ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է Ռուսաստանի դեմ լայնածավալ պատժամիջոցներ սահմանելու հնարավորության մասին՝ Ուկրաինայի էներգետիկ ենթակառուցվածքի վրա Ռուսաստանի հարձակումների սրման ֆոնին։ Թրամփի կողմից պատժամիջոցների սպառնալիքը հնչել է այն պայմաններում, երբ ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի ներկայացուցիչները պատրաստվում են հանդիպել Սաուդյան Արաբիայում՝ խաղաղության համաձայնագրի շուրջ բանակցություններ վարելու համար։ Թրամփի այս կոշտ դիրքորոշումը հակասում է նրա նախորդ հայտարարություններին, որտեղ նա դժվարացել էր հարաբերություններ հաստատել Ուկրաինայի հետ և Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը ավելի հեշտ էր համարում։ Նրա այս հայտարարությունները լույս են սփռում Ուկրաինայի հակամարտության շուրջ ԱՄՆ քաղաքականության հնարավոր տատանումների և միջազգային դիվանագիտական ջանքերի բարդ համատեքստի վրա։
Թրամփի պատժամիջոցների սպառնալիքը. Ինչո՞ւ է ԱՄՆ նախագահը վերադառնում պատժամիջոցների թեմային։
Թրամփի՝ Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու սպառնալիքը պայմանավորված է Ուկրաինայի տարածքում ռազմական գործողությունների վերջին սրմամբ, մասնավորապես՝ Ուկրաինայի էներգետիկ ենթակառուցվածքի վրա ռուսական հրթիռային և անօդաչու թռչող սարքերի զանգվածային հարձակումներով։ Իր Truth Social հարթակում հրապարակված գրառման մեջ Թրամփը նշել է, որ «Ռուսաստանը բացարձակապես «ռմբակոծում է» Ուկրաինան մարտի դաշտում» և հայտարարել է, որ «խստորեն քննարկում է Ռուսաստանի դեմ լայնածավալ բանկային պատժամիջոցներ, պատժամիջոցներ և տուրքեր մինչև հրադադարի և խաղաղության վերաբերյալ վերջնական համաձայնագրի կնքումը»։ Այս հայտարարությունը կարելի է մեկնաբանել որպես Թրամփի կողմից Ռուսաստանի վրա ճնշում գործադրելու փորձ՝ դադարեցնելու ռազմական գործողությունները և նստելու բանակցությունների սեղան։ Պատժամիջոցների սպառնալիքը կարող է նաև ուղերձ լինել միջազգային հանրությանը, որ Թրամփը, չնայած իր նախկինում արտահայտած դիրքորոշմանը, դեմ չէ կոշտ միջոցների կիրառմանը Ռուսաստանի նկատմամբ՝ Ուկրաինայում հակամարտությունը կարգավորելու համար։
Ռուսաստանի հարվածները Ուկրաինայի էներգետիկ ենթակառուցվածքին. Ինչպե՞ս են ռուսական հարձակումները խթանում նոր լարվածություն։
Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի էներգետիկ ենթակառուցվածքի վրա վերջին հարձակումները լրջորեն սրել են իրավիճակը և խաթարել խաղաղության հասնելու հույսերը։ Ուկրաինական կողմը ռուսական հարձակումները որակել է որպես «զանգվածային»՝ հայտնելով, որ հարվածներ են հասցվել ոչ միայն էներգետիկ օբյեկտներին, այլև գազի արդյունահանման ենթակառուցվածքին։ DTEK՝ Ուկրաինայի էներգետիկ խոշորագույն մասնավոր մատակարարը, հայտնել է, որ Օդեսայի և Պոլտավայի մարզերում իրենց օբյեկտները հարձակման են ենթարկվել արդեն չորրորդ գիշերն անընդմեջ։ Ուկրաինայի պետական գազային ընկերությունը՝ «Նաֆտոգազը», հայտնել է արտադրական օբյեկտների վնասման մասին։ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հաստատել է հարվածները՝ նշելով, որ դրանք իրականացվել են «ճշգրիտ զինատեսակներով» և ուղղված են եղել էներգետիկ օբյեկտներին։ Այս հարձակումները, որոնք ուղղված են Ուկրաինայի էներգետիկ համակարգի կենսական նշանակություն ունեցող օբյեկտների դեմ, խորացնում են հումանիտար ճգնաժամը և կարող են լրացուցիչ դժվարություններ ստեղծել քաղաքացիական բնակչության համար ձմեռային սեզոնին։
Թրամփի երկակի հայտարարությունները. Ինչո՞ւ է նա Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը ավելի հեշտ համարում, քան Ուկրաինայի հետ։
Թրամփի կողմից պատժամիջոցների սպառնալիքին զուգահեռ հնչել է մի հայտարարություն, որում նա Ռուսաստանի հետ աշխատելը ավելի «հեշտ» է համարել, քան Ուկրաինայի հետ։ Լրագրողների հետ զրույցում Թրամփը նշել է, որ վստահում է Պուտինին և «հավատում է նրան»։ «Ես ավելի դժվար եմ համարում անկեղծ ասած գործ ունենալ Ուկրաինայի հետ, և նրանք քարտեր չունեն», – ասել է Թրամփը։ «Գուցե ավելի հեշտ լինի գործ ունենալ Ռուսաստանի հետ»։ Այս հայտարարությունները հակասում են պատժամիջոցների սպառնալիքին և վկայում են Թրամփի դիրքորոշման երկակիության մասին։ Մի կողմից, նա դատապարտում է Ռուսաստանի ագրեսիան և սպառնում պատժամիջոցներով, մյուս կողմից՝ արտահայտում է համակրանք Ռուսաստանի նկատմամբ և թերահավատություն Ուկրաինայի հանդեպ։ Նման հայտարարությունները կարող են մեկնաբանվել որպես Թրամփի կողմից դիվանագիտական խաղ՝ նպատակ ունենալով առավելագույն օգուտ քաղել բանակցային գործընթացում։
Զելենսկու այցը Սաուդյան Արաբիա և խաղաղության նախաձեռնություններ. Ի՞նչ հեռանկարներ են բացվում դիվանագիտական ճանապարհով հակամարտության կարգավորման համար։
Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին հայտարարել է Սաուդյան Արաբիա կատարելիք այցի մասին, որտեղ նա հանդիպելու է թագաժառանգ արքայազն Մուհամմադ բին Սալմանի հետ։ Զելենսկին նշել է, որ Ուկրաինան «առավելապես հետաքրքրված է խաղաղությամբ» և իր թիմը կմնա Սաուդյան Արաբիայում՝ ամերիկացի գործընկերների հետ աշխատելու համար։ Այս այցը կարևոր քայլ է դիվանագիտական ակտիվության ակտիվացման ուղղությամբ՝ նպատակ ունենալով գտնել Ուկրաինայի հակամարտության խաղաղ կարգավորման ուղիներ։ Սաուդյան Արաբիան, լինելով տարածաշրջանային կարևոր դերակատար և պահպանելով հարաբերություններ ինչպես Ուկրաինայի, այնպես էլ Ռուսաստանի հետ, կարող է դառնալ բանակցային հարթակ երկու կողմերի համար։ Զելենսկու այցը նաև ուղերձ է միջազգային հանրությանը, որ Ուկրաինան պատրաստ է խաղաղությանը և ձգտում է դիվանագիտական ճանապարհով հասնել հակամարտության կարգավորմանը։
Ուկրաինայի հրադադարի առաջարկը և միջազգային արձագանքը. Ինչպե՞ս են արձագանքում Թուրքիան, ԵՄ-ն և ՆԱՏՕ-ն։
Զելենսկին նաև կրկին հանդես է եկել փոխադարձ հրադադար հաստատելու կոչով՝ առաջարկելով դադարեցնել օդային և ծովային հարձակումները կրիտիկական ենթակառուցվածքի վրա։ Ուկրաինայի նախագահը նշել է, որ իրական խաղաղության հաստատման առաջին քայլերը պետք է լինեն ռուսական և ուկրաինական օդային և ծովային հարձակումների դադարեցումը։ Ուկրաինայի այս նախաձեռնությունը միջազգային արձագանք է գտել։ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, ով վերջերս հյուրընկալել էր Զելենսկուն, հայտնել է իր աջակցությունը հրադադարի առաջարկին։ Ուկրաինայի դաշնակիցները արտերկրում նույնպես աջակցություն են հայտնել Զելենսկու առաջարկին։ ԵՄ առաջնորդները, մտահոգված լինելով ԱՄՆ-ի հնարավոր հեռացմամբ, համաձայնության են եկել ակտիվացնել ԵՄ-ի պաշտպանական կարողությունները։ ՆԱՏՕ-ի գործընկերները, ներառյալ Մեծ Բրիտանիան և Թուրքիան, տեղեկացվել են ԵՄ պաշտպանության հարցերով գագաթնաժողովի արդյունքների մասին։ Չնայած միջազգային աջակցությանը, Կրեմլը նախկինում բացառել էր Ուկրաինայում ժամանակավոր հրադադարի հաստատումը, ինչը վկայում է բանակցային գործընթացի բարդության մասին։
ԱՄՆ-Ուկրաինա բանակցությունները Սաուդյան Արաբիայում. Ի՞նչ նպատակներ են հետապնդում կողմերը։
Սաուդյան Արաբիայում կայանալիք ԱՄՆ-Ուկրաինա բանակցությունները նախատեսված են քննարկելու «սկզբնական հրադադար» Ռուսաստանի հետ և «հիմք» ավելի երկարաժամկետ համաձայնագրի համար։ ԱՄՆ ներկայացուցիչ Սթիվ Վիտկոֆը հայտարարել է, որ պատրաստվում է ուկրաինացի բանակցողների հետ քննարկել հրադադարի հնարավորությունը և խաղաղության վերաբերյալ համաձայնագրի շրջանակները։ Ուկրաինական կողմը, իր հերթին, հույս ունի միջազգային գործընկերների աջակցությամբ հասնել ռուսական ագրեսիայի դադարեցմանը և Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականության վերականգնմանը։ Բանակցությունների հիմնական նպատակը կարող է լինել կողմերի միջև վստահության ամրապնդումը և հետագա դիվանագիտական ջանքերի համար հիմք ստեղծելը։ Ամենայն հավանականությամբ, բանակցությունները կլինեն բարդ և երկարատև, սակայն դրանց մեկնարկը արդեն իսկ դրական ազդանշան է հակամարտության խաղաղ կարգավորման հեռանկարների առումով։
Մարդասիրական հետևանքները. Ինչպե՞ս են ռազմական գործողությունները ազդում քաղաքացիական բնակչության վրա։
Ռուսաստանի հարվածները Ուկրաինայի տարածքում, հատկապես էներգետիկ ենթակառուցվածքի վրա, ունեն ծանր մարդասիրական հետևանքներ։ Ուկրաինայի էներգետիկայի նախարար Գերման Գալուշչենկոն նշել է, որ Ռուսաստանը փորձում է «վնասել սովորական ուկրաինացիներին՝ հրետակոծելով էներգետիկ և գազի արդյունահանման օբյեկտները»։ Հարձակումների հետևանքով զոհեր և վիրավորներ կան քաղաքացիական բնակչության շրջանում։ Դոնեցկի մարզի դատախազությունը հայտնել է ռուսական հարվածներից հինգ խաղաղ բնակչի զոհվելու և ինը վիրավորվելու մասին։ Խարկովի քաղաքային իշխանությունները հայտնել են ուրբաթ օրը քաղաքի վրա հարվածի հետևանքով ութ մարդու վիրավորվելու մասին։ Ռազմական գործողությունների ակտիվացումը խորացնում է հումանիտար ճգնաժամը Ուկրաինայում, խաթարում է քաղաքացիական բնակչության կենսապայմանները և ավելացնում խաղաղության հասնելու հրատապ անհրաժեշտությունը։
ԵՄ-ի պաշտպանական ջանքերի ակտիվացումը. Ինչո՞ւ է Եվրոպան ուժեղացնում իր պաշտպանական կարողությունները։
Եվրոպական միության առաջնորդները, մտահոգված լինելով Ուկրաինայի հակամարտության երկարաձգմամբ և ԱՄՆ-ի կողմից աջակցության հնարավոր նվազեցմամբ, համաձայնության են եկել ակտիվացնել ԵՄ-ի պաշտպանական կարողությունները։ ԵՄ պետությունների Եվրոպական խորհրդի ղեկավար Անտոնիու Կոշտան նշել է, որ «ՆԱՏՕ-ի նման մտածող գործընկերների հետ մեր համագործակցությունը կենսական նշանակություն ունի միջազգային անվտանգության համար, Ուկրաինայի համար, պաշտպանության ոլորտում մեր համատեղ ջանքերի ակտիվացման համար»։ ԵՄ-ի կողմից պաշտպանական ջանքերի ակտիվացումը կարելի է մեկնաբանել որպես պատասխան Ռուսաստանի ագրեսիային և որպես Ուկրաինայի աջակցության ուղերձ։ Եվրոպան, գիտակցելով իր անվտանգության մարտահրավերները Ուկրաինայի հակամարտության համատեքստում, ձեռնարկում է քայլեր՝ ուժեղացնելու իր պաշտպանական ներուժը և նվազեցնելու կախվածությունը ԱՄՆ-ից անվտանգության ապահովման հարցում։