Անկարան քաղաքականապես զգայուն, բայց խիստ վերահսկելի քայլ է կատարել տասնամյակներ տևած քրդական հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ։ Թուրքիայի խորհրդարանը ձայների ճնշող մեծամասնությամբ ընդունել է «Ազգային համերաշխության և սոցիալական ինտեգրման ամրապնդման մասին» օրենքը, որը նպատակ ունի իրավական հիմքեր ստեղծել Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության (ՔԲԿ/PKK) զինաթափման համար։ Ինչպես հաղորդում է Deutsche Welle-ն, օրինագծին կողմ է քվեարկել 592 պատգամավորներից 467-ը՝ իշխող «Արդարություն և զարգացում» (AKP) և նրա դաշնակից ծայրահեղ ազգայնական «Ազգայնական շարժում» (MHP) կուսակցությունների նախաձեռնությամբ։
Այս օրենքն ընդունվում է այն բանից ուղիղ մեկ տարի անց, երբ ՔԲԿ-ն խորհրդանշական արարողությամբ այրեց իր զենքերը՝ ազդարարելով ինքնալուծարման պատրաստակամության մասին։ Դրան նախորդել էր 2025 թվականի փետրվարին կազմակերպության բանտարկված առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանի կոչը՝ դադարեցնել զինված պայքարը և անցնել քաղաքական կարգավորման։ Այնուամենայնիվ, եթե իշխող կոալիցիան այս օրենքը ներկայացնում է որպես ազգային միասնության նոր դարաշրջանի սկիզբ, ապա ընդդիմադիրներն ու անկախ վերլուծաբանները կասկածի տակ են դնում դրա արդյունավետությունը՝ առանց երկրում համակարգային ժողովրդավարացման բարեփոխումների։
Օրենքի իրավական մեխանիզմները և բացառությունները
Ընդունված օրենքը նախատեսում է ՔԲԿ անդամների պատիժների կասեցում, սակայն խիստ որոշակի պայմաններով։ Այն տարածվում է այն անձանց վրա, ովքեր դատապարտվել են կազմակերպությանն անդամակցելու, քարոզչության, ֆինանսավորման կամ կառույցներին միտումնավոր աջակցելու համար։ Մինչև 15 տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտվածների համար պատժի կրումը կասեցվում է 5 տարով, իսկ ավելի երկար կամ ցմահ դատապարտվածների համար՝ 10 տարով։ Ընթացիկ քննությունները նույնպես կասեցվում են։ Կառավարամետ լրատվամիջոցների փոխանցմամբ՝ այս կարգավորումից կարող է օգտվել մինչև 3600 բանտարկյալ։
Սակայն պատժի կասեցման գլխավոր նախապայմանը ՔԲԿ-ի ամբողջական լուծարումն է և զենք-զինամթերքի հանձնումը։ Այս գործընթացը պետք է ստուգվի Թուրքիայի իրավապահ մարմինների կողմից և պաշտոնապես հաստատվի Ազգային անվտանգության խորհրդի (ԱԱԽ) կողմից, որը նախագահում է Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը։
Կարևոր է նշել, որ օրենքը չի տարածվում այն անձանց վրա, ովքեր դատապարտվել են մինչև 2005 թվականի հունիսի 1-ը (ներկայիս Քրեական օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելը), ինչպես նաև սպանության համար վերջնական դատավճիռ ունեցողների վրա։ Սա նշանակում է, որ օրենքի դրույթները չեն տարածվում 77-ամյա Աբդուլլահ Օջալանի վրա, ինչն էլ հենց դարձել է քրդական քաղաքական ուժերի հիմնական դժգոհության պատճառը։
Տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական համատեքստը
Անկախ դիտորդները նշում են, որ Անկարայի կողմից խաղաղության գործընթացի իրավական ձևակերպումը մեծապես պայմանավորված է Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող կտրուկ աշխարհաքաղաքական փոփոխություններով։ Սիրիայում Ասադի վարչակարգի անկումը, Գազայի պատերազմը և Իսրայելի, ԱՄՆ-ի ու Իրանի միջև սրվող հակամարտությունը ստիպում են Թուրքիային ամրապնդել սեփական թիկունքը։ Սիրիայում և Իրանում ապրում են միլիոնավոր քրդեր, որոնք աջակցություն են ստանում տարբեր տարածաշրջանային խաղացողների կողմից։
Սեփական սահմաններում քրդերի հետ կայուն հարաբերությունների հաստատումը Անկարային հնարավորություն կտա ավելի ազատ գործել արտաքին քաղաքական ասպարեզում և թույլ չտալ արտաքին ուժերին՝ օգտագործել քրդական գործոնը Թուրքիայի դեմ։
Ներքաղաքական բախումներ և Էրդողանի հաշվարկը
Խորհրդարանում օրինագծի քննարկումն ուղեկցվել է թեժ վիճաբանություններով և նույնիսկ ֆիզիկական բախումներով։ Նախագծին կտրուկ դեմ է արտահայտվել ծայրահեղ ազգայնական «IYI» կուսակցությունը։ Պատգամավոր Այյուջե Թյուրքեշը (ով «Գորշ գայլեր» ծայրահեղական շարժման հիմնադրի դուստրն է) մեղադրել է կառավարությանը ՔԲԿ-ին զիջումների գնալու մեջ՝ Օջալանին անվանելով «մանկասպան»։
Մյուս կողմից, իշխող կոալիցիայի մաս կազմող MHP-ի աջակցությունը զարմացրել է շատերին, քանի որ այս կուսակցությունը նախկինում կտրականապես դեմ էր քրդերի հետ ցանկացած երկխոսության։ Վերլուծաբանների կարծիքով՝ սա Էրդողանի կողմից գործընթացն ամբողջությամբ իր վերահսկողության տակ պահելու և 2028 թվականի նախագահական ընտրություններից առաջ քաղաքական ռիսկերը նվազեցնելու փորձ է։
Քրդական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Ռեհա Ռուհավիօղլուն նշում է, որ Էրդողանը դասեր է քաղել 2013-2015 թվականների խաղաղության բանակցությունների ձախողումից և այժմ ողջ վերահսկողությունը կենտրոնացրել է իր ձեռքում։ Ըստ նրա՝ նախկին գրոհայինների վերադարձն ու ինտեգրումը թույլատրվելու է խիստ աստիճանաբար՝ հասարակական տրամադրությունները հաշվի առնելով։
Միևնույն ժամանակ, քաղաքագետ Բերք Էսենը քննադատում է իշխանություններին այն բանի համար, որ զուգահեռաբար ուժեղացվում է ճնշումը երկրի գլխավոր աշխարհիկ ընդդիմադիր ուժի՝ Ժողովրդահանրապետական կուսակցության (CHP) նկատմամբ։ Ստամբուլի նախկին քաղաքապետ Էքրեմ Իմամօղլուն և հարյուրավոր այլ ընդդիմադիրներ գտնվում են բանտում, իսկ կուսակցության նախկին ղեկավար Օզգյուր Օզելը վերջերս հեռացվել է պաշտոնից և հիմնել նոր կուսակցություն։ Սա ցույց է տալիս, որ խաղաղության գործընթացը կարող է օգտագործվել ոչ թե ժողովրդավարացման, այլ Էրդողանի անձնական իշխանության ամրապնդման համար։