Երկրամերձ ուղեծրի pitch-black անդունդում սպիտակ սկաֆանդրով մարդկային ֆիգուրը լռության մեջ ճախրում է մոլորակի կապույտ ու սպիտակ հորիզոնի վրա: Չկան պողպատե լարեր, խողովակներ կամ մեխանիկական լծակներ, որոնք աստղանավորդին կկապեին տիեզերանավի հետ: 1984 թվականի փետրվարի 7-ին NASA-յի STS-41B առաքելության ընթացքում արված այս լուսանկարում պատկերված է աստղանավորդ Բրյուս ՄաքՔենդլես II-ը, ով «Չելենջեր» տիեզերանավից մոտ 100 մետր հեռավորության վրա գործում է որպես Երկրի ինքնուրույն արբանյակ: Սա տիեզերական դարաշրջանի ամենատպավորիչ պատկերներից մեկն է, որը դիտողի մոտ անմիջապես հարց է առաջացնում. ինչպե՞ս մարդը հայտնվեց բաց տիեզերքում՝ բոլորովին անլար, և ինչու՞ ձեռնարկվեց նման հսկայական ռիսկ:
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Կադրում ՄաքՔենդլեսը ուղղահայաց կախված է տիեզերքի անհուն մթության մեջ: Նրա սպիտակ սկաֆանդրը (EMU) արտացոլում է ուղեծրային արևի պայծառ լույսը՝ կտրուկ կոնտրաստ ստեղծելով վերևում տիրող սև անդունդի և ներքևում փռված Երկրի օվկիանոսների ու ամպերի հետ: Նրա մեջքին ամրացված է աթոռ հիշեցնող ծանր սարքավորումը՝ Manned Maneuver Unit (MMU) ռեակտիվ ուսապարկը: Աստղանավորդի ձեռքերը հենված են կառավարման լծակներին, որտեղ նա ձեռնոցներով մանիպուլյացնում է երկու ջոյստիկները: Քանի որ սաղավարտի ոսկեգույն հայելային ապակին իջեցված է արևի ճառագայթներից պաշտպանվելու համար, ՄաքՔենդլեսի դեմքը բոլորովին չի երևում, ինչը պատկերին տալիս է համամարդկային խորհրդավորություն:
Լուսանկարի ստորին հատվածում Երկիր մոլորակի կորությունն է՝ մուգ կապույտ ջրերի վրա պտտվող սպիտակ ամպերով: Կոմպոզիցիան ընդգծում է բացարձակ մենություն. կադրում չկա «Չելենջեր» տիեզերանավի որևէ մաս, չկա որևէ այլ առարկա: Սա լիակատար անջատման պահ է, երբ ՄաքՔենդլեսը շարժվում էր մոլորակի շուրջ ժամում շուրջ 28,000 կիլոմետր արագությամբ՝ համապատասխանեցնելով տիեզերանավի ուղեծրային արագությանը:
Լուսանկարի հետևում կանգնած պահը
Այս լուսանկարը տասնամյակների տեխնիկական փորձարկումների գագաթնակետն էր «Չելենջեր» մաքոքի չորրորդ թռիչքի և Space Shuttle ծրագրի տասներորդ առաքելության ընթացքում: 1984 թվականի փետրվարի 7-ին, առավոտյան ժամը 8:25-ին (EST), ՄաքՔենդլեսը բացեց տիեզերանավի դռները և դուրս եկավ բեռնախցիկ: Նա ամրացավ MMU սարքավորմանը, ստուգեց փականները և կապեց ամրագոտին: Երբ նա անջատեց էլեկտրական կաբելը, որը սարքավորումը միացնում էր տիեզերանավի սնուցման համակարգին, տիեզերանավի հետ բոլոր ֆիզիկական կապերը խզվեցին:
Օգտագործելով սեղմված ազոտային գազի կարճ պորտկումները, որոնք դուրս էին մղվում 24 փոքր շարժիչներից, ՄաքՔենդլեսը դանդաղ հեռացավ տիեզերանավից: Հյուստոնի կառավարման կենտրոնին նա ռադիոյով ասաց. «Սա գուցե փոքր քայլ էր Նիլի [Արմստրոնգի] համար, բայց հսկայական թռիչք է ինձ համար»: Նա հեռացավ «Չելենջերից» մինչև 98 մետր: Եթե ուսապարկի որևէ փական խափանվեր, ՄաքՔենդլեսը կարող էր անվերադարձ հեռանալ տիեզերքում: Նման արտակարգ իրավիճակում տիեզերանավի հրամանատար Վանս Բրանդը ստիպված կլիներ մանևրել ամբողջ մաքոքը՝ աստղանավորդին մոտենալու և նրան ռոբոտացված ձեռքով որսալու համար:
Լուսանկարիչն ու պատմական ծագումը
Լուսանկարն արել է առաքելության օդաչու Ռոբերտ «Հութ» Գիբսոնը՝ «Չելենջերի» ղեկավարման պուլտի պատուհանից: Նայելով բազմաշերտ ապակու միջով՝ Գիբսոնը հասկանում էր պահի պատմական նշանակությունը և վճռական էր տեխնիկական սխալ թույլ չտալու հարցում: Որպեսզի արևի պայծառ լույսի տակ սպիտակ սկաֆանդրը չգերլուսավորվեր, իսկ տիեզերքի սևությունը չմթագներ կադրը, Գիբսոնը երեք անգամ չափեց լուսավորությունը և չորս անգամ ճշգրտեց ֆոկուսը նախքան կոճակը սեղմելը:
Երկիր վերադառնալուց հետո NASA-ն լուսանկարը հանրայնացրեց S84-27017 պաշտոնական համարի ներքո: Պատկերն անմիջապես հայտնվեց Aviation Week & Space Technology ամսագրի 1984թ. փետրվարի 20-ի համարի շապիկին, իսկ հետագայում տարածվեց աշխարհի խոշորագույն պարբերականներում: ՄաքՔենդլեսը հետագայում նշում էր, որ իրեն դուր է գալիս սաղավարտի անթափանց լինելը, քանի որ ցանկացած մարդ, նայելով լուսանկարին, կարող է պատկերացնել իրեն այդ դերում:
Ճարտարագիտական և պատմական համատեքստը
Առանց լարի բաց տիեզերք դուրս գալու NASA-յի փորձերը սկսվել էին դեռևս 1960-ականներին Gemini ծրագրի շրջանակում: Առաջին ելքերը ցույց տվեցին, որ տիեզերանավից դուրս աշխատելը հսկայական ֆիզիկական ճնշում է պահանջում: 1966 թվականին Gemini 9A առաքելության ժամանակ Юджиն Սերնանը չափազանց հոգնել էր, իսկ սաղավարտի ապակին մշուշապատվել էր, ինչի պատճառով անլար սարքի փորձարկումը չեղարկվել էր: Ստաբիլիզացիայի խնդիրը լուծելու համար NASA-ն 1973-1974 թվականներին Skylab կայանի ներսում փորձարկեց նոր մեխանիզմներ, որոնց մշակմանը մասնակցում էր հենց ՄաքՔենդլեսը:
Վերջնական MMU համակարգը, որը պատրաստել էր Martin Marietta ընկերությունը, Երկրի վրա կշռում էր ավելի քան 135 կիլոգրամ, սակայն ուղեծրում անկշռելի էր: Այն աշխատում էր բարձր ճնշման տակ գտնվող սեղմված ազոտով: Ազոտն ընտրվել էր նաև այն պատճառով, որ չէր աղտոտում արբանյակների զգայուն օպտիկական համակարգերը: MMU-ի գլխավոր նորամուծությունը ներկառուցված հիրոսկոպիկ համակարգն էր, որն ավտոմատ կերպով հայտնաբերում էր պտտողական շեղումները և հակառակ հրոցով կայունացնում աստղանավորդին:
Ինչու է այն կարևոր մինչ օրս
MMU սարքավորումն օգտագործվեց ընդամենը երեք առաքելությունների ընթացքում 1984 թվականին՝ STS-41B, STS-41C և STS-51A: Այդ թռիչքների ընթացքում աստղանավորդներն ապացուցեցին սարքի արդյունավետությունը՝ բաց տիեզերքում որսալով և վերանորոգելով վնասված արբանյակները (Solar Max, Westar VI, Palapa B2): Սակայն այս ծրագիրը կտրուկ ընդհատվեց 1986 թվականի հունվարի 28-ին, երբ «Չելենջեր» տիեզերանավը պայթեց մեկնարկից 73 վայրկյան անց՝ խլելով յոթ աստղանավորդների կյանքը:
Ողբերգությունից հետո NASA-ն վերանայեց անվտանգության բոլոր չափանիշները: Առանց ապահովման լարի բաց տիեզերք դուրս գալը համարվեց անհարկի ռիսկային: Ծանր MMU ուսապարկերը հանվեցին շահագործումից, սակայն դրանց տեխնոլոգիան հիմք դարձավ SAFER (Simplified Aid for EVA Rescue) համակարգի համար, որն այսօր որպես վթարային փրկօղակ կրում են Միջազգային տիեզերական կայանում աշխատող աստղանավորդները: Թեև անլար ճախրանքներն այլևս չեն կիրառվում, Ռոբերտ Գիբսոնի լուսանկարը՝ Երկրի վրա ճախրող Բրյուս ՄաքՔենդլեսով, մնում է տիեզերքում մարդկային ազատության և արիության ամենավառ սիմվոլը: