Շաբաթ օրը՝ 2026 թվականի օգոստոսի 8-ի վաղ առավոտյան, ԱՄՆ Սենատը ձայների 50-49 չնչին հարաբերակցությամբ հաստատեց Թոդ Բլանշի թեկնածությունը երկրի Արդարադատության նախարարի (Գլխավոր դատախազի) պաշտոնում։ Բլանշը նախկինում հանդիսանում էր Նախագահ Դոնալդ Թրամփի անձնական պաշտպանը և վերջին շաբաթներին կատարում էր նախարարի պարտականությունները։ Ինչպես հաղորդում են CNN, NPR և NBC News լրատվական գործակալությունները, այս քվեարկությունը եզրափակեց շաբաթներ տևած քաղաքական բանակցություններն ու ինստիտուցիոնալ անորոշությունը՝ ամրապնդելով Սպիտակ տան վերահսկողությունը դաշնային իրավապահ համակարգի նկատմամբ հենց այն պահին, երբ սենատորները պատրաստվում էին մեկնել օգոստոսյան արձակուրդ։
Սենատում դեմոկրատների լիակատար դիմադրության և հանրապետական սենատոր Միթչ Մաքքոնելի բացակայության պայմաններում Բլանշի հաստատումը կախված էր հանրապետականների գրեթե միաձայն աջակցությունից։ Ի վերջո, միայն երկու հանրապետական սենատորներ՝ Սյուզան Քոլինզը (Մեն նահանգից) և Լիզա Մուրկովսկին (Ալյասկայից), դեմ քվեարկեցին թեկնածությանը։ Որոշիչ դարձավ Լուիզիանայի սենատոր Բիլ Քեսիդիի դիրքորոշումը, ով երկար ժամանակ տատանվում էր՝ մտահոգություն հայտնելով Արդարադատության նախարարության հնարավոր «քաղաքականացման» և Թրամփի հակառակորդների դեմ հետապնդումների առնչությամբ։
Քաղաքական զիջումներն ու որոշիչ ձայները
Սենատում ունեցած իր ելույթում սենատոր Քեսիդին հայտարարեց, որ կողմ է քվեարկելու Բլանշին, թեև գիտակցում է, որ դրա համար ենթարկվելու է քննադատության։ Քեսիդիի և մյուս տատանվող հանրապետականների, այդ թվում՝ Ջոն Քորնինի (Տեխաս) և Թոմ Թիլիսի (Հյուսիսային Կարոլինա) աջակցությունը ստանալու համար Բլանշը ստիպված եղավ գրավոր կերպով չեղարկել ադմինիստրացիայի կողմից առաջ քաշված 1,8 միլիարդ դոլար արժողությամբ «Հակազենքային հիմնադրամը» (Anti-Weaponization Fund)։ Այս հիմնադրամը նախատեսված էր նախկինում Արդարադատության նախարարության գործողություններից տուժած անձանց փոխհատուցում վճարելու համար, սակայն քննադատվում էր որպես քաղաքականացված բյուջետային միջոց։
Օգոստոսի 2-ին Բլանշը պաշտոնական կարգադրություն ստորագրեց, որով հիմնադրամի ստեղծման որոշումը ճանաչվեց անվավեր։ Այնուամենայնիվ, իրավաբանական փորձագետները, այդ թվում՝ NYU Law-ի Հարկային իրավունքի կենտրոնի քաղաքականության գծով տնօրեն Բրենդոն ԴեԲոտը, նշում են, որ առկա են իրավական բացեր, որոնք թույլ կտան ապագայում վերակենդանացնել հիմնադրամը, և որ Բլանշի տված երաշխիքները «չունեն իրական կշիռ»։ Նախագահ Թրամփը նույնպես հայտարարել է, որ հիմնադրամը համարում է «շատ արդար» նախաձեռնություն, որը կարող էր օգնել հունվարի 6-ի իրադարձությունների մասնակիցներին։
Անձնական փաստաբանից մինչև Արդարադատության նախարար
Թոդ Բլանշի կարիերան աննախադեպ է ամերիկյան քաղաքական պատմության մեջ։ 2023 թվականին Թրամփը վարձել էր նրան որպես անձնական փաստաբան՝ պաշտպանելու իրեն մի քանի քրեական գործերով, ներառյալ գաղտնի փաստաթղթերի ապօրինի պահման և 2020 թվականի ընտրությունների արդյունքները տապալելու փորձերի մեղադրանքները։ Թրամփի՝ Սպիտակ տուն վերադառնալուց հետո Բլանշը նշանակվեց նախարարի տեղակալ, իսկ Պեմ Բոնդիի պաշտոնանկությունից հետո ստանձնեց նախարարի պաշտոնակատարի դերը։
Ըստ ընդդիմախոսների՝ Բլանշի անցյալը սերտորեն կապված է Թրամփի անձնական շահերի հետ, ինչը շահերի բախման լուրջ ռիսկեր է ստեղծում։ Նրա պաշտոնավարման ընթացքում նախարարությունն արդեն իսկ մի քանի աղմկահարույց գործեր է հարուցել, այդ թվում՝ մեղադրանք է ներկայացրել Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի (ՀԴԲ) նախկին տնօրեն Ջեյմս Քոմիին՝ նախագահին իբր սպառնալու համար (Instagram-ում ծովային խեցիների լուսանկար հրապարակելու պատճառով)։
Մտահոգություններ համակարգի ներսում և հաջորդ քայլերը
Բլանշի հաստատումը մտահոգությունների ալիք է բարձրացրել նաև Արդարադատության նախարարության ներքին անձնակազմի շրջանում։ Դաշնային դատավորները բազմիցս դժգոհություն են հայտնել, որ նախարարությունը չի կատարում դատարանի որոշումները կամ ներկայացնում է փաստերով չհիմնավորված պնդումներ։ Բացի այդ, Բլանշը ենթարկվել է քննադատության սեքսուալ հանցագործ Ջեֆրի Էփշտեյնի գործով տուժածների հետ հանդիպման ժամանակ ցուցաբերած վերաբերմունքի համար. տուժածներից Էննի Ֆարմերը հայտարարել է, որ Բլանշը եղել է «կոպիտ և խուսափողական»՝ կոչ անելով սենատորներին արգելափակել նրա նշանակումը։
Այնուամենայնիվ, Սպիտակ տունը ողջունել է քվեարկության արդյունքները՝ Բլանշին անվանելով «ամերիկյան հայրենասեր», ով կարևոր դերակատարում ունի երկրում օրենքի և կարգուկանոնի հաստատման գործում։ Քվեարկության պահին Բլանշը գտնվում էր Կոլումբիայում՝ գլխավորելով ԱՄՆ պատվիրակությունը այդ երկրի նոր նախագահի երդմնակալության արարողությանը։ Առաջիկայում նախարարությունը կանգնած է դաշնային հետաքննությունների ընթացքի և դատական իշխանության հետ հարաբերությունների կարգավորման լուրջ մարտահրավերների առջև։