Թրամփը Չիկագոյում Ազգային գվարդիայի ուղարկումը՝ պետական-դաշնային լարվածության կենտրոնում
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից 300 Ազգային գվարդիացի ուղարկելու որոշումը Չիկագո դարձել է թեժ քննարկումների և հակասությունների պատճառ։ Սպիտակ տունը պնդում է, որ այդ քայլը անհրաժեշտ է՝ «շարունակվող բռնի անկարգությունների և անօրինության» պայմաններում դաշնային ծառայողներին և գույքը պաշտպանելու համար։ Սակայն տեղական ղեկավարները հերքում են այս բնորոշումը՝ նշելով, որ իրավիճակը վերահսկելի է և նման միջամտությունը չի արդարացվում։ Հատկանշական է, որ Օրեգոնում դատարանը ժամանակավորապես արգելափակել է Ազգային գվարդիայի ուղարկումը Պորտլենդ՝ հիմնվելով Սահմանադրության դրույթների վրա ու կասկածի տակ դնելով նման միջամտության փաստացի հիմքերը։
Դաշնային իշխանություն ընդդեմ նահանգի իրավասության՝ իրավական և քաղաքական պայքար
Չիկագոյում կատարված քայլը մաս է կազմում ԱՄՆ-ում դաշնային իշխանության և նահանգային ինքնավարության միջև խորացող պայքարի։ Շաբաթ օրը Օրեգոնի դաշնային դատավոր Կարին Իմերգուտը՝ Թրամփի կողմից նշանակված, ժամանակավոր արգելանք կիրառեց Ազգային գվարդիայի ուղարկման դեմ։ Նա իր որոշմամբ նշեց, որ նախագահը «անցել է Սահմանադրական իրավասության սահմանները և խախտել է տասներորդ ուղղումը»՝ առանց բավարար հիմքերի Օրեգոնի Ազգային գվարդիան դաշնայնացնելով։ Դատավոր Իմերգուտը ընդգծեց, որ Պորտլենդում «ապստամբության վտանգ» չկա, և տեղական իրավապահները կարող են վերահսկել իրավիճակը։ Նա զգուշացրեց, որ վարչակազմի փաստարկները կարող են խախտել քաղաքացիական և ռազմական իշխանությունների միջև սահմանը՝ վտանգելով Սահմանադրական հավասարակշռությունը (Reuters)։
Սպիտակ տունը բողոքարկել է որոշումը՝ պնդելով, որ նախագահը գործել է օրինականորեն։ Սպիտակ տան խոսնակ Աբիգեյլ Ջեքսոնը CNN-ին ասել է. «Նախագահ Թրամփը աչք չի փակի ամերիկյան քաղաքներում տիրող անօրինության վրա»։ Ազգային գվարդիան արդեն ուղարկվել է Լոս Անջելես և Վաշինգտոն, ինչը տեղական պաշտոնյաների շրջանում առաջացրել է քաղաքական նպատակահարմարության մասին մտահոգություններ։
Չիկագո՝ անմիջական լարվածության կետ
Չիկագոն դարձավ նորագույն «մարտադաշտ», երբ Իլինոյսի նահանգապետ Ջեյ Բի Պրիտցքերը հայտարարեց, որ ստացել է Թրամփի վարչակազմի վերջնագիր՝ «Կանչիր քո զորքերը, թե չէ մենք կանչենք»։ Պրիտցքերը, որպես դեմոկրատ, հրապարակայնորեն դատապարտեց այս պահանջը՝ անվանելով «անհեթեթ և ամերիկյան արժեքներին հակասող»։ Նա ընդգծեց, որ Չիկագոյում իրավիճակը չի պահանջում ռազմական միջամտություն։ «Իլինոյսի նահանգում ռազմական զորքերի կարիք չկա»,- հայտարարեց նա։
Դաշնային միջամտության անհրաժեշտության մասին խոսակցությունները հաջորդեցին Չիկագոյի հարավ-արևմտյան թաղամասում տեղի ունեցած միջադեպին, երբ ԱՄՆ Մաքսային և սահմանային պաշտպանության գործակալները կրակեցին մի կնոջ վրա, ով ենթադրաբար մեքենայով հարվածել էր իրավապահների մեքենային։ Կինը՝ Մարիմար Մարտինեսը, տեղափոխվել է հիվանդանոց, ապա՝ ՖԲԻ-ի հսկողության տակ։ Մյուս անձը՝ Էնթոնի Իան Սանտոս Ռուիզը, նույնպես ձերբակալվել է։ Դաշնային մարմինները միջադեպը բնորոշել են որպես բողոքարարների կողմից իրավիճակի սրացում, սակայն Չիկագոյի ոստիկանությունը պարզաբանել է, որ իրենց դերակատարությունը սահմանափակվել է դեպքի փաստաթղթավորմամբ և երթևեկության վերահսկմամբ, իսկ հետաքննությունը մնացել է դաշնային մարմինների իրավասության տակ (Axios)։
Reuters-ի տեսանյութերում երևում է, թե ինչպես են իրավապահները գազի բալոններ օգտագործում՝ ցրելու համար ցուցարարներին միգրացիոն ծառայության կենտրոնի մոտ։ «Սա Բրայթոն Պարկն է, ոչ թե պատերազմական գոտի»,- ասում է մի բնակիչ լրագրողին՝ մտահոգություն հայտնելով իր համայնքի միլիտարիզացիայի վերաբերյալ։
Տեղական ղեկավարների հակազդեցությունը՝ սահմանադրական և մարդասիրական մտահոգություններ
Նահանգապետ Պրիտցքերը և Իլինոյսի մյուս պաշտոնյաները շարունակել են վիճարկել դաշնային դիրքորոշումը՝ ընդգծելով բողոքների հիմնականում խաղաղ բնույթը և մտահոգություն հայտնելով ուժային մեթոդների ազդեցության մասին։ Պրիտցքերը նշել է նախորդ միջադեպերը, երբ դիմակավորված գործակալները քիմիական նյութեր են օգտագործել տարրական դպրոցի մոտ, իսկ թաղամասում ձերբակալել են բնակիչների, այդ թվում՝ երեխաների։ Նա հանձնարարել է պետական մարմիններին ուսումնասիրել հնարավոր իրավախախտումները և վստահեցրել է ընտանիքներին, որ պետությունը կձեռնարկի բոլոր անհրաժեշտ քայլերը՝ երեխաների անվտանգությունն ապահովելու համար։
Իլինոյսի դեմոկրատ ներկայացուցիչները պատրաստվում են հանդես գալ հանրային հայտարարություններով՝ անդրադառնալով միգրացիոն ծառայության վերջին գործողություններին։ Այս հարցերը արտացոլում են Օրեգոնի պաշտոնյաների փաստարկները՝ ընդդեմ Ազգային գվարդիայի ուղարկման։ Նրանք պնդում են, որ այդ քայլը խախտում է դաշնային օրենքը և նահանգի ինքնիշխան իրավունքը՝ վերահսկելու իր քաղաքացիներին։ Դատական հայցում նշվում է նաև, որ Թրամփի կողմից զորքերի ուղարկումը «անհավան» դեմոկրատ քաղաքներ խախտում է տասներորդ ուղղմամբ ամրագրված իրավունքները (Sky News)։
Ընդհանուր համատեքստ՝ օրենքի, կարգի և ժողովրդավարության շուրջ ազգային բանավեճ
Թրամփի կողմից դաշնային զորքերի ուղարկման ռազմավարությունը դարձել է ԱՄՆ-ում քաղաքական խոր հակասությունների խորհրդանիշ։ Նախագահը բազմիցս նշել է, որ Պորտլենդի և Չիկագոյի նման քաղաքները «պատերազմից տուժած» են, իսկ «ներքին ահաբեկիչները» վտանգում են կարգը։ Սակայն տեղական ղեկավարներն ու մարդու իրավունքների պաշտպանները պնդում են, որ այդ բնորոշումը չափազանցված է, և գոյություն ունեցող իրավապահները ի վիճակի են լուծել բռնության առանձին դեպքերը։ Նրանք զգուշացնում են, որ ռազմական ուժի կիրառումը կարող է վտանգել դաշնային և նահանգային իշխանությունների հավասարակշռությունը և նույնիսկ խորացնել լարվածությունը։
Դատարաններում ընթացող իրավական գործընթացները՝ Օրեգոնից մինչև Կալիֆոռնիա և Վաշինգտոն, ցույց են տալիս նախագահական իրավասության սահմանների շուրջ պայքարի բարդությունը։ Դատավորները հիմնականում կասկածով են մոտենում վարչակազմի փաստարկներին՝ պահանջելով փաստացի հիմնավորումներ և զգուշացնելով քաղաքացիական գործերում ռազմական ներգրավման վտանգների մասին։
Հասարակության ձայնը՝ դաշնային քայլերի ազդեցությունը մարդկանց վրա
Չիկագոյում Ազգային գվարդիայի ներկայության հարցում բնակիչների կարծիքները կտրուկ բաժանված են։ Ոմանք վախենում են, որ զինված ուժերի ներկայությունը կարող է սրել բռնությունը, իսկ մյուսները՝ կողմնակից են ուժեղ իրավապահ մեթոդներին՝ համարելով դա անվտանգության ապահովման միջոց։ Գազի բալոնների, կրակոցների և զրահապատ մեքենաների պատկերները հուշում են քաղաքական պայքարի մարդկային գինը՝ առաջ բերելով հարցեր՝ ում շահերն են իրականում պաշտպանվում և ինչ գնով։
Մինչ իրավիճակը զարգանում է՝ թե՛ Չիկագոյում, թե՛ ամբողջ երկրում, հասարակական անվտանգության, քաղաքացիական ազատությունների և քաղաքական շահերի միջև սահմանները շարունակում են մնալ սուր։ Իրավական պայքարը և տեղական ղեկավարների դիմադրությունը առաջիկա շաբաթներին վճռորոշ կլինեն՝ որոշելու համար, թե ինչպես և որտեղ կարող է դաշնային կառավարությունը միջամտել ամերիկյան քաղաքներում։
Գնահատում՝ Ազգային գվարդիայի ուղարկումը Չիկագո վկայում է դաշնային և նահանգային իշխանությունների միջև խոր հակասությունների մասին, ինչպես նաև ցույց է տալիս, թե ինչպես քաղաքական դիսկուրսը կարող է ազդել քաղաքացիական խնդիրների լուծման վրա։ Իրավական պայքարի պայմաններում անհրաժեշտ է բաց և հստակ հաղորդակցություն, ինչպես նաև Սահմանադրության պահանջների հարգում, որպեսզի անվտանգության ապահովման նպատակները չխաթարեն ժողովրդավարական արժեքները։