Լուսանկարում մուգ ձմեռային վերարկուով և գլխարկով հինգամյա տղան վազում է ասֆալտապատ փողոցի թեքությամբ՝ ձախ ձեռքը պարզած հոկտեմբերյան զով օդում։ Նրանից մի քանի քայլ հետ մայրը հապաղումով ձեռքն է մեկնում․ նրա մատները չեն հասնում փոքրիկի վերարկուին։ Աջ կողմում՝ զինվորական կանոնավոր շարքերով ընթացող կանադացի զինվորը շրջվել է դեպի տղան, դեմքին ջերմ ժպիտ է, իսկ աջ ձեռքը մեկնված է հետ՝ որդուն ընդառաջ։ 1940 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Բրիտանական Կոլումբիայի Նյու Ուեսթմինսթեր քաղաքի Ութերորդ և Կոլումբիա փողոցների խաչմերուկում լուսանկարիչ Կլոդ Դեթլոֆի կատարած այս կադրը, որը հայտնի է «Սպասիր ինձ, հայրիկ» (Wait for Me, Daddy) անունով, պատերազմական բաժանման ողջ ցավը խտացնում է մեկ սառած վայրկյանում։ Ինչպե՞ս տեղական թերթի լուսանկարչի սովորական աշխատանքը դարձավ Երկրորդ աշխարհամարտի ամենաազդեցիկ պատմական լուսանկարներից մեկը, և ի՞նչ ճակատագիր ունեցան կադրում հայտնված մարդիկ։
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Կադրի կենտրոնական կերպարը հինգամյա Ուորեն «Ուայթի» Բերնարդն է, ում մարմինը պատկերված է վազքի պահին։ Տարածական դասավորվածությունը ստեղծում է անասելի լարվածություն․ երեխայի պարզած մատների և հոր բաց ափիմիջև հեռավորությունը ընդամենը մի քանի սանտիմետր է, սակայն զինվորական շարասյան առաջընթաց շարժումը սպառնում է ակնթարթորեն հեռացնել նրանց իրարից։ Ուորենի հետևում նրա մայրն է՝ Բերնիս Բերնարդը, ում մարմինը թեքված է առաջ, իսկ ձախ ձեռքը մեկնված է տագնապով, երբ հասկանում է, որ որդին պոկվել է իր ձեռքից։
Տղայի աջ կողմում՝ շարքում, Բրիտանական Կոլումբիայի գնդի շարքային Ջեք Բերնարդն է։ Բրդյա զինվորական համազգեստով Ջեքը ձախ ուսին է պահում Lee-Enfield винтовка-ն, իսկ ձախ ձեռքով պահում է սվին-դանակի պատյանը։ Նրա իրանը պտտված է ետ, իսկ աջ բաց ափը մեկնված է որդուն։ Ջեքի հետևից անմիջապես քայլում է շարքային Հարի Քեմփբելը՝ կանադական լաքրոսի հայտնի մարզիկը, ում ինքնությունը պատմաբանները հաստատեցին միայն ութսուն տարի անց։ Մայթին՝ Քեմփբելի դիմաց, երևում է նրա կինը՝ Սոֆին, ով նայում է ամուսնուն։ Խորքում զինվորների շարքը ձգվում է Ութերորդ փողոցի վերելքով՝ աղյուսե շենքերի և մայթերին կանգնած լռին ականատեսների ֆոնին։
Պահը կադրի հետևում
1940 թվականի հոկտեմբերի 1-ն էր։ Կանադան նացիստական Գերմանիային պատերազմ էր հայտարարել 1939 թվականի սեպտեմբերին, սակայն Բրիտանական Կոլումբիայի գնդի համար ռազմաճակատ մեկնելու պահը հասունացել էր հենց այդ օրը։ Այդ աշնանային առավոտյան գունդը շարվել էր Ութերորդ փողոցով դեպի երկաթուղային կայարան քայլելու համար, որտեղից նրանք պետք է տեղափոխվեին Նանայմո՝ հետագա զինվորական պատրաստության և օվկիանոսից այն կողմ ուղարկվելու համար։
Vancouver Daily Province թերթի լուսանկարիչ Կլոդ Դեթլոֆը դիրքավորվել էր բլրի ստորոտում, որպեսզի նկարեր իջնող շարասյունը։ Խոշոր ձևաչափի ֆոտոխցիկի տեսադաշտով նայելիս նա նկատեց շարժում մայթին։ Փոքրիկ Ուորենը հանկարծակի պոկվեց մոր ձեռքից և վազեց դեպի փողոցի մեջտեղը՝ բղավելով․ «Սպասիր ինձ, հայրիկ»։ Դեթլոֆը չանհապաղեց և չսեղմեց լուսարձակիչը նույն վայրկյանին։ Ցուցաբերելով լրագրողական բացառիկ զսպվածություն՝ նա հետևեց տղայի վազքին և սեղմեց ֆոտոխցիկի կոճակը ճիշտ այն ակնթարթին, երբ հոր և որդու ձեռքերի միջև հեռավորությունը նվազեց մինչև նվազագույնի։
Լուսանկարիչն ու պատմությունը
Կլոդ Դեթլոֆը փորձառու լրագրող-լուսանկարիչ էր, ով սովոր էր աշխատել արագ փոփոխվող իրադարձությունների պայմաններում։ Հասկանալով կադրի հուզական հսկայական ուժը՝ Vancouver Daily Province թերթը լուսանկարը տպագրեց հաջորդ իսկ առավոտյան՝ 1940 թվականի հոկտեմբերի 2-ի առաջին էջում։
Միջազգային լրատվական агентությունները կադրը տարածեցին ողջ Հյուսիսային Ամերիկայում և աշխարհում։ Շաբաթների ընթացքում լուսանկարը հայտնվեց *Life*, *Time* և *Newsweek* ամսագրերում։ Կանադայի կառավարությունը լուսանկարն օգտագործեց պատերազմական փոխառությունների (War Bonds) պաստառների վրա, իսկ պատերազմի տարիներին դրա վերատպությունները փակցված էին Բրիտանական Կոլումբիայի գրեթե բոլոր դպրոցներում։ Դեթլոֆը տարիներ շարունակ պահպանեց կապը Բերնարդների ընտանիքի հետ։
Պատմական համատեքստը
1940 թվականին Կանադայի բանակը ձևավորվում էր բացառապես կամավորական հիմունքներով։ Արտերկրում ծառայելու համար պարտադիր զորակոչ մտցվեց միայն 1944 թվականի վերջին, ինչը նշանակում է, որ Դեթլոֆի կադրում գտնվող յուրաքանչյուր զինվոր կամավոր էր, ով թողել էր ընտանիքն ու խաղաղ կյանքը։ Լուսանկարը մարմնավորեց հարյուր հազարավոր կանադական ընտանիքների լռին տագնապն ու բաժանման ցավը։
Բացի այդ, լուսանկարը պահպանեց նաև այլ պատմություններ։ Տասնամյակներ շարունակ ռազմական պատմաբանները աշխատում էին նույնականացնել շարքում գտնվող զինվորներին։ 2020 թվականին պաշտոնապես հաստատվեց Ջեք Բերնարդի հետևում քայլող Հարի Քեմփբելի ինքնությունը։ Մոնրեալցի հրեա Ներգաղթյալների որդի, Golden Gloves բռնցքամարտիկ և լաքրոսի չեմպիոն Քեմփբելը 29 տարեկանում էր միացել գնդին։ Նրա և մայթին կանգնած նրա կնոջ՝ Սոֆիի ներկայությունը ցույց է տալիս, թե որքան խորն էր պատերազմը հյուսվել տեղական համայնքների առօրյայի հետ։
Ինչու է այն կարևոր մինչ օրս
Երբ Եվրոպայում պատերազմն ավարտվեց, Կլոդ Դեթլոֆը դարձյալ կայարանում էր։ 1945 թվականի հոկտեմբերին նա լուսանկարեց տուն վերադարձած Ջեք Բերնարդի և նրա որդու՝ Ուորենի հանդիպումն ու գրկախառնությունը։ Սակայն պատերազմի հետևանքները անջնջելի էին։ Ջեքը տառապում էր մարտական հոգնածությամբ (battle fatigue), և, ինչպես բազմաթիվ այլ ընտանիքներում, Ջեքի և Բերնիսի ամուսնությունը լուծարվեց պատերազմից կարճ ժամանակ անց։
Ուորեն Բերնարդը ապրեց երկար կյանք Բրիտանական Կոլումբիայի Տոֆինո քաղաքում՝ հաճախ մասնակցելով Հիշատակի օրվա միջոցառումներին։ 2014 թվականին՝ լուսանկարի 74-ամյակի օրը, Նյու Ուեսթմինսթերում բացվեց բրոնզե արձանախումբ, որը ճշգրտորեն վերարտադրում է Դեթլոֆի լուսանկարը հենց այն խաչմերուկում, որտեղ արվել էր կադրը։ Կանադայի փոստը թողարկեց հուշանվերային նամականիշ, իսկ Դրամահատարանը՝ հուշադրամ։ Դեթլոֆի լուսանկարը մնում է անմահ, որովհետև այն չի փառաբանում պատերազմը, այլ ցույց է տալիս դրա իրական մարդկային գինը․ փոքրիկ տղան, ով զինվորական շարքերի միջով ձեռքն է մեկնում հորը, ում կրկին տեսնելու հույսը անորոշ էր։