Մինչ Միչիգանում մեկնարկում է պաշտոնաթող սենատոր Գարի Փիթերսի թափուր տեղի համար Դեմոկրատական կուսակցության ներքին ընտրությունների (փրայմերիզ) վերջին շաբաթը, ընտրապայքարը սովորական ներկուսակցական մրցակցությունից վերածվել է լուրջ գաղափարական հանրաքվեի։ Ինչպես հաղորդում են The American Prospect և The Atlantic պարբերականները, հանրային առողջապահության ոլորտի տեխնոկրատ, պրոգրեսիվ թեկնածու Աբդուլ Էլ-Սայեդը վերջին հարցումներում երկնիշ առավելություն է ստացել կուսակցական էլիտայի (իսթեբլիշմենթի) կողմից աջակցություն ստացող Կոնգրեսի ներկայացուցիչ Հեյլի Սթիվենսի նկատմամբ։ Հուլիսի վերջին անցկացված հարցումների համաձայն՝ Էլ-Սայեդն ունի 46% աջակցություն, մինչդեռ Սթիվենսի օգտին պատրաստ է քվեարկել ընտրողների 36%-ը (ևս 14%-ը դեռևս չի կողմնորոշվել)։ Հաշվի առնելով, որ ավելի քան 800,000 միչիգանցի արդեն իսկ քվեարկել է վաղաժամկետ ընտրակարգով, այս երկնիշ տարբերությունը խուճապ է առաջացրել Դեմոկրատական կուսակցության ղեկավար շրջանակներում՝ դրդելով նրանց բազմամիլիոնանոց արշավ սկսել Էլ-Սայեդի հաղթարշավը կասեցնելու համար։
Փոխված թեկնածուն և ընտրազանգվածի տեղաշարժերը
Էլ-Սայեդի ներկայիս առաջատար դիրքը նշանակալի էվոլյուցիա է նրա քաղաքական կարիերայում՝ համեմատած 2018 թվականի նահանգապետի ընտրությունների հետ, երբ նա պարտվեց Գրետչեն Ուիթմերին։ Այն ժամանակ Ուիթմերը տարավ համոզիչ հաղթանակ՝ հավաքելով ձայների 52%-ը՝ Էլ-Սայեդի 30%-ի դիմաց։ Քաղաքական վերլուծաբանները նշում են, որ թեև 2018-ին Էլ-Սայեդի նախընտրական ծրագիրը բարձր էր գնահատվում իր գիտական և վերլուծական խորությամբ, այն չափազանց բարդ էր շարքային ընտրողի համար։ Ուիթմերի պարզ ու հստակ «Նորոգե՛ք այս անիծյալ ճանապարհները» կարգախոսն ավելի հոգեհարազատ էր աշխատավոր դասակարգին, քան Էլ-Սայեդի առաջարկած նահանգային մակարդակով անվճար առողջապահության համակարգի բարդ նախագծերը։
Ութ տարի անց Էլ-Սայեդը վերադարձել է որպես շատ ավելի հասուն և փորձառու քաղաքական գործիչ։ Այս ընթացքում նա աշխատել է որպես Ուեյն շրջանի առողջապահության վարչության պետ, վարել է հանրահայտ փոդքաստներ և ակտիվորեն ներկայացված է եղել ամերիկյան առաջատար լրատվամիջոցներում։ Նրա 2026 թվականի նախընտրական արշավը կառուցված է պարզ ու հարվածային երեք թեզերի շուրջ՝ «փողը դուրս բերել քաղաքականությունից, փողը՝ ձեր գրպանը, անվճար բժշկություն բոլորի համար» (Medicare for All)։ Օգտագործելով ժամանակակից մեդիա հարթակները՝ նա կարողացել է ձևավորել անկեղծ ու ժողովրդական գործչի կերպար, որը գրավում է ինչպես առաջադեմ երիտասարդությանը, այնպես էլ ավանդական աշխատավորներին։
Ֆինանսական բաժանումը. Ժողովրդական շարժումն ընդդեմ կորպորատիվ միջոցների
Այս ընտրապայքարը ջրբաժան է դարձել Դեմոկրատական կուսակցության ներսում ֆինանսավորման աղբյուրների հարցում։ Էլ-Սայեդը սկզբունքորեն հրաժարվել է խոշոր կորպորատիվ հովանավորների և քաղաքական գործողությունների կոմիտեների (PAC) ֆինանսավորումից։ Այս քայլը նրան թույլ տվեց ստանալ Ավտոմեքենաշինարարների միացյալ արհմիության (UAW) և դրա ղեկավար Շոն Ֆեյնի աջակցությունը։ Ֆեյնը հրապարակավ հայտարարել է, որ Էլ-Սայեդի անկեղծությունն ու կորպորատիվ փողերից հրաժարվելը որոշիչ դեր են խաղացել արհմիության անդամների համար, ովքեր հոգնել են կորպորացիաների կողմից ֆինանսավորվող «ռոբոտացված» քաղաքական գործիչներից։
Մյուս կողմից, Հեյլի Սթիվենսի նախընտրական արշավը գրեթե ամբողջությամբ կախված է արտաքին ֆինանսական ներարկումներից։ Թեև Սթիվենսի պաշտոնական նախընտրական հիմնադրամը հավաքել է մոտ 12 միլիոն դոլար, արտաքին խմբերն ու կորպորատիվ կառույցները նրա աջակցության և Էլ-Սայեդի դեմ սև PR-ի վրա արդեն ծախսել են 30-ից մինչև 60 միլիոն դոլար։ Այս հսկայական ֆինանսական ճնշումը Միչիգանի սենատորական փրայմերիզը վերածել է նահանգի պատմության մեջ ամենաթանկ և բևեռացված ընտրապայքարներից մեկի։ Պրոգրեսիվ թևի համար սա կարևորագույն փորձություն է՝ պարզելու, թե արդյոք ժողովրդական շարժումը կարող է հաղթել կորպորատիվ միլիոններին։
Պոպուլիստական օրակարգը և ժողովրդագրական իրողությունները
Բացի ավանդական թեմաներից, Էլ-Սայեդն իր օրակարգ է բերել նոր և ազդեցիկ խնդիրներ, ինչպիսին է տվյալների մշակման կենտրոնների (data centers) խիստ կարգավորման պահանջը։ Այս թեման Միչիգանում մեծ դիմադրություն է առաջացրել էներգիայի հսկայական սպառման և բնապահպանական ռիսկերի պատճառով։ Ներկայացնելով դա որպես խոշոր տեխնոլոգիական ընկերությունների կողմից հանրային ռեսուրսների անվերահսկելի շահագործում՝ Էլ-Սայեդը կարողացել է տեղական դժգոհությունը վերածել քաղաքական կապիտալի։
Միչիգանն աչքի է ընկնում իր բարդ ժողովրդագրական պատկերով։ Այստեղ կան ինչպես աղքատ արդյունաբերական քաղաքներ, այնպես էլ հարուստ արվարձաններ, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում ամենախոշոր արաբական, մուսուլմանական և հրեական համայնքները։ Այս գործոնը նախընտրական պայքարը չափազանց զգայուն է դարձնում Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող իրադարձությունների նկատմամբ։ Թեև մրցակիցները փորձում էին Էլ-Սայեդին մեղադրել արտաքին քաղաքականության մեջ ծայրահեղական հայացքներ ունենալու մեջ (հատկապես հայտնի սթրիմեր Հասան Փիքերի աջակցությունից հետո), այդ հարձակումները ձախողվեցին։ Արդյունքում երրորդ թեկնածուն՝ նահանգային սենատոր Մելորի ՄաքՄորոուն, կորցրեց իր ընտրազանգվածը և ստիպված եղավ դուրս գալ պայքարից։
Ազգային հետևանքները և կուսակցական էլիտայի խուճապը
Միչիգանի փրայմերիզի արդյունքները վճռորոշ ազդեցություն կունենան ողջ ԱՄՆ Դեմոկրատական կուսակցության ապագա ռազմավարության վրա։ Ազգային մակարդակի պրոգրեսիվ առաջնորդները, այդ թվում՝ Կոնգրեսի ներկայացուցիչ Պրամիլա Ջայապալը, անձամբ ժամանել են Միչիգան՝ աջակցելու Էլ-Սայեդին։ «Բոլորն այսօր հետևում են այս ընտրություններին»,- հայտարարել է Ջայապալը՝ նշելով, որ Էլ-Սայեդի հաղթանակը հստակ ազդակ կլինի կուսակցության ղեկավարությանը, որ ձախ-պոպուլիստական գաղափարները կենսունակ են նույնիսկ տատանվող նահանգներում։
Մյուս կողմից, չափավոր դեմոկրատները մտահոգված են, որ նման արմատական թեկնածուի առաջադրումը կարող է վտանգել Սենատում այս կարևորագույն տեղը պահպանելու հնարավորությունը նոյեմբերյան հիմնական ընտրություններում։ Միչիգանը հայտնի է իր անկանխատեսելիությամբ. 2016-ին այստեղ հաղթեց Բեռնի Սանդերսը, սակայն նույն թվականի նախագահական ընտրություններում նահանգը ձայն տվեց Դոնալդ Թրամփին։ Այսպիսով, առաջիկա ընտրությունները ցույց կտան, թե որ ուղղությամբ կշարժվի ԱՄՆ Դեմոկրատական կուսակցությունը առաջիկա տարիներին։