Elizabeth May) մտադիր է այս աշնանը հանրագիրը պաշտոնապես ներկայացնել Համայնքների պալատ (խորհրդարան), ինչը կառավարությունից կպահանջի պաշտոնական արձագանք։
Հանրագիրը նախաձեռնել է Կալգարիի բնակիչ Լիան Ուոքերը (Leanne Walker) հուլիսի 21-ին, և այն բաց է մնալու ստորագրությունների համար մինչև նոյեմբերի 18-ը։ Նախաձեռնությունն արագորեն թափ հավաքեց՝ ընդամենը երկու օրում եռապատկելով ստորագրողների թիվը։ Այս կտրուկ արձագանքը վկայում է դեսպան Հուքստրայի մի շարք սկանդալային հայտարարությունների և գործողությունների նկատմամբ հանրային խոր դժգոհության մասին, որոնք, ըստ ստորագրողների, կոպտորեն խախտում են դիվանագիտական էթիկան և Կանադայի ինքնիշխանությունը։
Սկանդալի պատճառները. Անեքսիայի հռետորաբանություն և ներքին գործերին միջամտություն
Դժգոհությունների կենտրոնում դեսպան Հուքստրայի հայտարարություններն են, որոնցում նա Կանադայի 2025 թվականի խորհրդարանական ընտրություններն անվանել էր «հակաամերիկյան»։ Բացի այդ, նա առաջարկել էր Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնիին (Mark Carney) ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ քննարկել Կանադան որպես ԱՄՆ 51-րդ նահանգ ներառելու (անեքսիայի) հնարավորությունը։ Հուքստրան սոցիալական ցանցերում կիսվել էր Թրամփի այն հրապարակումներով, որտեղ Կանադան անվանվում էր «51-րդ նահանգ»՝ նման հռետորաբանությունը բնութագրելով որպես «սիրո արտահայտություն» (term of endearment)։
Հանրագիրը նաև մատնանշում է դեսպանի ենթադրյալ կապերը ամերիկյան ընտրողների նույնականացման հավելվածի հետ, որն օգտագործվել է Ալբերտայի անջատողական շարժման կողմից՝ հնարավոր հանրաքվեի կողմնակիցների տվյալները հավաքագրելու համար։ Թեև Հուքստրան հերքել է իր տեղեկացվածությունը անջատողականների կողմից այդ հավելվածի օգտագործման մասին, հանրության շրջանում կասկածները պահպանվում են, և դա դիտվում է որպես Դիվանագիտական հարաբերությունների մասին Վիեննայի կոնվենցիայի խախտում։
Խորհրդարանական ընթացակարգերը և դիվանագիտական հետևանքները
Կանադայի խորհրդարանական կանոնակարգի համաձայն՝ ցանկացած հանրագիր, որը հավաքում է առնվազն 500 ստորագրություն և ունի խորհրդարանի պատգամավորի հովանավորությունը, պահանջում է կառավարության պարտադիր գրավոր պատասխան ներկայացնելուց հետո 45 օրվա ընթացքում։ Քանի որ Էլիզաբեթ Մեյն արդեն համաձայնել է հովանավորել հանրագիրը, վարչապետ Մարկ Քարնիի կառավարությունը ստիպված կլինի պաշտոնական դիրքորոշում հայտնել իր ամենամոտ դաշնակցի դեսպանի վարքագծի վերաբերյալ։
Դեսպանին «persona non grata» (անցանկալի անձ) հայտարարելը դիվանագիտական ամենախիստ պատժամիջոցն է, որը հազվադեպ է կիրառվում դաշնակից պետությունների միջև։ Թեև նախաձեռնող Լիան Ուոքերը CBC News-ին տված հարցազրույցում խոստովանել է, որ իրականում չի ակնկալում դեսպանի անհապաղ վտարում, նա ընդգծել է, որ հանրագրի նպատակն է հստակ ազդակ հղել Վաշինգտոնին, որ Կանադայի ինքնիշխանության նկատմամբ հարգանքը սակարկելի չէ։
Օտտավայում ԱՄՆ դեսպանատան ներկայացուցիչը հաստատել է հանրագրի մասին տեղեկությունը, սակայն հրաժարվել է լրացուցիչ մեկնաբանություններից։ Այս զարգացումները տեղի են ունենում Օտտավայի և Վաշինգտոնի միջև առանց այդ էլ լարված հարաբերությունների ֆոնին, երբ երկկողմ առևտրային և քաղաքական հռետորաբանությունը լուրջ մտահոգություններ է առաջացնում Կանադայում։