«Լիթիում Ամերիկաս»-ի բաժնետոմսերի թռիչք՝ Թաքեր Փասում ԱՄՆ-ի բաժնեմասի ձգտման ֆոնին

Թրամփի վարչակազմը ձգտում է բաժնեմաս «Լիթիում Ամերիկաս»-ում

Մի սովորական առևտրային օր «Լիթիում Ամերիկաս» ընկերությունը հայտնվեց ԱՄՆ-ի արդյունաբերական նոր ռազմավարության էպիկենտրոնում։ Կանադական հանքարդյունաբերողի բաժնետոմսերը գրեթե կրկնապատկվեցին այն լուրից հետո, որ Reuters-ը հայտնեց՝ Թրամփի վարչակազմը բանակցում է ընկերության գլխավոր՝ Թաքեր Փասի լիթիումի հանքավայրում 10% բաժնեմաս ձեռք բերելու շուրջ։ Սա աննախադեպ քայլ է ԱՄՆ լիթիումի ոլորտում՝ վկայելով Վաշինգտոնի վճռականությունը՝ վերահսկելու մաքուր էներգետիկայի անցման համար կենսական նշանակություն ունեցող հանքային ռեսուրսները։

Թաքեր Փաս․ Ամերիկայի լիթիումային հավակնությունների առանցքում

Թաքեր Փասը պարզապես հանքավայր չէ։ Նևադայի Համբոլդթ շրջանում տեղակայված այս նախագիծը նախատեսվում է դարձնել Արևմտյան կիսագնդի խոշորագույն լիթիումի աղբյուրը՝ գործարկման մեկնարկով 2028 թվականին։ Առաջին փուլում նախատեսվում է տարեկան արտադրել 40,000 տոննա մարտկոցային որակի լիթիումի կարբոնատ, ինչը բավարար է մինչև 800,000 էլեկտրամոբիլի համար։ Հաշվի առնելով աշխարհում չափված ամենամեծ լիթիումի պաշարները՝ այս հանքը դարձել է ամերիկյան Էլեկտրամոբիլների (ԷՄ) արտադրության և տեղական մատակարարման շղթայի առանցքային կետը՝ նվազեցնելով արտասահմանյան, մասնավորապես՝ չինական կախվածությունը։

Նախագծի ազդեցությունը միայն թվերով չի սահմանափակվում։ Շինարարության ընթացքում արդեն ստեղծվել է մոտ 1,800 աշխատատեղ, իսկ գործարկումից հետո մշտական 360 հաստիք կպահպանվի։ Սրանք պարզապես թվեր չեն, այլ նոր հնարավորություններ ու տնտեսական խթաններ են Նևադայի գյուղական համայնքների համար, որոնք հաճախ դուրս են մնում ընդհանուր տնտեսական աճից՝ փաստ, որ ընդգծել են թե՛ Բայդենի, թե՛ Թրամփի վարչակազմերը։

Ռազմավարական շահեր․ ինչու է ԱՄՆ-ը ձգտում բաժնեմասի

Այս վճռական քայլի հիմքում ԱՄՆ Էներգետիկայի նախարարության կողմից «Լիթիում Ամերիկաս»-ին տրամադրված 2,3 միլիարդ դոլարի վարկն է՝ երկրի լիթիումի արդյունաբերության զարգացման երբևէ ամենախոշոր պետական ներդրումներից մեկը։ 2024-ի հոկտեմբերին հաստատված վարկը նպատակ ունի խթանել տեղական լիթիումի արտադրությունը՝ աջակցելով ԱՄՆ էլեկտրականացման ծրագրերին։

Սակայն լիթիումի համաշխարհային գների անկման և Չինաստանից գերլցված առաջարկի պայմաններում Վաշինգտոնում մտահոգություններ են առաջացել ընկերության՝ վարկը վերադարձնելու հնարավորության վերաբերյալ։ Թրամփի վարչակազմի պատասխանը՝ պահանջել առանց վճարի արժեթղթեր, որոնք կառավարությանը հնարավորություն կտան ունենալ «Լիթիում Ամերիկաս»-ի 5-10% բաժնեմաս, պահանջել «General Motors»-ից ավելի հստակ երաշխիքներ (ներկայումս GM-ն ունի 38% բաժնեմաս և երկարաժամկետ մատակարարման իրավունքներ) և խստացնել դաշնային վերահսկողությունը նախագծի նկատմամբ։

Ինչպես նշել է Սպիտակ տան պաշտոնյան Reuters-ին՝ «Նախագահ Թրամփը աջակցում է այս նախագծին։ Նա ուզում է, որ այն հաջողի, բայց նաև արդար լինի հարկատուների համար։ Սակայն «անվճար փող» գոյություն չունի»։

Շուկայի արձագանքը․ բաժնետոմսերի թռիչք և ներդրողների մեսիջ

Շուկայի արձագանքը շեշտակի էր։ «Լիթիում Ամերիկաս»-ի բաժնետոմսերը, որոնք փակվել էին 3,07 դոլարով, նախաբորսայական առևտրում թռան մինչև 5,23 դոլար՝ 71% աճ, իսկ օրվա ընթացքում հասան մինչև 6,30 դոլարի։ Ընկերության շուկայական արժեքը աճեց մինչև 1,39 միլիարդ դոլար՝ ընդգծելով, թե որքան կարող է պետական անմիջական ներգրավումը փոխել ներդրողների վստահությունն ու գնահատականը։

ԱՄՆ-ի մյուս լիթիումային ընկերությունները՝ ioneer-ը, Standard Lithium-ը և նույնիսկ Exxon Mobil-ը, ուշադիր հետևում են զարգացումներին։ Եթե Վաշինգտոնը նման մոտեցում ցուցաբերի նաև մյուս նախագծերի դեպքում, ֆինանսավորման և սեփականատիրության կանոնները կարող են կտրուկ փոխվել։ Պասիվ պետական աջակցությունը կարող է փոխարինվել ուղղակի բաժնեմասի ձգտմամբ՝ վերահսկելու երկրի տեխնոլոգիական ու պաշտպանական ապագան։

Ինչու հենց Թաքեր Փաս և ինչու հիմա՞

Թրամփի վարչակազմի այս քայլը պատահական չէ։ Ներկայումս ԱՄՆ-ն արտադրում է լիթիումի համաշխարհային ծավալի մեկ տոկոսից պակասը, մինչդեռ մարտկոցային որակի լիթիումի գրեթե ամբողջ վերամշակումը կատարվում է Չինաստանում։ ԱՄՆ Գեոլոգիական ծառայության տվյալներով՝ երկրի պաշարները զգալի են՝ մոտ 1,8 միլիոն տոննա, սակայն արդյունահանման և վերամշակման ենթակառուցվածքը զգալիորեն հետ է մնում Ավստրալիայից և Չիլիից։ Ռազմավարական հանքանյութերը դիտարկվում են որպես նոր «նավթ», իսկ տեղական մատակարարումը՝ տնտեսական և ազգային անվտանգության խնդիր։

Չինաստանի գերիշխանությունը լիթիումի վերամշակման ոլորտում՝ աշխարհում ավելի քան 75%-ը, նշանակում է, որ հումքը հաճախ անցնում է տասնյակ հազարավոր կիլոմետրեր՝ մինչև հայտնվի ամերիկյան մարտկոցում։ Սա ոչ միայն ռազմավարական ռիսկ է, այլև խոչընդոտում է Էլեկտրամոբիլների արտանետումների կրճատման ջանքերը։

GM, կառավարություն և առաջիկա մարտահրավերները

GM-ի համար Թաքեր Փասը ռազմավարական նշանակություն ունի։ Նախորդ տարի ընկերության 625 միլիոն դոլար ներդրումը ապահովեց նախագծի առաջին փուլից ստացվող ամբողջ լիթիումի և երկրորդից՝ մասի մատակարարման իրավունք մինչև 20 տարի։ Սակայն Թրամփի պաշտոնյաները հիմա ուզում են, որ GM-ը երաշխավորի այդ գնումները նույնիսկ շուկայի վատ պայմաններում՝ նախագծի ռիսկերը նվազեցնելու և պետական միջոցները պաշտպանելու համար։

Վերլուծաբաններ՝ ինչպես Morningstar-ի Սեթ Գոլդստեյնը, նշում են, որ կառավարության բաժնեմասը՝ զուգորդված երկարաժամկետ գնման պայմանագրերով, կարող է ապահովագրել Թաքեր Փասը լիթիումի գների տատանումներից։ Այս մոդելը, որն արդեն կիրառվում է պաշտպանության նախարարության և MP Materials-ի համագործակցության օրինակով, դիտարկվում է որպես ռազմավարական նախագծերի կայուն ֆինանսավորման միջոց, թեև կարող է հանգեցնել ներկայիս բաժնետերերի մասնաբաժնի նոսրացման։

Վարկային երաշխիքներից դեպի ռեսուրսային ազգայնացում

Թրամփի վարչակազմի մոտեցումը պարզապես վարկային երաշխիք չէ։ Սա հարկատուների շահի պաշտպանություն է՝ գների բարձրացման դեպքում և ԱՄՆ-ի համար ռազմավարական ռեսուրսների վերահսկողության ապահովում։ Ներկայիս վարկային պայմանագրում արդեն ամրագրված են դրույթներ, որոնք թույլ են տալիս կառավարությանը ստանձնել հանքի կառավարումը՝ զգալի ուշացումների կամ ծախսերի գերազանցման դեպքում, ինչը վկայում է նախագծի ռազմավարական կարևորությունը։

Jefferies-ի վերլուծաբանները նշել են Al Jazeera-ին, որ բաժնեմասի մոդելը հաճախ քաղաքականապես ավելի ընդունելի է, քան հարկային բարձրացումները՝ ապահովելով ֆինանսական և ռազմավարական շահույթ։ Ուղղակի պետական բաժնեմասի մոդելը, որն ԱՄՆ հանքարդյունաբերության ոլորտում մինչ օրս աննախադեպ էր, այժմ գործնականում փորձարկվում է Թաքեր Փասում։

Ամերիկյան մաքուր էներգետիկայի շրջադարձային պահը

Այս իրադարձությունների ֆոնին պարզ է դառնում՝ ԱՄՆ-ն այլևս չի պատրաստվում պասիվ դիտորդ լինել հանքային ռեսուրսների գլոբալ մրցավազքում։ «Լիթիում Ամերիկաս»-ում բաժնեմասի ձգտումը հստակ ազդակ է՝ սկսվում է նոր ռեսուրսային ազգայնացման շրջան, որն ընդունակ է ամբողջովին փոխել ռազմավարական հումքի ֆինանսավորման ու վերահսկման կանոնները։

Ներդրողների համար սա հստակ մեսիջ է։ Պետական ներգրավումը կարող է ստեղծել ինչպես մեծ հնարավորություններ, այնպես էլ նոր բարդություններ՝ քաղաքական ռիսկերից մինչև բաժնետերերի մասնաբաժնի նոսրացում։ Սակայն, երբ լիթիումի համաշխարհային գինը մարտկոցային կարբոնատի համար մոտ 9,165 դոլար է մեկ տոննայի համար, իսկ պահանջարկը շարունակելու է աճել ԷՄ ոլորտի զարգացման հետ, խաղադրույքները երբեք այսքան բարձր չեն եղել։

Վերջիվերջո, «Լիթիում Ամերիկաս»-ում պետության բաժնեմասի ձգտումը պարզապես ֆինանսական գործարք չէ։ Սա հստակ հայտարարություն է՝ ԱՄՆ-ը պատրաստ է պայքարել այն հանքային ռեսուրսների համար, որոնք կձևավորեն հաջորդ արդյունաբերական դարաշրջանը։ Թաքեր Փասը դարձել է այս բարձր խաղադրույքներով մրցակցության էպիկենտրոնը։ Այս մոդելի տարածումը թե բացառիկ օրինակ մնալը կախված է ռազմավարական շահերի, շուկայի ուժերի և հանրային տրամադրվածության ճիշտ հավասարակշռությունից։