Ֆրանսիայի պատմական քայլը․ Պաղեստինի ճանաչումը ՄԱԿ-ում
ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի ամբիոնից, երբ աշխարհի առաջնորդները հավաքվել էին Նյու Յորքում, Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի ելույթը առանձնացավ՝ դառնալով իսկական պատմական պահ։ Գազայում շարունակվող բռնության և միջազգային աճող վրդովմունքի պայմաններում, Մակրոնը հայտարարեց, որ Ֆրանսիան պաշտոնապես ճանաչում է Պաղեստինի պետությունը։ Այս հայտարարությունը պարզապես խորհրդանշական չէր․ այն միջազգային դիվանագիտության մեջ հեղափոխական քայլ էր, որն արձագանքեց Վաշինգտոնում և Երուսաղեմում։
Մակրոնի խոսքերը հստակ էին․ «Ժամանակն է։ Այդ իսկ պատճառով, հավատարիմ լինելով իմ երկրի պատմական հանձնառությանը Միջին Արևելքում և Իսրայել-Պաղեստին խաղաղությանը, հայտարարում եմ, որ այսօր Ֆրանսիան ճանաչում է Պաղեստինի պետությունը» (Axios)։ Այսպիսով, Ֆրանսիան միացավ այն երկրների շարքին, որոնք վերջին օրերին նույնպես ճանաչեցին Պաղեստինը՝ Բելգիա, Լյուքսեմբուրգ, Մալթա, Մեծ Բրիտանիա, Կանադա և Ավստրալիա։ Սա դիվանագիտական ալիք էր՝ ձևավորված Մակրոնի և Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մոհամեդ բին Սալմանի համատեղ նախաձեռնությամբ՝ երկու պետությունների լուծումը կենդանի պահելու համար։
Դիվանագիտական մեկուսացում․ ԱՄՆ-ն և Իսրայելը առանձին են մնացել
Ֆրանսիայի որոշումը, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի մոտակա դաշնակիցների քայլերը, ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփին և Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուին դրեցին դիվանագիտական մեկուսացման մեջ։ Երկուսն էլ դեմ էին Պաղեստինի ճանաչմանը՝ պնդելով, թե դա «պարգև է» Համասին և վտանգում է Իսրայելի անվտանգությունը։ Նրանց դիրքորոշումը ընդգծվեց Ֆրանսիայի և Սաուդյան Արաբիայի նախաձեռնած հատուկ ՄԱԿ-ի գագաթնաժողովին իրենց բացակայությամբ։ Պաղեստինի նախագահ Մահմուդ Աբասը, ԱՄՆ-ի կողմից վիզայի չեղարկման պատճառով, ելույթ ունեցավ տեսանյութով, որտեղ ողջունեց Ֆրանսիայի քայլը, կոչ արեց մյուսներին հետևել և պնդեց, որ Համասը պետք է հանձնվի և զենքերը փոխանցի Պաղեստինյան իշխանություններին։
Մակրոնը իր ելույթում չխուսափեց հակասություններից․ նա զգուշացրեց, որ Նեթանյահուի քաղաքականությունը սպառնում է Աբրահամյան համաձայնագրերի կայունությանը և կարող է քանդել տասնամյակների խաղաղության հիմքերը։ «Մենք համոզված ենք, որ ճանաչումը միակ լուծումն է, որը թույլ կտա Իսրայելին ապրել խաղաղությամբ… Սա պարտություն է Համասի և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ոչնչացնել Իսրայելը»,- ասաց Մակրոնը։ Սակայն նա ընդգծեց, որ Համասը պետք է քանդվի՝ թե ռազմական, թե քաղաքական մակարդակով։ Նրա տեսլականը Գազայի համար ներառում էր անցումային կառավարում՝ Պաղեստինյան իշխանության մասնակցությամբ և ՄԱԿ-ի մանդատ ունեցող միջազգային ուժի աջակցությամբ՝ Համասի զինաթափման և անվտանգության ապահովման համար։
Մակրոնի մարդկային պահը Նյու Յորքում
Մակրոնի ելույթից հետո Նյու Յորքի փողոցներում տեղի ունեցավ մի փոքր մարդկային դրվագ․ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի ավտոշարասյան պատճառով Մակրոնի մեքենան կանգ առավ, և նա ստիպված եղավ 30 րոպե քայլել դեպի Ֆրանսիայի հյուպատոսություն։ Վիդեո կադրերը ցույց էին տալիս, թե ինչպես Մակրոնը, կանգնած արգելապատնեշի մոտ, զանգահարում է Թրամփին ու կատակով ասում․ «Գիտե՞ս ինչ, ես փողոցում սպասում եմ, որովհետև ամեն ինչ կանգնած է քո համար»։ Մակրոնը հետագայում քայլեց Նյու Յորքի փողոցներով՝ լուսանկարվելով անցորդների հետ։ (The Guardian)
Այս դրվագը ոչ միայն մարդկայնացրեց Մակրոնին, այլև ընդգծեց գագաթնաժողովի լարված մթնոլորտը․ երբ աշխարհը քննարկում էր խաղաղության և պատերազմների հարցերը, առաջնորդները բախվում էին առօրյա դժվարություններին։
Գազայի հարցը՝ հրատապ հրադադարի և պատասխանատվության պահանջ
Գազայի պատերազմը գերիշխում էր ՄԱԿ-ի ասամբլեայի օրակարգում։ Հրադադարի պահանջները գնալով ուժեղանում էին, իսկ տարածքում հումանիտար ճգնաժամը խորանում էր։ Մակրոնի կողմից Պաղեստինի ճանաչումը ներկայացվեց ոչ միայն որպես դիվանագիտական քայլ, այլ որպես անհրաժեշտություն՝ «վերջ տալու պատերազմին, ջարդերին և մահվանը»։ Նա կոչ արեց արդարություն Պաղեստինցիների համար՝ Գազայում, Արևմտյան ափում և Երուսաղեմում։ Նրա առաջարկած ՄԱԿ-ի մանդատ ունեցող կայունացման ուժը նախատեսում էր ապահովել խաղաղություն ռազմական գործողությունների ավարտից հետո․ մի գաղափար, որին աջակցեցին շատ երկրներ, բայց ոչ Իսրայելը կամ ԱՄՆ-ը։
Այլ առաջնորդներ ևս հանդես եկան․ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը պահանջեց հրադադար և մեղադրեց միջազգային հանրությանը լռության համար․ «Ովքեր լռում են, այս վայրագության մեղսակիցն են», – հայտարարեց Էրդողանը՝ կոչ անելով գործել, ոչ միայն դատապարտել։ Գազայի խնդրի լուծման պահանջը ավելի քան ակնհայտ էր, և Մակրոնի քայլը նոր լիցք հաղորդեց դիվանագիտական ջանքերին։
Աշխարհաքաղաքական ազդեցությունները․ ինչ է սպասվում
Մակրոնի հայտարարությունը արդեն փոխել է միջազգային դիվանագիտական դաշտը։ Արևմտյան մեծ երկրները ճանաչում են Պաղեստինը, իսկ ԱՄՆ-ը և Իսրայելը հայտնվել են մեկուսացման մեջ։ Բելգիայի վարչապետ Բարտ դե Վեվերը և մյուսները ներկայացրել են կոնկրետ պայմաններ՝ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման համար՝ պատանդների ազատում, Համասի զինաթափում և նոր պաղեստինյան կառավարության ձևավորում։ Այս քայլը ոչ միայն խորհրդանշական է, այլև կապված է հստակ պահանջների հետ՝ կայունության և անվտանգության ապահովման նպատակով։
Այնուամենայնիվ, ապագան դեռ անորոշ է։ Նեթանյահուի կառավարությունը քննադատում է այս քայլը՝ պնդելով, որ այն խաթարում է բանակցությունները և ուժեղացնում ծայրահեղականներին։ ԱՄՆ-ի վարչակազմն էլ նույն դիրքորոշումն է արտահայտում։ Միևնույն ժամանակ, Գազայում իրավիճակը մնում է պայթյունավտանգ, իսկ խաղաղ բնակիչներն են կրում պատերազմի ծանր հետևանքները։
Այս բարդությունների մեջ, Մակրոնի ելույթը պատմական պահ է․ դա հաշվարկված ռիսկ էր՝ հավատ, որ միջազգային համաձայնությունը հնարավոր է նույնիսկ արմատացած հակասությունների պայմաններում, և որ Պաղեստինի ճանաչումը կարող է բացել խաղաղության դռները։
Մակրոնի որոշումը՝ ճանաչել Պաղեստինը, պարզապես դիվանագիտական ցուցադրություն չէ․ դա համարձակ քայլ է, որը ցույց է տալիս, որ աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը փոփոխվում է։ Ֆրանսիայի առաջնորդությամբ պետությունների կոալիցիան նոր լիցք է հաղորդում խաղաղության գործընթացին։ Այս քայլը մարտահրավեր է հին կարգին՝ ստիպելով առաջնորդներին ընտրություն կատարել։ Երբ ՄԱԿ-ում անցնում է փոշին, աշխարհը պետք է հաշվի առնի հետևանքները՝ թե Իսրայել-Պաղեստին հակամարտության, թե միջազգային համակարգի վստահության համար։