Թրամփը պահանջում է, որ Թալիբանը վերադարձնի Բագրամի ռազմաբազան՝ Աֆղանստանում լարվածության աճի ֆոնին

Թրամփի վերջնագիրը Բագրամի ավիաբազայի շուրջ. նոր լարվածություն տարածաշրջանում

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ Աֆղանստանի Բագրամի ավիաբազան վերադարձնելու պահանջը ու դրա հետ ուղեկցվող սպառնալիքները կրկին վեր են հանել տարածաշրջանային անվտանգության և միջազգային հարաբերությունների հարցերը։ Թրամփը, թե՛ պաշտոնական հայտարարություններով, թե՛ Truth Social հարթակում, բացահայտ զգուշացրել է Թալիբանի կառավարությանը․ եթե ավիաբազան չվերադարձվի ԱՄՆ-ի վերահսկողության տակ, «վատ բաներ են տեղի ունենալու»։ Այս կոշտ խոսքերը անհանգստություն են առաջացրել ոչ միայն Աֆղանստանում, այլև տարածաշրջանի այլ դերակատարների մոտ, ինչպիսիք են Չինաստանը, Ռուսաստանը և Մերձավոր Արևելքի այլ երկրներ։ Reuters, Bloomberg և Hindustan Times լրատվամիջոցները հետևում են զարգացումներին՝ ընդգծելով իրավիճակի անկայունությունը։

Բագրամի ռազմավարական նշանակությունը

Ի՞նչն է Բագրամը դարձնում այդքան կարևոր։ Այս ավիաբազան տարիներ շարունակ եղել է ամերիկյան ուժերի հիմնական հենակետը Աֆղանստանում՝ ռազմավարական դիրքով՝ մոտ լինելով ինչպես Քաբուլին, այնպես էլ Չինաստանի և Պակիստանի սահմաններին։ Իր գագաթնակետին՝ 2012 թվականին, այստեղ անցել է ավելի քան 100,000 ամերիկացի զինվորական։ Բազայի ենթակառուցվածքները՝ երկարաշունչ թռիչքուղիներ, պաշտպանված ապաստարաններ, վառելիքի պահեստներ, հիվանդանոցներ, նույնիսկ ամերիկյան արագ սննդի կետեր՝ Burger King և Pizza Hut, այն վերածել էին ինքնաբավ ռազմական քաղաքակիրթ կենտրոնի։ Economic Times-ի տվյալներով՝ Բագրամի թռիչքուղիները գերազանցում են շատ միջազգային օդանավակայանների հնարավորությունները, իսկ բազայի տարածքում գործում էր մեծ բանտային համալիր, որտեղ պահվում էին հակաահաբեկչական գործողությունների ընթացքում ձերբակալվածները։

Բագրամի կարևորությունը միայն անցյալին չի վերաբերում։ Թրամփը բազմիցս շեշտել է, որ բազան գտնվում է Չինաստանի Սինցզյան նահանգի՝ միջուկային ծրագրերի կարևոր կետերից մեկի հարևանությամբ։ «Դա ընդամենը մեկ ժամ հեռավորության վրա է Չինաստանի միջուկային զենքերի արտադրությունից»,– նշել է նա։ Այս հայտարարությունները ընդգծում են Վաշինգտոնի մտահոգությունները՝ Չինաստանի աճող ազդեցության վերաբերյալ։ Թրամփի և իր կողմնակիցների համար Բագրամի վերահսկողությունը ոչ միայն ահաբեկչության դեմ պայքարի, այլև տարածաշրջանային մրցակցության հարց է։

Թալիբանի պատասխանն ու ինքնիշխանության շեշտադրումը

2021-ին ամերիկյան զորքերի դուրսբերումից հետո Բագրամը անցավ Թալիբանի վերահսկողության տակ։ Թալիբանի Զինված ուժերի շտաբի պետ Ֆասիհուդին Ֆիտրատը, խոսելով պետական հեռուստատեսությամբ, հայտարարել է․ «Աֆղանստանը լիովին անկախ է, ինքնավար, և որևէ օտար երկրի չի ենթարկվում»։ Նա զգուշացրել է, որ ցանկացած թշնամական գործողություն կստանա «ամենաուժեղ» պատասխան։ Այսօր Բագրամը Թալիբանի համար հաղթանակի խորհրդանիշ է։ Այն օգտագործվում է ամերիկյան ռազմական տեխնիկայի ցուցադրությունների, պաշտոնական այցերի և զորահանդեսների ժամանակ։

Թալիբանը հերքում է նաև Չինաստանի մասնակցության մասին ԱՄՆ-ի պնդումները։ Խոսնակ Զաբիհուլլա Մուջահիդը նշել է․ «Պետք է զերծ մնալ չհիմնավորված և հուզական հայտարարություններից»,– հաղորդում է VOA News-ը։ Նրանց համար Բագրամի վերադարձի պահանջը ոչ միայն ռազմական սպառնալիք է, այլև ինքնիշխանության դեմ ուղղված քայլ։

Աշխարհաքաղաքական արձագանքներ․ ԱՄՆ, Չինաստան և տարածաշրջանային անվտանգություն

Թրամփի՝ Բագրամի նկատմամբ հետաքրքրության ակտիվացումը արձագանք է գտել միջազգային ասպարեզում։ ԱՄՆ-ի համար ավիաբազան ռազմավարական դիրք է՝ հնարավորություն վերահսկելու Կենտրոնական Ասիայի իրադարձությունները՝ Չինաստանի, Ռուսաստանի և Իրանի աճող ազդեցության պայմաններում։ Թրամփը հաճախ է քննադատել Բայդենի վարչակազմի՝ Աֆղանստանից դուրսբերման որոշումը՝ այն անվանելով «ամբողջական աղետ», որը հանգեցրեց թալիբների ձեռքում ամերիկյան ռազմական տեխնիկայի և ենթակառուցվածքների մնալուն։

Չինաստանը, իր հերթին, զգույշ է արձագանքում։ Արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Լին Ցզյանը հայտարարել է, որ Աֆղանստանի ապագան պետք է որոշվի հենց նրա ժողովրդի կողմից։ Սակայն Թրամփի պնդումները, որ Բագրամը մոտ է Չինաստանի միջուկային ծրագրերին, վկայում են ավելի լայն աշխարհաքաղաքական մրցակցության մասին։ Ավիաբազայի դիրքը՝ Իրանի, Պակիստանի, Չինաստանի Սինցզյան նահանգի և Կենտրոնական Ասիայի խաչմերուկում, գրավիչ է դարձնում բոլոր տարածաշրջանային ուժերի համար։

Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ի գործողությունների անորոշությունը ստիպում է մյուս դերակատարներին վերանայել իրենց մոտեցումները։ Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Քիր Ստարմերը հրապարակային զարմանք է հայտնել, երբ Թրամփը խոսեց Բագրամի վերադարձի մասին համատեղ մամուլի ասուլիսում։ Նույնիսկ եթե այժմ խոսքը միայն հռետորաբանության մասին է, այս իրավիճակը նոր անկայունություն է բերում տարածաշրջանային իրականությանը։

Խորհրդանշան, անվտանգություն և անցյալի ստվերները

Բագրամի ավիաբազան վաղուց ավելին է, քան պարզապես ռազմական օբյեկտ։ Երկու տասնամյակ այն եղել է ԱՄՆ-ի ամենաերկար պատերազմի կենտրոնը, որտեղ որոշվել են ռազմավարություններ, ձևավորվել դաշնակցություններ և փոխվել մարդկանց ճակատագրեր։ 2021-ի հանկարծակի լքումը դարձավ շրջադարձային պահ, որը նշանավորեց ԱՄՆ-ի ռազմական ներկայության ավարտը և Աֆղանստանի համար նոր՝ անորոշ փուլի սկիզբը։

Այսօր, երբ Թրամփը պահանջում է բազայի վերադարձը, Բագրամը կրկին դառնում է հակամարտության կիզակետ։ Նրա կողմնակիցների համար դա կորցրած ազդեցության վերականգնում է, իսկ Թալիբանի համար՝ ինքնիշխանության ու հաղթանակի սահմանագիծ։ Սովորական աֆղանցիների համար Բագրամի շուրջ նոր լարվածությունն ուժեղացնում է պատերազմի հիշողությունները և առաջացնում նոր անհանգստություններ ապագայի վերաբերյալ։

Աշխարհը հետևում է՝ մտահոգված հնարավոր սխալ հաշվարկից։ Թրամփի «վատ բաների» սպառնալիքը դեռևս մնում է անորոշ, բայց կախված է տարածաշրջանի վրա՝ որպես մշտական լարվածության աղբյուր։ Բագրամի ճակատագիրը հիմա տարածաշրջանային կայունության ջերմաչափն է։

Բագրամի շուրջ Թրամփի վերջնագիրը պարզապես տարածքային վեճ չէ․ այն արտացոլում է ավելի խորքային անհանգստություններ՝ ուժերի բալանսի փոփոխության, չավարտված պատերազմների և արտաքին միջամտության թողած երկարատև հետևանքների մասին։ Ռետորիկայի սրացման պայմաններում Բագրամը կարող է դառնալ թե՛ երկխոսության կամուրջ, թե՛ նոր բախման կայծ՝ իր ճակատագրով ամբողջ տարածաշրջանի անկայունության ցուցիչը։