Կալիֆոռնիայի Սան Անդրեաս բեկվածքային համակարգում տեկտոնական լարվածությունը հասել է վերջին հազար տարվա ընթացքում ամենաբարձր մակարդակին։ Այս մասին են վկայում ընթացիկ տարում հրապարակված երկու անկախ գիտական հետազոտությունների արդյունքները, որոնք ուսումնասիրել են բեկվածքի հարավային և հյուսիսային հատվածները։
Գիտնականների ստացած տվյալները ցույց են տալիս, որ մոտ 30 միլիոն բնակչության համար երկրաշարժի ռիսկերը կարող են էապես գերազանցել առկա պաշտոնական մոդելների գնահատականները։
Նյութը պատրաստվել է sundayguardianlive.com-ի հրապարակած տեղեկությունների հիման վրա։
Ստրեսի աճ հարավային «երկրաշարժի դարպասում»
Բեռնի համալսարանի երկրաֆիզիկոս Լիլիան Բուրքհարդի գլխավորած հետազոտությունը, որը հունիսին հրապարակվել է Journal of Geophysical Research: Solid Earth ամսագրում, ուսումնասիրել է Սան Անդրեասի հարավային հատվածը և հարևան Սան Հասինտո բեկվածքային գոտին։ Կիրառելով 1000 տարվա սեյսմիկ պատմության համակարգչային մոդելավորում՝ հետազոտողները պարզել են, որ Սան Հասինտո-Սան Բեռնարդինո հատվածում լարվածությունը գերազանցում է նախկին բոլոր ցուցանիշները։
Բուրքհարդի թիմը հատուկ ուշադրություն է դարձրել Կախոն Փաս (Cajon Pass) լեռնանցքին, որտեղ երկու բեկվածքները մոտենում են միմյանց մոտ 1.5 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Սեյսմոլոգները նման հանգույցներն անվանում են «երկրաշարժի դարպասներ», քանի որ մեկ բեկվածքի վրա սկսված ճեղքումը կարող է անցնել դարպասով և միաժամանակյա ուժգին երկրաշարժ առաջացնել երկու համակարգերում էլ։
Պատմական տվյալները ցույց են տալիս, որ 1857 թվականի Ֆորտ Թեխոնի երկրաշարժը կանգ է առել Կախոն Փասում, մինչդեռ 1812 թվականի Ռայթվուդի երկրաշարժը հատել է այդ դարպասը՝ ճեղքելով երկու բեկվածքները միասին։ Բուրքհարդի փոխանցմամբ՝ ներկայումս լարվածության պայմանները մոտենում են հենց այն կրիտիկական շեմին, որը պատմականորեն ուղեկցվում է զույգ բեկվածքների միաժամանակյա ճեղքմամբ։
Հյուսիսային հատվածի սահքի արագացումը
Միևնույն ժամանակ, Սան Հոսեի պետական համալսարանի երկրաբան Քիմ Բլիսնյուկի ուսումնասիրությունը, որի մասին օգոստոսին հայտնել էր San Francisco Chronicle-ը, վերլուծել է հյուսիսային Սան Անդրեասի վարքագիծը Սանտա Կրուզ լեռներում։
Օգտագործելով բերիլիում-10 կոսմոգեն մեթոդը՝ Բլիսնյուկի թիմը չափել է ապարների տեղաշարժը վերջին 10,000 տարվա ընթացքում։ Ստացված տվյալները հերքում են այն հին վարկածը, թե դեպի հարավ շարժվելիս տեկտոնական սալերի շարժման արագությունը նվազում է։ Ըստ երկրաբանի՝ բեկվածքը գտնվում է սեյսմիկ ցիկլի ուշ փուլում, և խոշոր երկրաշարժը տեղի կունենա տեսանելի ապագայում։
Ենթակառուցվածքային ռիսկեր և նախապատրաստություն
ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայության (USGS) 2008 թվականի մոդելավորմամբ՝ հարավային Սան Անդրեասում 7.8 մագնիտուդով երկրաշարժը կարող է պատճառ դառնալ 1,800 զոհի և 213 միլիարդ դոլարի նյութական վնասի։ Սակայն Կախոն Փասով անցնող համատեղ ճեղքումը (7.4-ից 7.8 մագնիտուդ) կարող է էլ ավելի ծանր հետևանքներ ունենալ, քանի որ այդ լեռնանցքով են անցնում Interstate 15 մայրուղին, երկաթգծերը, էլեկտրահաղորդման և գազատար հիմնական գծերը։
Կալիֆոռնիայի արտակարգ իրավիճակների կառավարման գրասենյակը (Cal OES) հիշեցնում է բնակիչներին անվտանգության անհրաժեշտ կանոնների մասին՝ հորդորելով ունենալ ջրի և սննդի պաշար, ամրացնել ծանր կահույքը և իմանալ գազի անջատման փականների տեղը։