Կիրակի վաղ առավոտյան Ինդոնեզիայի Անակ Կրակատաու հրաբխի հզոր ժայթքումը մեծ քանակությամբ հրաբխային մոխիր է արտանետել մթնոլորտ, ինչի հետևանքով ավիացիոն իշխանությունները ստիպված են եղել դադարեցնել թռիչքները տարածաշրջանային վեց խոշոր օդանավակայաններում: Այս արտակարգ իրավիճակը կաթվածահար է արել տասնյակ հազարավոր ուղևորների տեղաշարժը և խաթարել միջազգային օդային միջանցքները, որոնք Հարավարևելյան Ասիան կապում են համաշխարհային կենտրոնների հետ:
Ինչպես հայտնում են Associated Press և BBC լրատվական գործակալությունները, Զոնդյան նեղուցում գտնվող հրաբխային կղզին ուրբաթ երեկոյան արձանագրել էր սեյսմիկ ակտիվության աճ, որին հետևել է 30 վայրկյան տևողությամբ պայթյունային ժայթքում կիրակի օրը՝ տեղական ժամանակով ժամը 03:53-ին: Լավայի հոսքերն ու պայթյունների ձայները լսելի են եղել էպիկենտրոնից մինչև 700 կիլոմետր հեռավորության վրա:
Օդային հաղորդակցության խափանումները Ինդոնեզիայում
Հրաբխային մոխրի ամպերի տարածման պատճառով AirNav Indonesia պետական ավիանավիգացիոն ընկերությունը անմիջապես փակել է օդային տարածքը՝ ինքնաթիռների շարժիչների խափանումից խուսափելու համար: Սահմանափակումները տարածվել են Ջակարտայի Սուկառնո-Հատտա հիմնական միջազգային օդանավակայանի, Հալիմ Պերդանակուսումայի, Լամպունգի Ռադին Ինտեն II-ի և Բանդունգի Հուսեյն Սաստրանեգարա օդանավակայանի վրա:
Ինդոնեզիայի տրանսպորտի նախարար Դուդի Պուրվագանդին մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտնել է, որ թռիչքների դադարեցումը տարածվել է նոր օդանավակայանների վրա մոխրի տեղաշարժին համընթաց: Կիրակի կեսօրվա դրությամբ չեղարկվել կամ հետաձգվել էր ավելի քան 516 չվերթ, որոնցից 202-ը՝ միայն Սուկառնո-Հատտա օդանավակայանում: Տրանսպորտի նախարարության տվյալներով՝ ավելի քան 22,800 ուղևոր է տուժել, իսկ հիմնական խափանումները գրանցվել են Սինգապուրի, Կուալա Լումպուրի, Սիդնեյի և Դոհայի ուղղություններով:
«Անվտանգությունը մնում է մեր գլխավոր առաջնահերթությունը յուրաքանչյուր օպերատիվ որոշման մեջ», – հայտարարել է Ինդոնեզիայի տրանսպորտի նախարարության քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր տնօրեն Լուքման Ֆ. Լաիսան՝ նախազգուշացնելով, որ չվերթների վերականգնումը կարող է տևել մի քանի օր:
Մթնոլորտային ազդեցությունը և գիտական դիտարկումները
Ինդոնեզիայի հրաբխագիտության և երկրաբանական վտանգների մեղմացման կենտրոնի (PVMBG) և Դարվինի հրաբխային մոխրի խորհրդատվական կենտրոնի տվյալներով՝ արբանյակային լուսանկարները ֆիքսել են մոխրի երկու հիմնական շերտ: Ստորին շերտը հասել է 20,000 ֆուտ (6,100 մետր) բարձրության՝ տարածվելով Ջակարտայի և Հարավային Ուրալի հարակից շրջաններում, իսկ վերին շերտը հասել է 50,000 ֆուտի (15,200 մետր)՝ ծածկելով Սումատրայի հարավային հատվածը և Հնդկական օվկիանոսի որոշակի հատվածներ:
Ինդոնեզիայի Երկրաբանական գործակալության ղեկավար Լանա Սարիան պարզաբանել է, որ հրաբխի ակտիվությունը նկատվել է դեռևս հուլիսից, իսկ կիրակի օրվա ժայթքումը ընթացիկ փուլի ամենահզոր պայթյունն էր: Նրա խոսքով՝ մագմայի և գազերի շարունակական արտանետումները վկայում են ժայթքման հնարավոր շարունակականության մասին, թեև գիտնականները չեն կարող հստակ կանխատեսել ավելի մեծ պայթյունի հավանականությունը:
Առողջապահական միջոցառումներ և պատմական համատեքստ
Թեև զոհեր կամ ավերածություններ չեն գրանցվել, քանի որ մոտակա բնակավայրը գտնվում է հրաբխից ավելի քան 16 կիլոմետր հեռավորության վրա, իշխանությունները սահմանել են 3 կիլոմետր շառավղով արգելված գոտի: Առողջապահության նախարարությունը կոչ է արել բնակիչներին մնալ տներում և կրել պաշտպանիչ դիմակներ՝ աչքերի և շնչառական ուղիների գրգռումից խուսափելու համար:
Անակ Կրակատաուն, որը թարգմանաբար նշանակում է «Կրակատաուի զավակ», ձևավորվել է 1883 թվականի ավերիչ ժայթքումից հետո առաջացած կալդերայում: 2018 թվականի դեկտեմբերին հրաբխի փլուզումը ստորջրյա սահանք էր առաջացրել՝ հանգեցնելով հզոր ցունամիի, որը խլեց ավելի քան 430 մարդու կյանք: Գիտնականները հաստատում են, որ ներկայիս ժայթքումը ցունամիի վտանգ չի պարունակում, սակայն օդային և ծովային անվտանգության մոնիթորինգը շարունակվում է բարձր պատրաստվածության ռեժիմով: