1956 թվականի օգոստոսի վերջին Թեխաս նահանգի Թարանտ շրջանի Մենսֆիլդի ավագ դպրոց ժամանած լրագրողական լուսանկարիչները ֆիքսեցին մի կադր, որը բացահայտեց ԱՄՆ հարավում հանրային դպրոցների ապասեգրեգացման դեմ ուղղված դաժան ատելությունը։ Դպրոցի գլխավոր մուտքի վերևում՝ աղյուսե պատի ֆոնին, պարանից կախված էր սևամորթ մարդուն մարմնավորող խրտվիլակ։ Դրանից ցած հավաքվել էր սպիտակամորթ բնակիչների զայրացած ամբոխը, որը նպատակադրված էր թույլ չտալ երեք աֆրոամերիկացի պատանիների գրանցումը նոր ուսումնական տարում։ Այս լուսանկարը ոչ միայն տեղական բողոքի ակցիա էր արձանագրում, այլև բարձրացնում էր համազգային կարևոր հարց․ արդյո՞ք դաշնային իշխանությունները կարող էին պաշտպանել քաղաքացիական իրավունքները նահանգային դիմադրության պայմաններում։
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Կադրի կենտրոնում դպրոցի ճարտարապետությունն է և դրա մուտքի մոտ կազմակերպված բռնության սիմվոլիկան։ Լցոնված հագուստից պատրաստված մուգ խրտվիլակը կախված է անմիջապես դպրոցի դռան վերևում՝ հստակ ընդգծվելով արևոտ աղյուսե պատի և պատուհանների սպիտակ շրջանակների ֆոնին։ Խրտվիլակի տակ հավաքված է սպիտակամորթների բազմությունը։ Ոմանք ժպիտով կամ հավանությամբ նայում են կախված figura-յին, իսկ մյուսները հսկում են տարածքը, որպեսզի թույլ չտան աֆրոամերիկացի աշակերտների կամ լրագրողների մոտեցումը։ Լուսանկարը արվել է ցերեկային բնական լույսի տակ, որը հստակ ցույց է տալիս խրտվիլակի կոպիտ detail-ները և ամբոխի ամառային հագուստը՝ փաստագրելով ցերեկով բացահայտ իրականացված ռասիստական ահաբեկումը։
Լուսանկարի հետևում կանգնած պահը
Լուսանկարն արվել է 1956 թվականի օգոստոսի 30-ից 31-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Օգոստոսի 15-ին ԱՄՆ դաշնային դատավոր Ջո Յուինգ Էստեսը վճիռ էր կայացրել, որով Մենսֆիլդի դպրոցական շրջանին կարգադրվում էր ապասեգրեգացնել ավագ դպրոցը։ Հայցը ներկայացրել էր NAACP-ի փաստաբան Լ․ Կլիֆորդ Դևիսը՝ երեք սևամորթ աշակերտների (Տ․Մ․ Մուդի, Ջոն Ֆ․ Լոուսոն և Մարկ Մուդի) անունից։ Մինչ այդ Մենսֆիլդում սևամորթ երեխաները ստիպված էին հաճախել տարրական չորսսենյականոց դպրոց, իսկ ավագ դպրոցի աշակերտները ավտոբուսով մեկնում էին Ֆորտ Ուորտ և ոտքով անցնում 20 թաղամաս՝ սեգրեգացված I.M. Terrell high school հասնելու համար։
Դատավորի վճռից հետո քաղաքապետ Վիլիամ Արնոլդ «Բադ» Հալբերտը և պոլիցմայստեր Կ․Գ․ Հարուելը հայտարարեցին, որ չեն ենթարկվելու որոշմանը։ Նրանց աջակցությամբ մոտ 400 սպիտակամորթներից բաղկացած ամբոխը շրջափակեց դպրոցը։ Ցուցարարները խրտվիլակներ կախեցին դպրոցի և քաղաքի կենտրոնական փողոցներում, հարձակվեցին լրագրողների վրա և սպառնացին շրջանային շերիֆ Հարլան Ռայթին, ով փորձում էր կարգուկանոն հաստատել։
Լուսանկարիչը, մամուլը և ծագումնաբանությունը
Լուսանկարն արվել է լրատվական գործակալությունների (այդ թվում՝ Associated Press-ի և Fort Worth Star-Telegram-ի) լուսանկարիչների կողմից, ովքեր ժամանել էին Մենսֆիլդ իրադարձությունները լուսաբանելու համար։ Լուսանկարիչները աշխատում էին ծայրահեղ վտանգավոր պայմաններում․ ամբոխի անդամները հարձակվում էին լրագրողների վրա և կոտրում տեսախցիկները։ Այնուամենայնիվ, ֆոտոլրագրողներին հաջողվեց պահպանել ժապավենները։ Այս լուսանկարները արագ տարածվեցին ամերիկյան և միջազգային մամուլում՝ դառնալով ռասայական ահաբեկման անհերքելի ապացույց։ Այսօր լուսանկարի բնօրինակներն ու արխիվային պատճենները պահվում են Թեխասի նահանգային արխիվում և Առլինգթոնում Թեխասի համալսարանի հատուկ հավաքածուներում։
Պատմական կոնտեքստը և նահանգի դիմադրությունը
Մենսֆիլդի ճգնաժամը 1954 թվականի Supreme Court-ի Brown v. Board of Education վճռից հետո Թեխասում դաշնային որոշման առաջին լուրջ փորձությունն էր։ Սակայն Թեխասի նահանգապետ Ռ․ Ալան Շիվերսը հրաժարվեց կատարել դատարանի պահանջը։ Օգոստոսի 31-ին նա Մենսֆիլդ ուղարկեց Թեխասի ռեյնջերներին։ Սակայն ռեյնջերները ոչ թե պաշտպանեցին սևամորթ աշակերտների իրավունքները, այլ արգելափակեցին նրանց մուտքը դպրոց՝ թույլ տալով դպրոցական խորհրդին աշակերտներին նորից ուղարկել Ֆորտ Ուորտ։
Սա ԱՄՆ պատմության մեջ դպրոցների ապասեգրեգացիայի վերաբերյալ դաշնային որոշման ձախողման առաջին դեպքն էր։ Շիվերսի գործողությունները նախադեպ ստեղծեցին հարավային այլ նահանգապետերի համար, ինչը հետագայում հանգեցրեց 1957 թվականի Լիթլ Ռոքի և 1962 թվականի Միսիսիպիի համալսարանի բախումներին։
Ինչու է այն կարևոր այսօր
Մենսֆիլդի դպրոցի մուտքի մոտ կախված խրտվիլակի լուսանկարը մնում է Քաղաքացիական իրավունքների շարժման դարաշրջանի ամենաազդեցիկ պատմական վավերագրերից մեկը։ Մենսֆիլդի դպրոցն ապասեգրեգացվեց միայն 1965 թվականին, երբ դաշնային ֆինանսավորումը կորցնելու սպառնալիքը ստիպեց տեղական իշխանություններին ենթարկվել օրենքին։ Այս լուսանկարը հիշեցնում է այն խորը ճեղքվածքի մասին, որն գոյություն ուներ դաշնային օրենքների և դրանց գործնական կիրառման միջև 1950-ականների Ամերիկայում։