ՍՏՐԱՍԲՈՒՐԳ — Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենն իր ամենամյա ուղերձում ներկայացրել է Եվրոպայի անվտանգության նոր ճարտարապետության հավակնոտ նախագիծը։ Այս ծրագիրը, որը նախանշում է հաջորդ ամիս հրապարակվելիք պաշտոնական ռազմավարությունը, հայտնվել է աշխարհաքաղաքական լուրջ անհանգստությունների ֆոնին։ Ուկրաինական պատերազմի հետևանքների տարածումը Եվրոպայի արևելյան սահմաններում և Ռուսաստանի կողմից իրականացվող հիբրիդային հարձակումներն ու դիվերսիոն գործողությունները ստիպում են Բրյուսելին վերանայել խաղաղ ժամանակների համար նախատեսված անվտանգային կառուցակարգերը:
Ինչպես հաղորդում է Euronews պարբերականը, ֆոն դեր Լայենի առաջարկած «Եվրոպական անվտանգության խորհուրդը», «Անվտանգության արտակարգ արձանագրությունը» և «ռազմավարական միջոցների» ֆինանսավորման նոր հիմնադրամը դեռևս բախվում են ֆինանսավորման, ինքնիշխանության և ՆԱՏՕ-ի գործառույթների կրկնօրինակման լուրջ խնդիրների։ Բացի այդ, Վաշինգտոնից եկող տնտեսական ու քաղաքական ճնշումների ֆոնին, Բրյուսելն աննախադեպ առաջարկ է արել Օտտավային՝ դառնալու ԵՄ պատմության մեջ առաջին «ասոցացված անդամը»։
Կանադայի գործոնը և Եվրոպական անվտանգության խորհուրդը
Կանադային ԵՄ ասոցացված անդամության կարգավիճակ առաջարկելու նախաձեռնությունը պայմանավորված է ԱՄՆ նորընտիր նախագահ Դոնալդ Թրամփի սպառնալիքներով և մաքսատուրքերի ներդրման հավանականությամբ։ Ինչպես նշում է The Associated Press լրատվական գործակալությունը, Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնին կոչ է արել ԵՄ-ի հետ հաստատել «եզակի դաշինք»՝ նվազեցնելու համար տնտեսական կախվածությունը ԱՄՆ-ից, ուր ուղղվում է կանադական արտահանման շուրջ 70 տոկոսը։
ԵՄ-ում Կանադայի նորանշանակ դեսպան Ջոնաթան Ուիլկինսոնը հաստատել է, որ Օտտավան նախապես քննարկել է այս առաջարկը՝ նպատակ ունենալով հնարավորինս մոտենալ եվրոպական բլոկին, բայց առանց սեփական ինքնիշխանությունը զիջելու։ Գործընկերությունը նախատեսվում է տարածել բարձր տեխնոլոգիաների, պաշտպանական արտադրության, արհեստական բանականության, կիբեռանվտանգության և Արկտիկայի պահպանության ոլորտների վրա։
Միևնույն ժամանակ, նորաստեղծ Եվրոպական անվտանգության խորհուրդը կոչված է ինստիտուցիոնալ հարթակ դառնալու այնպիսի գործընկերների համար, ինչպիսիք են Ուկրաինան, Միացյալ Թագավորությունը, Նորվեգիան և Կանադան։ Թեև այս գաղափարը դեռևս 2017 թվականին առաջ էր քաշել Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը, դրա գործնական կիրառումն ու հնարավոր բախումը ՆԱՏՕ-ի գործառույթների հետ դեռևս հարցեր են առաջացնում վերլուծաբանների շրջանում:
ՆԱՏՕ-ի այլընտրանքը. Անվտանգության արտակարգ արձանագրություն
Հաջորդ կարևոր բաղադրիչը Անվտանգության արտակարգ արձանագրությունն է, որը պետք է գործի որպես ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածի եվրոպական տարբերակ։ Այն հնարավորություն կտա ԵՄ անդամներին արձագանքել այնպիսի հիբրիդային սպառնալիքներին (կիբեռհարձակումներ, դիվերսիաներ), որոնք չեն հասնում բացահայտ ռազմական ագրեսիայի մակարդակին, սակայն վտանգում են ազգային անվտանգությունը։
Այս արձանագրության իրավական հիմքը ԵՄ պայմանագրի փոխադարձ պաշտպանության դրույթն է (Հոդված 42.7)։ Այս դրույթի արդիականությունը մեծացավ այս տարի, երբ Կիպրոսում (որը ԵՄ անդամ է, բայց ՆԱՏՕ-ի անդամ չէ) տեղակայված բրիտանական ռազմաբազան թիրախավորվեց իրանական արտադրության անօդաչու թռչող սարքի կողմից։ Սակայն ՆԱՏՕ-ի նախկին մամուլի քարտուղար Օանա Լունգեսկուն կասկածի տակ է դնում նոր արձանագրությունների արդյունավետությունը՝ նշելով, որ երկու կառույցներն էլ արդեն ունեն նմանատիպ մեխանիզմներ, որոնք չեն կարողացել կանխել ռուսական հիբրիդային գործողությունները։
500 միլիարդ եվրոյի ռազմավարական դեֆիցիտը
Ամենալուրջ խոչընդոտը, թերևս, ֆինանսական է։ ԱՄՆ-ի կողմից Եվրոպայում իր ռազմական ներկայությունը կրճատելու ազդակների ֆոնին, ԵՄ-ն ստիպված է սեփական միջոցներով լրացնել ռազմավարական կարողությունների (արբանյակներ, ռազմական փոխադրումներ, օդում լիցքավորում) հսկայական բացը։
Եվրոպական պաշտպանության հարցերով հանձնակատար Անդրիուս Կուբիլիուսը նախազգուշացրել է, որ ամերիկյան ռազմական աջակցությունը սեփական ուժերով փոխարինելու համար Եվրոպայից կպահանջվի աստղաբաշխական՝ շուրջ 500 միլիարդ եվրոյի ներդրում։ Թե ինչպես է Բրյուսելը պատրաստվում հայթայթել այդ միջոցները կամ ինչպես է համոզելու ազգային կառավարություններին կատարել նման ծախսեր, դեռևս անորոշ է։ Եվրոպական առաջնորդները շուտով ստիպված կլինեն որոշել՝ արդյոք պատրաստ են վճարել սեփական անվտանգության բարձր գինը։