Շուկայական ենթակառուցվածքների և կապիտալի ռիսկերը
2026 թվականի նոյեմբերի 16-ին ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) նախկին նախագահ Գարի Գենսլերը հանդես է եկել ուշագրավ նախազգուշացմամբ՝ կապված արհեստական բանականության (ԱԲ) ոլորտում տեղի ունեցող ֆինանսական արագ աճի հետ: Ինչպես հաղորդում են Omega Technology Solutions Group-ը և ARY News-ը, Գենսլերը նշել է, որ ԱԲ ենթակառուցվածքների վրա կատարվող ներդրումները վերածվել են սպեկուլյատիվ «փուչիկի», որը կարող է պայթել մինչև 2028 թվականի նախագահական ընտրությունները՝ հանգեցնելով ԱՄՆ տնտեսության անկմանը: Ներկայումս ոլորտում տարեկան ներդրումները կազմում են մոտ 800 միլիարդ դոլար, ինչը հինգ անգամ գերազանցում է ընդամենը երեք տարի առաջվա ցուցանիշները:
Գենսլերը, որը ղեկավարել է SEC-ը 2021-ից 2025 թվականներին և ներկայումս դասավանդում է MIT-ում, զուգահեռներ է անցկացրել պատմական տեխնոլոգիական բումերի հետ, ինչպիսիք են 19-րդ դարի երկաթուղային շինարարությունը, 1920-ականների էլեկտրաֆիկացումը և 1990-ականների dot-com դարաշրջանը: Նա ընդգծել է, որ կապիտալի նման հսկայական ներհոսքը հաճախ գերազանցում է իրական շահութաբերությանը՝ հանգեցնելով շուկայի անխուսափելի ուղղման: Գենսլերի խոսքով՝ հիմնական վտանգը ֆինանսավորման կառուցվածքների թափանցիկության պակասն է, մասնավորապես՝ բարդ, հաշվեկշռից դուրս գործարքների առկայությունը, որոնք թաքցնում են ոլորտի պարտքային բեռի իրական ծավալները:
«Նեոքլաուդ» ոլորտի խոցելիությունը
Գենսլերի մտահոգության առանցքում «նեոքլաուդ» կոչվող ընկերություններն են, որոնք ԱԲ մշակողներին վարձակալության են տալիս գերհամակարգչային հզորություններ: Թեև նա ակնկալում է, որ խոշոր տեխնոլոգիական կորպորացիաները կհաղթահարեն հնարավոր շուկայական ցնցումները, նա զգուշացրել է, որ պարտքերով ծանրաբեռնված ավելի փոքր մատակարարները հատկապես խոցելի են սնանկացման նկատմամբ: «Կարծում եմ՝ պատմությունը ցույց կտա, որ նրանք չափազանց շատ գումար են վարկավորել՝ չափազանց արագ», – նշել է նա: Գենսլերը կանխատեսում է, որ սպասվող ուղղումը ավելի շատ կհիշեցնի 2000-ականների սկզբի dot-com ճգնաժամը, քան 2008 թվականի համակարգային ֆինանսական փլուզումը:
Այս իրավիճակը բարդանում է նաև ոլորտում առկա անորոշություններով, ներառյալ Nvidia-ի գործադիր տնօրեն Ջենսեն Հուանգի անսպասելի հեռացումը և Anthropic-ի նման ընկերությունների՝ ֆոնդային շուկա դուրս գալու փորձերը: Գենսլերը նշել է, որ թեև ինքնին տեխնոլոգիան հզոր է, շուկաները ներկայումս չեն գնահատում ռիսկերը պատշաճ կերպով:
Շուկայական հակասական տեսակետներ
Այս նախազգուշացումը բանավեճերի առիթ է դարձել ֆինանսական վերլուծաբանների շրջանում: Yardeni Research-ի նախագահ Էդ Յարդենին վիճարկել է Գենսլերի կանխատեսումը՝ պնդելով, որ շուկան անցնում է «ինքնակարգավորվող» փուլով, այլ ոչ թե սպեկուլյատիվ մոլուցքով: Յարդենին նշել է, որ խոշոր չիպ արտադրողների գնի և շահույթի հարաբերակցությունը (P/E) ցածր է շուկայական միջինից, ինչը վկայում է, որ ներդրողները ներկայումս չեն դրսևորում նախորդ ճգնաժամերին բնորոշ անհիմն ոգևորություն: Չնայած այս տարաձայնություններին, Գենսլերի հայտարարությունը լուրջ ազդակ է ներդրողների համար՝ վերանայելու իրենց երկարաժամկետ կապիտալի տեղաբաշխման ռազմավարությունը, քանի որ ԱԲ ենթակառուցվածքների շուրջ ձևավորվող տնտեսական միջավայրը մնում է անկայուն և հակասական:

