1965 թվականի մարտին «Վոսխոդ-2» տիեզերանավի սեղմված խցիկում արված լուսանկարում պատկերված է տիեզերագնաց Ալեքսեյ Լեոնովը՝ ձեռքին փոքրիկ ուրվատետր։ Բաց տիեզերք մարդկության պատմության մեջ առաջին ելքն իրականացնելուց անմիջապես հետո, Լեոնովը հատուկ ամրացված գունավոր մատիտներով պատկերեց Երկրի հորիզոնն ու ուղեծրային արևածագը։ Այս լուսանկարը ոչ միայն փաստում է տիեզերագնացության կարևորագույն փուլերից մեկը, այլև ցույց է տալիս այն պահը, երբ արվեստն առաջին անգամ մուտք գործեց տիեզերական տարածություն։
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Կադրում երևում է «Վոսխոդ-2»-ի գնդաձև իջեցվող ապարատի ներսում նստած Ալեքսեյ Լեոնովը, ով թռիչքային հանդերձանքով ուշադիր նայում է իր ձեռքի ալբոմին։ Նրա դաստակին ռեզինե լարերով ամրացված են գունավոր մատիտներ, որպեսզի անկշռության պայմաններում դրանք չսահեն ու չկորչեն խցիկում։ Լեոնովի ուրվատետրի վրա նկատելի են կապույտ, սև և դեղին շերտեր, որոնք պատկերում են մթնոլորտի շերտով ծագող արևի լույսը։ Խցիկի տեխնիկական սարքավորումների և թղթի վրա արված պարզ ուրվանկարի հակադրությունը ընդգծում է սառն պատերազմի տեխնոլոգիական մրցավազքի և մարդկային ստեղծագործական մղման միաձուլումը։
Լուսանկարի հետևում կանգնած պահը
1965 թվականի մարտի 18-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից մեկնարկեց «Վոսխոդ-2» տիեզերանավը՝ հրամանատար Պավել Բելյաևի և երկրորդ օդաչու Ալեքսեյ Լեոնովի կազմով։ Թռիչքի երկրորդ պտույտի ժամանակ Լեոնովը դուրս եկավ «Վոլգա» փչովի խցիկից և 12 րոպե 9 վայրկյան անցկացրեց բաց տիեզերքում։ Սկաֆանդրի ուռչելու պատճառով առաջացած կյանքին սպառնացող արտակարգ իրավիճակը հաղթահարելուց և նավ վերադառնալուց հետո Լեոնովը որոշեց պատկերել տեսածը։ Վերցնելով մատիտները՝ նա արագորեն թղթին հանձնեց ուղեծրից բացվող տեսարանը՝ ստեղծելով տիեզերքում արված առաջին կերպարվեստի գործը։
Լուսանկարիչը և ծագումնաբանությունը
Լուսանկարն արվել է «Վոսխոդ-2» տիեզերանավի բորտում՝ հրամանատար Պավել Բելյաևի և Լեոնովի կողմից օգտագործվող ֆոտոապարատներով։ Թռիչքից հետո լուսանկարչական նյութերն ու թռիչքային օրագրերը փոխանցվեցին ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիային և Յու. Գագարինի անվան Տիեզերագնացների պատրաստման կենտրոնին։ Շուտով ՏԱՍՍ գործակալությունը և «Օգոնյոկ» ամսագիրը հրապարակեցին Լեոնովի լուսանկարներն իր նկարած ուրվանկարի հետ, ինչից հետո դրանք տարածվեցին ամբողջ աշխարհում՝ դառնալով խորհրդային տիեզերական ծրագրի խորհրդանիշներից մեկը։
Պատմական կոնտեքստը
Ալեքսեյ Լեոնովը ծնվել է 1934 թվականի մայիսի 30-ին Կեմերովոյի մարզի Լիստվյանկա գյուղում։ 1937-ին նրա հայրը ենթարկվել էր բռնաճնշումների, և ընտանիքն ապրում էր ծանր պայմաններում։ Լեոնովը մանկուց երազում էր նկարիչ դառնալ և ցանկանում էր ընդունվել Ռիգայի գեղարվեստի ակադեմիա, սակայն միջոցների բացակայության պատճառով ընտրեց ռազմական ավիացիան՝ 1957-ին ավարտելով Չուգուևի ռազմաօդային ուչիլիշչեն։ 1960 թվականին ընդգրկվելով ԽՍՀՄ տիեզերագնացների առաջին ջոկատում՝ նա չթողեց նկարչությունը։ 1965-ի թռիչքը տեղի էր ունենում ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի միջև տիեզերական մրցավազքի թեժ պահին, ուստի յուրաքանչյուր կադր ու փաստաթուղթ ուներ քաղաքական ու պատմական հսկայական նշանակություն։
Ինչու է այն կարևոր մինչ օրս
«Վոսխոդ-2»-ում ստեղծված ուրվանկարը և այն փաստող լուսանկարները այսօր պահվում են թանգարանային արխիվներում։ Նկարն անելուց կարճ ժամանակ անց տիեզերանավի ավտոմատ կողմնորոշման համակարգը խափանվեց, և Բելյաևն ու Լեոնովը ստիպված եղան իջեցումն իրականացնել ղեկավարման ձեռքի ռեժիմով։ Նրանք վայրէջք կատարեցին Պերմի մարզի Սոլիկամսկ քաղաքից հեռու գտնվող խոր տայգայում և երկու օր սառնամանիքին սպասեցին փրկարարներին։ Այն փաստը, որ Լեոնովի ուրվանկարներն ու լուսանկարչական ժապավենները փրկվեցին այդ դժվարին պայմաններում, դրանք դարձնում է տիեզերքի նվաճման պատմության ամենահուզիչ վավերագրերից մեկը։