2026 թվականի օգոստոսին Jazz Journal պարբերականի հրապարակած հուշագրական անդրադարձը նոր լույս է սփռել լեգենդար սաքսոֆոնահար Բերթ Ուիլսոնի (Bert Wilson) արտասովոր կյանքի և երաժշտական ժառանգության վրա։ Ուիլսոնը, ում գործընկերներն ու մտերիմները ջերմորեն անվանում էին «Wheelz» (Անիվներ), տասնամյակներ շարունակ իր անվասայլակից կոտրել է ավանգարդ ջազի կարծրատիպերը՝ դառնալով իր սերնդի ամենաազդեցիկ, բայց միևնույն ժամանակ քիչ հանրայնացված երաժիշտներից մեկը։
Բերթ Ուիլսոնը ծնվել է 1939 թվականի հոկտեմբերին Ինդիանա նահանգի Էվանսվիլ քաղաքում։ Չորս տարեկան հասակում նա վարակվել է պոլիոմիելիտով, ինչի հետևանքով տարիներ շարունակ կաթվածահար են եղել նրա ձեռքերը, և նա զրկվել է քայլելու հնարավորությունից։ Բժիշկները կանխատեսում էին, որ նա չի ապրի նույնիսկ մինչև հինգ տարեկանը։ Սակայն Չիկագոյի հիվանդանոցային դպրոցում բուժվելու տարիներին նա ծանոթացել է Չարլի Փարկերի երաժշտությանը, ինչն էլ կանխորոշել է նրա ողջ ապագան։ 13 տարեկանում նա սկսել է կլառնետ նվագել, իսկ 18 տարեկանում՝ Լոս Անջելես տեղափոխվելուց հետո, անցել է սաքսոֆոնին։
1960-ականներին Ուիլսոնը դարձավ Արևմտյան ափի ջազային շարժման առանցքային դեմքերից մեկը։ 1962 թվականին նա ծանոթացավ շեփորահար Բարբարա Դոնալդի հետ, ով դարձավ նրա մշտական համագործակիցը։ Կարևոր իրադարձություն էր նաև հարվածային գործիքներ նվագող Ջեյմս Զիտրոյի հետ հանդիպումը, ում հետ նրանք մի անգամ նվագել են 13 ժամ անընդմեջ։ Ուիլսոնը հպարտանում էր նաև նրանով, որ 1966 թվականին Լոս Անջելեսում ելույթ է ունեցել անձամբ Ջոն Քոլթրեյնի հետ՝ շուրջ 45 րոպե նվագելով հանրահայտ «Blue Train»-ը։
Նույն տարվա աշնանը Զիտրոն, իր ընտանիքը և Ուիլսոնին՝ իր անվասայլակով հանդերձ, մեքենայով տեղափոխեց Նյու Յորք, որտեղ նրանք մասնակցեցին Սոնի Սիմոնսի հանրահայտ Music From The Spheres ալբոմի ձայնագրությանը։ Այնուամենայնիվ, մեծ քաղաքում կյանքը Ուիլսոնի համար լի էր դժվարություններով. նա ստիպված էր ապրել առանց վերելակի 6-րդ հարկում, իսկ նրա գործիքները հաճախ գողանում էին ուղղակիորեն մեքենայի միջից։ Որոշ ժամանակ Բերկլիում անցկացնելուց հետո, նա ի վերջո հաստատվեց Վաշինգտոն նահանգի Օլիմպիա քաղաքում, որտեղ տեղի երաժիշտները նրա համար բարեգործական համերգ էին կազմակերպել՝ նրան Վուդստոքի մենությունից փրկելու համար։
Օլիմպիայում Ուիլսոնը գտավ իր սիրուն՝ ֆլեյտահար Նենսի Քըրթիսին, և հիմնեց «Rebirth» խումբը։ Նրա տունը դարձավ իսկական մագնիս տեղի երաժիշտների համար, ովքեր ամեն երեքշաբթի հավաքվում էին «Bebop Revisited» ջեմ-սեշններին։ Նրանց թվում էին վետերան սաքսոֆոնահար Չաք Սթենցը և դաշնակահար Ջեք Փերսիֆուլը, ովքեր, չնայած իրենց ավանդական ոճին, հիանալիորեն համադրվում էին Ուիլսոնի ավանգարդային պոռթկումների հետ։
Ուիլսոնը տիրապետում էր մուլտիֆոնիկայի (բազմահնչյունության) բարդ տեխնիկային՝ սաքսոֆոնով միաժամանակ արտաբերելով մի քանի նոտա։ Նրա սաներից են եղել այնպիսի հայտնի երաժիշտներ, ինչպիսիք են Էռնի Ուոթսը և Ջեֆ Քոֆինը։ Նրա 1997 թվականի Endless Fingers ալբոմը ստացել է հնգաստղանի գնահատական հեղինակավոր All Music Guide-ի կողմից։
Բերթ Ուիլսոնը մահացել է 2013 թվականին՝ 73 տարեկան հասակում։ Ինչպես նա ինքն էր ասում իր հարցազրույցներից մեկում. «Ես երաժշտության մեջ մտա նվագելու, այլ ոչ թե հարստանալու կամ հայտնի դառնալու համար… Ես դեպրեսիայի մեջ չեմ, ես ճնշված եմ (oppressed)»։ Նրա թողած հարուստ արխիվները մինչ օրս ոգեշնչման աղբյուր են ջազի սիրահարների համար։