ՎԱՇԻՆԳՏՈՆ (Ազատ TV) — Հարավային Ամերիկայում տեղի ունեցած աշխարհաքաղաքական լուրջ ցնցումներից հետո ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է «աշխարհի պատմության մեջ խոշորագույն նավթային գործարքի» կնքման մասին։ Ուրբաթ երեկոյան հրապարակված համաձայնագիրը նախատեսում է 100-ամյա երկկողմ համագործակցություն, որը Միացյալ Նահանգներին գերիշխող դիրք է տալիս Վենեսուելայի հսկայական նավթային պաշարների նկատմամբ։ Այս զարգացումը հաջորդում է 2026 թվականի հունվարին իրականացված ռազմական գործողությանը, երբ ԱՄՆ հատուկ ստորաբաժանումները գիշերային ռեյդի արդյունքում ձերբակալեցին Վենեսուելայի նախագահ Նիկոլաս Մադուրոյին և տեղափոխեցին Նյու Յորք, որտեղ նրան թմրամիջոցների մաքսանենգության մեղադրանք է առաջադրվել։ Մադուրոն ներկայումս գտնվում է ԱՄՆ բանտում և իրեն մեղավոր չի ճանաչում։
Ինչպես հաղորդում է Associated Press-ը՝ հղում անելով Վենեսուելայի ժամանակավոր նախագահ Դելսի Ռոդրիգեսի պաշտոնական հայտարարությանը, գործարքը վերաբերում է 17 նավթային հանքավայրերի զարգացմանը, որոնց հաստատված պաշարները գնահատվում են շուրջ 65 միլիարդ բարել։ Այս ծավալն ավելի քան 40%-ով գերազանցում է ԱՄՆ-ի սեփական հում նավթի ողջ պաշարները (մոտ 46 միլիարդ բարել)։ Չնայած Սպիտակ տունն այս համաձայնագիրը որակում է որպես պատմական հաղթանակ, ոլորտի փորձագետները նախազգուշացնում են, որ ենթակառուցվածքների քայքայված վիճակը և քաղաքական անկայունությունը կարող են տարիներով հետաձգել իրական արդյունահանումը։
100-ամյա ձեռնարկության կառուցվածքը և ռազմավարական պաշարները
Համաձայնագրի շրջանակներում ԱՄՆ կառավարությունը և Վենեսուելայում գործող չհրապարակված մասնավոր օպերատորը ստեղծում են համատեղ ընկերություն, որին 100 տարի ժամկետով տրվում են նշված հանքավայրերի շահագործման իրավունքները։ ԱՄՆ անանուն պաշտոնյան հայտնել է, որ Միացյալ Նահանգները կստանա նոր ընկերության արդյունավետ արտադրանքի 55%-ը, որը ներառում է ինչպես սեփականության մասնաբաժինը, այնպես էլ նավթն ինքնարժեքով գնելու իրավունքը։ Այս ձեռնարկությունը պաշարների ծավալով աշխարհում կդառնա երկրորդը՝ զիջելով միայն սաուդյան Saudi Aramco պետական հսկային։
Ստացված հումքն ուղղվելու է ԱՄՆ Ռազմավարական նավթային պահուստի (SPR) համալրմանը և ռազմական կարիքներին։ Վենեսուելական կողմի պնդմամբ՝ գործարքը կարող է ներգրավել մինչև 100 միլիարդ դոլարի մասնավոր ներդրումներ և Կարակասի բյուջե ապահովել ավելի քան 209 միլիարդ դոլարի հարկային եկամուտներ։ Բանակցություններն անձամբ վարել են ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն, պաշտպանության նախարար Փիթ Հեգսեթը և Դելսի Ռոդրիգեսը։
Ենթակառուցվածքների քայքայումը և շուկայական իրականությունը
Չնայած Թրամփի հավաստիացումներին, թե գործարքը կօգնի նվազեցնել բենզինի գները ամերիկյան լցակայաններում, վերլուծաբանները կոչ են անում իրատես լինել։ Օգոստոսի վերջին ԱՄՆ-ում բենզինի միջին գինը կազմել է 4,08 դոլար՝ մեկ տարի առաջվա 3,20 դոլարի համեմատ (28% աճ)։ Գների բարձրացումը պայմանավորված է Իրանի մասնակցությամբ ընթացող պատերազմով, որը դանդաղեցրել է նավթի փոխադրումները Պարսից ծոցով։
Սակայն Վենեսուելայի նավթային ենթակառուցվածքները տասնամյակների անգործության և պատժամիջոցների պատճառով ծայրահեղ վատ վիճակում են։ ClearView Energy Partners-ի տնօրեն Քևին Բուկը նշում է, որ նման ծավալի կապիտալի տեղաբաշխումը և արդյունքների ստացումը տարիներ կպահանջեն։ Բացի այդ, ամերիկյան խոշոր նավթային ընկերությունները դեռևս զգուշավորություն են ցուցաբերում։ Chevron-ը և ExxonMobil-ը հրաժարվել են մեկնաբանություններից։ ExxonMobil-ի գործադիր տնօրեն Դարեն Վուդսը նախկինում հայտարարել էր, որ Վենեսուելան համարում է «ոչ ներդրումային» երկիր՝ հաշվի առնելով նախկին նախագահ Հուգո Չավեսի օրոք օտարերկրյա ակտիվների ազգայնացման դառը փորձը։
Քաղաքական բևեռացումը Վաշինգտոնում և Կարակասում
Գործարքն արդեն իսկ սուր քաղաքական բանավեճեր է առաջացրել ԱՄՆ Կոնգրեսում։ Հանրապետականները, ինչպես օրինակ սենատոր Բեռնի Մորենոն, այն անվանել են պատմական հաղթանակ, որը թույլ չի տա, որ վենեսուելական նավթը կիսագնով հասնի Չինաստանին։ Մինչդեռ դեմոկրատները խիստ քննադատության են ենթարկել համաձայնագիրը։ Սենատոր Թիմ Քեյնը տեղի ունեցածը որակել է որպես «էպիկական չափերի կոռուպցիա»՝ պնդելով, որ Մադուրոյի տապալումն ի սկզբանե նպատակ է հետապնդել տիրանալ նավթային պաշարներին։
Կարակասում ևս զայրույթի ալիք է բարձրացել։ Տեղի բնակիչները և ընդդիմադիր գործիչները գործարքը համարում են ազգային ինքնիշխանության դավաճանություն։ Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր, Վենեսուելայի պլանավորման նախկին նախարար Ռիկարդո Հաուսմանը համաձայնագիրն անվանել է «ամոթալի» և նշել, որ Ռոդրիգեսի վարչակազմը չունի սահմանադրական լեգիտիմություն՝ երկիրը 100 տարով նման պարտավորություններով կապելու համար։