ՎԱՇԻՆԳՏՈՆ — Թրամփի վարչակազմը հայտարարել է Իրանի դեմ տնտեսական պատժամիջոցների նոր, ծավալուն փաթեթի մասին, որի նպատակն է լիովին կտրել Թեհրանի ֆինանսական կապերն արտաքին աշխարհի հետ։ ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը երկուշաբթի կայացած մամուլի ասուլիսի ընթացքում ընդգծել է, որ Վաշինգտոնը լայնամասշտաբ գործողություն է սկսում իրանական 60 կազմակերպությունների, անհատների և նավերի դեմ՝ միաժամանակ նախազգուշացնելով երրորդ երկրներին և օտարերկրյա ֆինանսական հաստատություններին Իրանի հետ համագործակցությունը շարունակելու հետևանքների մասին։
ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության սահմանած պատժամիջոցներն ընդգրկում են հինգ հիմնական ոլորտներ՝ թվային ակտիվներ, տեխնոլոգիաներ, ոսկի, ավիացիա և նավագնացություն։ Բեսենթի փոխանցմամբ՝ ԱՄՆ-ի նպատակն է փակել ստվերային առևտրային ուղիները և Թեհրանին մեկուսացնել միջազգային ֆինանսական համակարգից։ Նախարարը հավելել է, որ այն սուբյեկտները, որոնք կօգնեն Իրանին շրջանցել պատժամիջոցները, կզրկվեն ԱՄՆ դոլարով գործարքներ իրականացնելու հնարավորությունից, իսկ մինչև շաբաթվա վերջ պատժամիջոցներ կսահմանվեն նաև օտարերկրյա խոշոր ֆինանսական կազմակերպության նկատմամբ։
Վաշինգտոնի տնտեսական շրջափակման ռազմավարությունը
ԱՄՆ-ի այս քայլերը հաջորդում են փետրվարի 28-ին ԱՄՆ-ի, Իսրայելի և Իրանի միջև բռնկված ռազմական բախմանը։ Թեև ապրիլի 8-ին կնքված հրադադարը կանգնեցրեց շուրջ քառասուն օր տևած ռմբակոծությունները, Վաշինգտոնն այժմ շեշտը դնում է տնտեսական ճնշման վրա։ Բեսենթը նշել է, որ ռազմական հարվածներով արդեն իսկ ոչնչացվել է Իրանի պաշտպանական արդյունաբերության հիմնական մասը, և այժմ խնդիր է դրված տնտեսապես թուլացնել Թեհրանի իշխանություններին։
ԱՄՆ վարչակազմը սպառնում է երկրորդային պատժամիջոցներ կիրառել նաև չինական բանկերի և այլ օտարերկրյա ընկերությունների նկատմամբ, եթե նրանք շարունակեն աշխատել Իրանի հետ։ Բեսենթի խոսքով՝ «որևէ սուբյեկտ ապահովագրված չէ ամերիկյան պատժամիջոցներից», և Սպիտակ տունը դաշնակիցներին կոչ է անում միանալ այս նախաձեռնությանը։
Թեհրանի արձագանքը և այլընտրանքային առևտրային ուղիները
Իրանի ղեկավարությունը կտրուկ հակադարձել է Վաշինգտոնի հայտարարություններին։ Իրանի խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ն տնտեսապես ի վիճակի չէ սահմանափակել Թեհրանի հարաբերությունները գործընկեր երկրների հետ։ Նրա փոխանցմամբ՝ Իրանի առևտրային գործընկերներն արդեն հասկացրել են, որ լուրջ չեն ընդունում ամերիկյան սպառնալիքները։
Չնայած իրանական ռիալի փոխարժեքը արտարժույթի շուկայում հասել է պատմական նվազագույնի, Թեհրանի պաշտոնական աղբյուրները պնդում են, որ երկիրը սովոր է պատժամիջոցների պայմաններում ապրելուն։ Թեհրանի Կիրառական գիտությունների և տեխնոլոգիաների համալսարանի պրոֆեսոր Մոստաֆա Խոշչեշմը Al Jazeera-ին հայտնել է, որ Իրանը շարունակում է օրական ավելի քան 1 միլիոն բարել նավթ արտահանել՝ շրջանցելով ԱՄՆ ծովային շրջափակումը։ Նրա խոսքով՝ Թեհրանն ակտիվորեն օգտագործում է հյուսիսային և արևելյան տրանսպորտային միջանցքները Ռուսաստանի, Չինաստանի և հարևան երկրների հետ առևտուրն ապահովելու համար։
Հորմուզի նեղուցի ճգնաժամը և տարածաշրջանային ռիսկերը
Տնտեսական հակամարտությունն անմիջականորեն կապված է Հորմուզի նեղուցում տիրող իրավիճակի հետ։ Իրանի խորհրդարանը քննարկում է օրինագիծ, որով նախատեսվում է վճարներ սահմանել նեղուցով անցնող օտարերկրյա նավերի համար։ Կանոնները խախտող նավերին սպառնում են տուգանքներ, կալանավորում կամ բռնագրավում։
Իրանի անվտանգության խորհրդի ներկայացուցիչ Մոհսեն Ռեզային զգուշացրել է, որ եթե ԱՄՆ-ի «տնտեսական պատերազմը» շարունակվի, Թեհրանը լիովին կդադարեցնի նավթի արտահանումը Պարսից ծոցից, իսկ ամերիկյան պատժամիջոցներին աջակցող երկրների քայլերը կդիտարկվեն որպես «պատերազմական ակտ»։ Լարվածությունը մեղմելու նպատակով Օմանի արտգործնախարար Սայեդ Բադր ալ-Բուսաիդին երեքշաբթի կայցելի Թեհրան՝ Հորմուզի նեղուցում նավարկության կանոնները քննարկելու համար։