Կենտրոնական բանկի անկախության նշանակալի որոշում
2026 թվականի հունիսի 29-ին ԱՄՆ Գերագույն դատարանը 5-4 ձայների հարաբերակցությամբ կայացրել է վճիռ, որով արգելափակել է նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ Դաշնային պահուստային համակարգի (ԴՊՀ) կառավարիչ Լիզա Քուքին պաշտոնանկ անելու փորձը: Դատարանը հիմնավորել է, որ Թրամփի վարչակազմը չի պահպանել օրենքով սահմանված այն ընթացակարգերը, որոնք անհրաժեշտ են «հիմնավոր պատճառով» պաշտոնանկության համար:
Գլխավոր դատավոր Ջոն Ռոբերթսը, ներկայացնելով մեծամասնության կարծիքը, ընդգծել է, որ ԴՊՀ-ի անկախությունը պաշտպանող օրենսդրական երաշխիքները չեն կարող վերածվել նախագահի կամայական որոշումների: Նրա խոսքով՝ դա կհակասեր ազգային ավանդույթին, որը պաշտպանում է դրամավարկային քաղաքականությունը քաղաքական ազդեցություններից:
Գործի նախապատմությունը
Հակամարտությունը սկսվել է 2025 թվականի օգոստոսին, երբ նախագահ Թրամփը սոցիալական ցանցերի միջոցով հայտարարեց Լիզա Քուքի պաշտոնանկության մասին՝ նրան մեղադրելով 2021 թվականին հիփոթեքային խարդախության մեջ: Քուքը, որը ԴՊՀ-ի խորհրդում նշանակվել էր նախագահ Ջո Բայդենի կողմից 2022 թվականին, կտրականապես հերքել է մեղադրանքները՝ դրանք անվանելով անհիմն և քաղաքական դրդապատճառներ ունեցող:
ԱՄՆ շրջանային դատավոր Ջիա Քոբը և Կոլումբիայի շրջանի վերաքննիչ դատարանը ավելի վաղ արդեն արգելափակել էին պաշտոնանկության գործընթացը, իսկ Գերագույն դատարանը վերջնականապես ամրագրել է, որ Քուքին չեն տրամադրվել օրենքով երաշխավորված ընթացակարգային պաշտպանության միջոցները՝ մասնավորապես, մեղադրանքները վիճարկելու հնարավորությունը:
Վերլուծություն. Գործադիր իշխանության սահմանները
Այս որոշումը կարևոր իրադարձություն է գործադիր իշխանության և անկախ կարգավորող մարմինների հարաբերություններում: Չնայած Գերագույն դատարանը վերջերս այլ գործերով Թրամփին թույլատրել էր պաշտոնանկ անել այլ գործակալությունների ղեկավարներին, Դաշնային պահուստային համակարգի հարցում դատարանը ցուցաբերել է առավել զգուշավորություն՝ ընդգծելով ԴՊՀ-ի ինստիտուցիոնալ յուրահատկությունը:
Գլխավոր դատավոր Ռոբերթսը նշել է, որ ԴՊՀ-ի կառուցվածքը՝ իր 14-ամյա ժամկետներով, նախատեսված է շուկաների վստահությունը պահպանելու համար: Դատարանը մերժել է վարչակազմի այն պնդումը, թե նախագահի որոշումները դատական վերահսկողության ենթակա չեն: Այնուամենայնիվ, որոշումը նեղ է. այն չի բացառում, որ ապագայում ավելի հիմնավորված ընթացակարգային գործընթացի դեպքում հարցը կարող է կրկին քննարկվել:
Ի հակադրություն մեծամասնության, դատավոր Քլարենս Թոմասը հանդես է եկել առանձին կարծիքով՝ որոշումը որակելով որպես «գործադիր իշխանության գործերին աննախադեպ միջամտություն»: Չնայած այս տարաձայնություններին՝ Լիզա Քուքը շարունակում է մնալ իր պաշտոնում՝ ապահովելով ԴՊՀ-ի կայունությունը տնտեսական զգայուն այս ժամանակահատվածում: