Լուսանկարում սպիտակ ժանյակավոր շղարշով զարդարված լուրջ կինը կանգնած է զինվորական համազգեստով տղամարդու կողքին։ Նրանց կեցվածքը զուսպ է, հայացքները՝ լուսախցիկից հեռու, իսկ ձեռքերը դասավորված են այնպիսի արժանապատվությամբ, որը բնորոշ էր միայն բարձրագույն ազնվականությանը։ Տասնամյակներ շարունակ համացանցային արխիվներում և սոցիալական ցանցերում այս դիմանկարը շրջանառվել է ապշեցուցիչ մակագրությամբ՝ իբր սա Մեծ Բրիտանիայի Վիկտորիա թագուհու և արքայազն Ալբերտի հարսանիքի օրն է՝ 1840 թվականի փետրվարի 10-ը, և հետևաբար՝ մարդկության պատմության ամենավաղ հարսանեկան լուսանկարներից մեկը։ Սակայն ուշադիր դիտարկումը բացահայտում է պատմական պարադոքս։ 1840 թվականի սկզբին նման հստակությամբ և լուսավորությամբ դիմանկար ստեղծելու տեխնոլոգիա պարզապես գոյություն չուներ։ Ի՞նչ է իրականում պատկերված այս կադրում, ե՞րբ է արվել այն, և ինչո՞ւ բրիտանացի միապետը որոշեց տարիներ անց բեմադրել իր կյանքի գլխավոր օրը։
Ինչ է երևում լուսանկարում
Կադրը պատկերում է Վիկտորիա թագուհուն և արքայազն Ալբերտին ներքին սրահում՝ կանգնած այնպես, կարծես նոր են հեռացել խորանից։ Վիկտորիան կրում է շքեղ ծալքերով զգեստ՝ ծածկված բարդ նախշեր ունեցող ժանյակով, իսկ նրա գլուխը զարդարում են ծաղկեպսակն ու երկար քողը։ Արքայազն Ալբերտը հագել է մուգ զինվորական մունդիր՝ զարդարված թագավորական ժապավեններով և շքանշաններով։ Այստեղ չկա ակնթարթային ուրախություն կամ կենդանի շարժում։ Տվյալ դարաշրջանի երկարատև էքսպոզիցիան պահանջում էր, որ հերոսները մի քանի վայրկյան անշարժ մնան՝ թեթևակի հենվելով կողքին, բայց միմյանց չնայելով։ Այս դիրքը հիշեցնում է դասական դիմանկարչության ավանդույթները, որտեղ զույգը ներկայացված է ոչ թե որպես հուզված նորապսակներ, այլ որպես հաստատուն դինաստիայի հիմնասյուներ։
1840 թվականի լուսանկարի առասպելը
Վիկտորիա թագուհին և արքայազն Ալբերտը իրոք ամուսնացել են 1840 թվականի փետրվարի 10-ին՝ Սենթ Ջեյմս պալատի Թագավորական մատուռում։ Դա դարաշրջանային իրադարձություն էր։ Հենց Վիկտորիայի ընտրած փղոսկրագույն մետաքսե զգեստը՝ զարդարված Դևոնի հայտնի Հոնիտոն ժանյակով, սկիզբ դրեց սպիտակ հարսանեկան զգեստի համաշխարհային ավանդույթին։ Սակայն 1840-ի այդ անձրևոտ փետրվարյան օրը գործնական լուսանկարչությունը դեռ նորածին վիճակում էր։ Լուի Դագերը Ֆրանսիայում և Վիլյամ Հենրի Ֆոքս Թալբոտը Բրիտանիայում իրենց գյուտերի մասին հայտարարել էին ընդամենը մեկ տարի առաջ՝ 1839 թվականին։ Լուսազգայուն թիթեղները պահանջում էին րոպեների հասնող լուսավորություն, իսկ խցիկները չափազանց ծանրաշարժ էին մատուռի ներսում հանդիսավոր արարողություն փաստագրելու համար։ Այդ օրը հարսանիքը վրձնեցին միայն գեղանկարիչները, մասնավորապես՝ սըր Ջորջ Հեյթերը։
Լուսանկարիչը և ստեղծման պատմությունը՝ Ռոջեր Ֆենթոնի 1854 թվականի նկարահանումը
Լուսանկարի իրական պատմությունը ծավալվել է հարսանիքից միայն տասնչորս տարի անց։ 1854 թվականի մայիսի 11-ին բրիտանացի ռահվիրա լուսանկարիչ Ռոջեր Ֆենթոնը հրավիրվեց Բուքինգհեմյան պալատ։ Ֆենթոնը, ով շուտով պետք է դառնար Ղրիմի պատերազմի առաջին ռազմական ֆոտոլրագրողներից մեկը, Լոնդոնի Լուսանկարչական ընկերության հիմնադիրներից էր։ Գիտության և արվեստի ջերմեռանդ պաշտպան արքայազն Ալբերտը հանդիսանում էր այդ ընկերության հովանավորը։ Թագավորական զույգը պատվիրեց Ֆենթոնին մի շարք դիմանկարներ պատրաստել։ Վիկտորիան իր անձնական օրագրում նշել է, որ ինքը հատուկ հանել էր իր հարսանեկան զգեստն ու քողը, որպեսզի լուսանկարիչը վավերագրի նրանց պատմական կերպարները։ Թեև թագուհին դժգոհ էր որոշ ապակե նեգատիվներից և նույնիսկ քերծել էր իր պատկերը մի քանիսի վրայից, մի շարք հաջողված կադրեր պահպանվեցին Թագավորական հավաքածուում:
Սպիտակ զգեստն ու միապետության տեսողական ռազմավարությունը
Ինչո՞ւ պետք է գահակալող թագուհին տասնչորս տարի անց կրկին հագներ իր հարսանեկան զգեստը։ 1850-ական թվականներին լուսանկարչությունը հեղափոխում էր հասարակության պատկերացումները միապետության մասին։ Վիկտորիան և Ալբերտը հասկանում էին, որ լուսանկարչական մեդիումը ստեղծում է ընտանեկան մաքրության, բարոյական կայունության և մտերմության աննախադեպ տպավորություն։ Զույգն արդեն ուներ ինը երեխա և անցել էր քաղաքական բազում ճգնաժամերի միջով, սակայն նրանց իշխանության հիմնասյունը մնում էր օրինակելի քրիստոնեական ընտանիքի կերպարը։ Կրկին կրելով բրիտանական արդյունաբերությունը խորհրդանշող հոնիտոնյան ժանյակը՝ Վիկտորիան հետին թվով ստեղծեց այն պատկերը, որը տեխնիկապես անհնար էր ստանալ 1840 թվականին։
Ինչու է այն կարևոր այսօր
Այս լուսանկարի շուրջ տարածված թյուրիմացությունը վկայում է այն մասին, թե որքան խորն է մեր վստահությունը լուսանկարչական վավերագրության նկատմամբ։ Տեսնելով հարսանեկան ատրիբուտները՝ դիտողը մեխանիկորեն ենթադրում է, որ տեսնում է հենց հարսանիքի օրը։ Ռոջեր Ֆենթոնի 1854 թվականի աշխատանքի ճշմարիտ պատմության բացահայտումը ոչ թե նվազեցնում է դրա արժեքը, այլ ընդհակառակը՝ վերածում է այն տեսողական մշակույթի կարևորագույն հուշարձանի։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես են պատմության մեծագույն գործիչներն առաջին քայլերից իսկ օգտագործել նոր տեխնոլոգիաները՝ իրենց հավերժական առասպելը կերտելու նպատակով։