ՆԱՏՕ-ի լարված դիմակայությունը ռուսական օդային խախտումներից հետո

Ռուսական անօդաչուներն ու կործանիչները՝ ՆԱՏՕ-ի դիմադրողականության փորձարկման մեջ

Բալթյան տարածաշրջանի աշնանային մթին ցրտում ՆԱՏՕ-ի արեւելյան սահմանները դարձել են նոր դիմակայության հիմնական բեմը։ Վերջին տարվա ընթացքում ռուսական ռազմական ինքնաթիռներն ու անօդաչուները հաճախակի ու սանձարձակ խախտել են դաշինքի օդային տարածքը՝ չտեսնված համարձակությամբ։ Այս ամենը պարզապես տեխնիկական խախտումներ չեն. դրանք դիտավորյալ փորձեր են՝ ստուգելու դաշինքի միասնականությունն ու արձագանքի պատրաստակամությունը։

Սեպտեմբերն առանցքային էր։ Ռուսաստանը Բելառուսից անօդաչուներ արձակեց դեպի Լեհաստան։ Լեհական հակաօդային ուժերն արագ արձագանքեցին՝ խոցելով մի քանի անօդաչու։ Մի քանի օր անց երեք ռուսական Միգ-31 կործանիչներ խախտեցին Էստոնիայի օդային տարածքը՝ վտանգավորորեն մոտենալով Տալլինին։ Տասներկու լարված րոպեների ընթացքում ամբողջ աշխարհը հետևում էր, թե ինչպես է ՆԱՏՕ-ն օդուժ բարձրացնում՝ միջամտելու համար։ Ի վերջո, ներխուժողները ուղեկցվեցին եւ դուրս բերվեցին տարածքից, սակայն ուղերձը հստակ էր. Ռուսաստանը փորձում է սահմանի գծերը՝ թե՛ բառացի, թե՛ քաղաքական իմաստով։

ՆԱՏՕ-ի առաջին օդային հաղթանակը. F-35-ները խոցեցին ռուսական անօդաչուներ

Լարվածությունը չսահմանափակվեց միայն ուղեկցումներով։ Դատարկ աչքով չերեւացող տեսարանի նման, հոլանդական F-35 կործանիչը ՆԱՏՕ-ի պատմության մեջ առաջին անգամ խոցեց ռուսական անօդաչուներ Լեհաստանի երկնքում։ Նիդերլանդների պաշտպանության նախարարության հրապարակած լուսանկարները արագ տարածվեցին՝ ցուցադրելով կործանիչի վրա նոր նշան՝ անօդաչուի ուրվագիծը։ Սա սովորական ուսումնական վարժանք չէր։ Առաջին անգամ ՆԱՏՕ-ի ինքնաթիռը ոչնչացրել էր ռուսական թիրախ դաշինքի օդային տարածքում՝ փաստ, որը մեծ արձագանք գտավ նաև քաղաքական մակարդակներում։

Business Insider-ի համաձայն, հոլանդական F-35-ի գործողությունը շրջադարձային էր։ Նախկինում նման խախտումները հիմնականում արձագանքում էին զգուշացումներով ու դիվանագիտական միջոցներով։ Նշանների ավանդույթը սկիզբ է առել Առաջին համաշխարհային պատերազմից և այսօր դարձել է դաշինքի նոր ռազմավարական ուղերձի խորհրդանիշ։

Սակայն այս վճռականությունը բերում է նոր խնդիրների։ F-35-ի նման թանկարժեք ինքնաթիռների օգտագործումը էժան, զանգվածային անօդաչուների դեմ դաշինքը դնում է ծախսերի անհավասարության առաջ։ Վերլուծաբանները նշում են՝ նման մարտավարությունը երկարաժամկետ չի կարող արդյունավետ լինել։ Անհրաժեշտ է մշակել արագ, մատչելի պաշտպանական համակարգեր՝ առանց ավելորդ ռեսուրսների սպառման կամ լարվածության սրացման։

Բալթյան անհանգստություն. Էստոնիայի Grassroots պատրաստակամությունը

Սահմանամերձ երկրների համար, ինչպիսին Էստոնիան է, սպառնալիքը տեսական չէ։ Մարտ Կուուսկը՝ նախկինում խաղաղասեր ձեռնարկատեր, այժմ կամավոր է Էստոնիայի Պաշտպանական լիգում։ «Եթե հյուր ես՝ բարեկամ կլինես։ Եթե թշնամի ես՝ կխոցվես»,– ասում է նա։

Մեկ միլիոնից քիչ բնակչություն ունեցող Էստոնիան վերջին մեկ տարում առնվազն չորս ռուսական օդային խախտում է արձանագրել։ Կառավարությունը սկսել է ամրացնել սահմանները՝ կառուցելով բունկերներ և հակատանկային խրամատներ։ Կուուսկն ու իր ընկերները պարբերաբար մարզվում են՝ պատրաստ լինելով ամենատարբեր սցենարների։

Երբ Միգ-31-ները խախտեցին Էստոնիայի օդային տարածքը, արձագանքը համակարգված և զուսպ էր։ Ֆիննական օդային հսկողությունը պարզեց, որ ինքնաթիռները չունեին ցամաքային թիրախների համար նախատեսված զենքեր, իսկ իտալական F-35-ները բարձրացան օդ՝ միջամտելու համար։ Ի վերջո, ռուսական ինքնաթիռները ուղեկցվեցին և դուրս բերվեցին առանց մարտական բախման։ Դեպքը, սակայն, Էստոնիային ստիպեց կիրառել ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածը՝ հրավիրելով հրատապ խորհրդակցություններ դաշնակիցների հետ։

«Սա միայն Էստոնիայի հարցը չէ»,– ասում է Կուուսկը։ «Սա ամբողջ դաշինքի հարցն է»։ Նրա խոսքերը հստակ են՝ ՆԱՏՕ-ի ցանկացած սահմանային միջադեպ ամբողջ դաշինքի փորձություն է։

Դիվանագիտական նրբություն. սրացում թե զսպվածություն՞

Օդային ներխուժողին խոցելու որոշումը երբեք հեշտ չէ։ Ինչպես The Counteroffensive-ին նշել է Ֆինլանդիայի օդուժի նախկին սպա Նիկո Օրելը, սովորաբար կիրառվում է երեք քայլ՝ նույնականացում, զգուշացում, և միայն անհրաժեշտության դեպքում՝ խոցում։ Վերջին միջադեպերի մեծ մասը ավարտվել է ուղեկցմամբ ու զգուշացումներով՝ առանց կրակի բացման։

Սակայն պատմությունը զգուշացնում է։ 2015-ին Թուրքիան՝ ՆԱՏՕ-ի անդամ, խոցեց ռուսական Սու-24-ը, որն անցել էր իր օդային տարածքը Սիրիայից։ Դեպքը գրեթե հանգեցրեց ՆԱՏՕ-Ռուսաստան բաց հակամարտության, սակայն ավարտվեց տնտեսական պատժամիջոցներով ու դիվանագիտական սառեցմամբ։ Այսօր Ուկրաինայում ու Բալթյան երկրներում ոմանք պնդում են, որ ՆԱՏՕ-ն պետք է նույնքան վճռական լինի կրկնվող ռուսական սադրանքների դեպքում։

ՆԱՏՕ-ն այժմ վերանայում է իր մոտեցումները։ The Times-ի տվյալներով, քննարկվում է ավանդական օդային հսկողությունից անցում դեպի ակտիվ պաշտպանություն՝ ներառյալ խոցման հնարավորությունը, եթե զգուշացումները անտեսվեն։ Միևնույն ժամանակ, ԵՄ-ն աշխատում է «անօդաչու պատի» վրա՝ ինտեգրված համակարգ, որը կպաշտպանի արևելյան անդամներին օդային վտանգներից։

Դաշինքի ներսում ռազմական բյուջեները աճում են։ Նիդերլանդները Լեհաստանում տեղակայել է ոչ միայն ժամանակակից կործանիչներ, այլև Patriot հրթիռային համակարգեր՝ ապահովելով Ուկրաինայի համար ռազմավարական կարևորության հանգույցը։ Ամեն տեղակայում ուղերձ է՝ ՆԱՏՕ-ն աչքի է պահում և պատրաստ է։

Ստավկա. համերաշխություն, հեղինակություն և պատերազմի վտանգ

Ռուսական ներխուժումները շարունակվում են, և ՆԱՏՕ-ի համար վտանգները մեծ են։ Թույլ կամ մասնատված արձագանքը կարող է խրախուսել նոր ագրեսիա՝ վտանգելով դաշինքի հեղինակությունը։ Իսկ չափազանց կոշտ քայլերը կարող են հանգեցնել լայնածավալ հակամարտության։

Առայժմ դաշինքը քայլում է նրբաշարժությամբ։ Ամեն միջադեպին արձագանքում է հաշվարկված ուժով, դիվանագիտությամբ և նորարարությամբ։ Մարտ Կուուսկն ու իր ընկերները շարունակում են մարզվել Էստոնիայի ձյունածածկ դաշտերում, իսկ հոլանդական F-35-ները հերթապահում են Լեհաստանի երկնքում՝ Եվրամիության անվտանգության ապագան շարունակում է կախված մնալ այս հանգույցից։

Վերլուծություն. ՆԱՏՕ-ի արձագանքը ռուսական օդային խախտումներին անցել է պասիվ դիտորդությունից դեպի ակտիվ զսպման։ Սակայն դաշինքի գլխավոր փորձությունը տեխնոլոգիական կամ մարտավարական չէ, այլ ռազմավարական՝ պահպանել միասնականությունն ու համերաշխությունը ճնշման ներքո։ Քանի որ սադրանքները աճում են, ՆԱՏՕ-ի հեղինակությունն ու Եվրոպայի կայունությունը կախված են նրա՝ վճռական և զսպված պատասխան տալու կարողությունից։