Դոնալդ Թրամփի՝ Սպիտակ տան 600 միլիոն դոլար արժողությամբ նոր հանդիսությունների դահլիճի կառուցման շուրջ իրավական և քաղաքական պայքարը նոր ու կտրուկ շրջադարձ է ստացել։ Ինչպես հաղորդում է The Washington Post պարբերականը, որի տվյալները վերլուծել է նաև The Independent-ը, ազգային անվտանգության նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաները բացահայտել են Սպիտակ տան տարածքում գործող գերժամանակակից, միջուկային հարվածներին դիմակայող գաղտնի բունկերի գոյությունը։ Այս բացահայտումը հիմնահատակ տապալում է վարչակազմի գլխավոր իրավական թեզը, թե հսկայածավալ ու թանկարժեք շինարարությունը բացառապես անհրաժեշտ է ազգային անվտանգության և պետական կառավարման անխափանության ապահովման համար։
Հիմնական հակասությունը. գաղտնի միջուկային վահանն արդեն իսկ գոյություն ունի
Ամիսներ շարունակ Սպիտակ տան իրավաբաններն ու բարձրաստիճան պաշտոնյաները դաշնային դատարանում պնդում էին, որ առաջարկվող 600 միլիոն դոլարանոց համալիրը և ստորգետնյա զինվորական կենտրոնը կենսական նշանակություն ունեն ճգնաժամային իրավիճակներում երկրի ղեկավարումն ապահովելու համար։ Սակայն երեք նախկին պաշտոնյաներ, անանուն մնալու պայմանով, հայտնել են, որ Սպիտակ տան տակ արդեն իսկ գործում է կատարյալ ստորգետնյա ամրոց։ Այն նախագծվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից հետո և շահագործման հանձնվել Բարաք Օբամայի նախագահության օրոք՝ նախագահին և բարձրաստիճան անձնակազմին աղետալի սպառնալիքներից պաշտպանելու նպատակով։
Ըստ աղբյուրների՝ գոյություն ունեցող բունկերը գտնվում է գետնի մակերևույթից շուրջ 18 մետր (60 ֆուտ) խորության վրա, ուր կարելի է հասնել հատուկ վերելակով։ Այն ապահովված է օդի ֆիլտրման անկախ համակարգով, սննդի և ջրի մեկամսյա պաշարով և հատուկ կառուցվածքային ամրացումներով, որոնք կարող են դիմակայել զանգվածային ոչնչացման զենքի հարվածին։ Այս համակարգը փոխարինելու է եկել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ Ֆրանկլին Ռուզվելտի օրոք կառուցված Նախագահական արտակարգ գործողությունների կենտրոնին (PEOC), որտեղ 9/11-ի հարձակման ժամանակ պատսպարվել էին առաջին տիկին Լորա Բուշը և փոխնախագահ Դիք Չեյնին։
Նախկին պաշտոնյաները պնդում են, որ անվտանգության այն նույն փաստարկները, որոնք այսօր ներկայացնում է Թրամփի վարչակազմը նոր դահլիճի շինարարությունն արդարացնելու համար, ամբողջությամբ լուծված են արդեն գոյություն ունեցող բունկերի միջոցով։ Սա լուրջ կասկածներ է առաջացնում առ այն, թե արդյոք նոր նախագիծն իրականում ռազմավարական անհրաժեշտություն է, թե պարզապես շքեղության հակումներով թելադրված անձնական նախագիծ։
Իրավական բախումը Գերագույն դատարանում
Շինարարության ճակատագիրն այժմ գտնվում է ԱՄՆ Գերագույն դատարանի ձեռքում։ Գլխավոր դատավոր Ջոն Ռոբերտսը վերջերս ժամանակավոր թույլտվություն է տվել շարունակել աշխատանքները, քանի դեռ դատարանը քննում է շտապ բողոքարկումը։ Հայցվորները պահանջում են դադարեցնել նախագիծը, քանի որ վարչակազմը շրջանցել է Կոնգրեսի պարտադիր հաստատումը ֆինանսավորման հարցում։
Մինչ Գերագույն դատարանի միջամտությունը, թե՛ շրջանային դատավորը, թե՛ դաշնային վերաքննիչ դատարանը նախագիծն անօրինական էին ճանաչել Կոնգրեսի երկու պալատների մեծամասնության հավանության բացակայության պատճառով։ Չնայած այս իրավական արգելքներին՝ Սպիտակ տան փաստաբանները Գերագույն դատարանին հայտնել են, որ աշխատանքներն ընթանում են արտակարգ արագությամբ։ 250 հոգանոց շինարարական անձնակազմն աշխատում է օրական 20 ժամ, շաբաթը 7 օր, և նախագիծն արդեն ավարտված է 65 տոկոսով։
Նախագահ Թրամփը կտրուկ է արձագանքել դատական հայցերին՝ նախագծի հակառակորդներին անվանելով «անհավատարիմ» և հարձակումներ գործելով Պատմական ժառանգության պահպանման ազգային հիմնադրամի վրա։ Օվալաձև կաբինետից արված հայտարարության մեջ Թրամփը դժգոհել է, որ դատական քննությունը ստիպել է հանրայնացնել գաղտնի ռազմական ենթակառուցվածքները։ «Ես ասացի, որ այս հայցի խնդիրն այն է, որ մենք այս դահլիճում բազմաթիվ ռազմական նշանակության բաներ ունենք, որոնք, իդեալական տարբերակում, չպետք է բացահայտվեին։ Բայց հիմա դրանք բացահայտված են, և ողջ աշխարհն արդեն գիտի դրանց մասին»,- նշել է նա։
Վարչակազմի հակափաստարկները
Քննադատությանն ի պատասխան՝ Սպիտակ տան ներկայացուցիչներն ու զինվորականները կրկնապատկել են անվտանգային թեզերի պաշտպանությունը։ Սպիտակ տան խոսնակ Դևիս Ինգլը հիշատակել է «Սպիտակ տանը UFC Freedom 250 պատմական միջոցառման դեմ կանխված հարձակումը»՝ որպես ապացույց, որ անհրաժեշտ են անօդաչու թռչող սարքերից պաշտպանված կառույցներ և հատուկ դրոն-պորտեր։
Բացի այդ, Սպիտակ տան աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ Սթիվեն Միլլերը դատական փաստաթղթերում նշել է, որ համալիրը ծառայում է «պետական կառավարման անընդհատության շահերին»։ Բանակի քարտուղար Դեն Դրիսքոլը նույնպես պնդել է, որ ստորգետնյա ամրացված հանգույցը «ոչ հայեցողական նախապայման է»՝ երաշխավորելու համար, որ նախագահը կարող է պահպանել անխափան հրամանատարությունն ու կառավարումը ցանկացած գլոբալ ճգնաժամի ժամանակ։
Ներքին տագնապը և քաղաքական կուլիսները
Չնայած հանրությանը ներկայացվում է, թե 600 միլիոն դոլարանոց դահլիճը կոչված է խորհրդանշելու ամերիկյան պետականության տոկունությունը՝ կապվելով սպասվող «Ամերիկա 250» հոբելյանական տոնակատարությունների հետ, իրականությունն անհամեմատ ավելի ճգնաժամային է։ Վարչակազմը ներկայումս բախվում է առանցքային պաշտոնյաների հաճախակի հեռացումների և տարբեր ճակատներով ընթացող իրավական հետաքննությունների։
Այս ներքին անկայունությունը ստիպել է անցնել կուլիսային բանակցությունների։ Վարչակազմին մոտ կանգնած աղբյուրները հայտնում են, որ Ջարեդ Քուշները գաղտնի, չհայտարարված հանդիպումներ է ունենում Ներկայացուցիչների պալատի փոքրամասնության առաջնորդ Հակիմ Ջեֆրիսի հետ։ Այս քննարկումները վկայում են նախագահի մերձավոր շրջապատի փորձերի մասին՝ գտնելու քաղաքական փոխզիջումներ կամ մեղմելու իրավական հարվածները, մինչդեռ հանրային հարթակում վարչակազմը փորձում է ցուցադրել բացարձակ վստահություն և վերահսկողություն։