Սոցիալական ապահովության համակարգի արմատական վերափոխում
2026 թվականի օգոստոսի 15-ին Reform UK կուսակցությունը ներկայացրել է սոցիալական աջակցության համակարգի արմատական բարեփոխումների նախագիծ, որի նպատակն է Միացյալ Թագավորության պետական բյուջեից կրճատել շուրջ 50 միլիարդ ֆունտ ստերլինգ։ Կուսակցության ֆինանսական հարցերով խոսնակ Ռոբերտ Ջենրիկի կողմից ներկայացված այս նախաձեռնությունը թիրախավորում է ժամանակակից սոցիալական պաշտպանության հիմնասյուները։ Ծրագրի առանցքում աշխատունակ տարիքի անձանց համար Անձնական անկախության վճարների (PIP) համակարգի ամբողջական չեղարկումն է, որը, ըստ Reform UK-ի հաշվարկների, ուղղակիորեն կազդի ներկայումս հաշմանդամության նպաստ ստացող կամ դրան հավակնող շուրջ 2,89 միլիոն մարդու վրա։
Sunday Telegraph պարբերականում հրապարակված իր հոդվածում Ջենրիկը Մեծ Բրիտանիայի գործող սոցիալական համակարգն անվանել է «ինքնասպանական կարեկցանք» և «գթասրտության տարօրինակ այլասերում»։ Նա պնդում է, որ ներկայիս կառուցվածքը խթանում է տնտեսական պասիվությունն ու կախվածությունը պետությունից՝ հավելելով. «Մեր երիտասարդներին նպաստների հույսին թողնելը կարեկցանք չէ, դա անտեսում է»։ Քաղաքական փաստաթուղթը, որի որոշ հատվածներ հասանելի են դարձել BBC-ին նախքան պաշտոնական հրապարակումը, ներկայացնում է Reform UK-ի ամենաուղղակի մարտահրավերը հետպատերազմյան սոցիալական պետության մոդելին։
Նոր համակարգը. Առողջության պահպանման նպաստ և տեղական աջակցություն
Առաջարկվող բարեփոխումների համաձայն՝ PIP-ը և Ունիվերսալ կրեդիտի (Universal Credit) կազմում ներառված առողջական վիճակի հետ կապված լրացուցիչ վճարները ամբողջությամբ կվերացվեն։ Դրանց փոխարեն Reform UK-ն առաջարկում է ներդնել պարբերաբար վերանայվող միասնական վճար՝ «Առողջության պահպանման նպաստ» (Health Security Allowance)։ Սակայն, ի տարբերություն գործող PIP համակարգի, որը գնահատում է քրոնիկ հիվանդությունների ազդեցությունը առօրյա կյանքի և շարժունակության վրա՝ անկախ դիմողի եկամուտներից, նոր նպաստը կտրամադրվի խիստ սահմանափակ սկզբունքով։ Փաստաթղթի համաձայն՝ այն կստանան միայն «ծանր, տևական և բարձր ռիսկային» հիվանդություններ ունեցող անձինք, այսինքն՝ ծանր հիվանդ և ֆիզիկական լուրջ խնդիրներ ունեցող քաղաքացիները։
Այն միլիոնավոր քաղաքացիների համար, ովքեր դուրս կմնան դրամական նպաստների համակարգից, կուսակցությունն առաջարկում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից իրականացվող աջակցության ծրագրեր։ Տեղական իշխանությունները պետք է փոխհատուցեն միայն հաշմանդամության հետևանքով առաջացած «ապացուցելի լրացուցիչ ծախսերը»՝ անհատական դրամական փոխանցումների փոխարեն։ Որպեսզի մեղմվի այս կրճատումների անմիջական ազդեցությունը, կուսակցությունը խոստանում է տարեկան 1,85 միլիարդ ֆունտ հատկացնել կոգնիտիվ-վարքագծային թերապիայի (CBT), ֆիզիոթերապիայի և զբաղվածության աջակցության ծրագրերին՝ մարդկանց աշխատաշուկա վերադարձնելու նպատակով։
Բարեփոխումները վերաբերում են նաև երեխաների նպաստներին։ Կուսակցությունը նախատեսում է տագնապային խանգարումներով, դեպրեսիայով և ուշադրության պակասի ու գերակտիվության համախտանիշով (ADHD) տառապող պատանիների գնահատման համակարգը համապատասխանեցնել մեծահասակների համար նախատեսված խիստ չափանիշներին, սակայն սա կվերաբերի միայն նոր դիմողներին։
Գործատուների պատասխանատվությունը. հոլանդական մոդելը
Reform UK-ի ռազմավարության առավել վիճահարույց կետերից մեկը հիվանդության արձակուրդի վճարների համակարգի վերակառուցումն է, որի ֆինանսական բեռը պետությունից փոխանցվում է մասնավոր հատվածին։ Հիմնվելով Նիդերլանդների սոցիալական ապահովության համակարգի փորձի վրա՝ նախագիծը պահանջում է, որ ընկերությունները սեփական միջոցներով հոգան հիվանդության պատճառով բացակայող աշխատակիցների առաջին երկու տարվա վճարները։ 5-ից քիչ աշխատող ունեցող փոքր ձեռնարկությունները կազատվեն այս պարտավորությունից, իսկ ավելի մեծ ընկերությունները պարտավոր կլինեն մասնավոր ապահովագրություն ձեռք բերել այս ռիսկը ծածկելու համար։
Կուսակցությունը պնդում է, որ սա գործատուներին «ուժեղ տնտեսական խթան» կտա՝ աշխատատեղերը հարմարեցնելու և աշխատակիցների արագ վերականգնմանը նպաստելու համար, ինչը թույլ կտա նվազեցնել ապահովագրական վճարները։ Որպեսզի փոփոխությունը ծախսատար չլինի բիզնեսի համար, առաջարկվում է կրճատել գործատուների կողմից վճարվող Ազգային ապահովագրության վճարները (NICs)։
Քաղաքական արձագանքները և «ֆանտաստիկ տնտեսագիտությունը»
Այս առաջարկը բուռն քննադատության է արժանացել Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական դաշտի այլ ուժերի կողմից։ Կառավարող Լեյբորիստական կուսակցության ներկայացուցիչը 50 միլիարդ ֆունտի խնայողության խոստումն անվանել է «ֆանտաստիկ տնտեսագիտություն», որը հիմնված է «հաշմանդամություն ունեցող անձանց աջակցությունից զրկելու և ծախսերը գործատուների վրա բարդելու վրա»։ Կառավարությունը մատնանշել է իր սեփական ծրագրերը, որոնք ներառում են 3,5 միլիարդ ֆունտի ներդրում զբաղվածության ոլորտում և բժշկական անձնական գնահատումների վերականգնումը։ Լեյբորիստները հիշատակել են նաև հաշմանդամների հարցերով նախարար Սըր Սթիվեն Թիմսի զեկույցը, որտեղ նշվում էր, որ PIP համակարգը բարեփոխումների կարիք ունի, բայց ոչ ամբողջական չեղարկման։
Պահպանողական կուսակցության ստվերային նախարար Հելեն Ուոթլին նախագիծն անվանել է «կիսատ-պրատ քաղաքականություն», որի նպատակն է շեղել հանրության ուշադրությունը Reform UK-ի առաջնորդ Նայջել Ֆարաժի շուրջ ընթացող ֆինանսական հետաքննությունից։ Վերջինս կապված է նախքան պատգամավոր դառնալը նվիրատվություն ստացած 5 միլիարդ ֆունտ ստերլինգի հետ, ինչի պատճառով Ֆարաժը ստիպված էր եղել հրաժարական տալ Քլեքթոնի պատգամավորական մանդատից, թեև նախորդ շաբաթ կայացած արտահերթ ընտրություններում կրկին հաղթանակ էր տարել։