Ճենապակյա հանդարտությամբ մի կին իր նրբագեղ ձեռքն է պարզում դեպի հսկա կրկեսային փղի կնճիթը՝ մարմինը թեքելով կատարյալ S-աձև կեցվածքով փարիզյան մանեժի կիսամութ տարածքում։ Ռիչարդ Ավեդոնի 1955 թվականի հռչակավոր գլուխգործոցը՝ «Դովիման փղերի հետ, Dior-ի երեկոյան զգեստով, Cirque d’Hiver, Փարիզ, օգոստոս 1955», համարվում է քսաներորդ դարի համաշխարհային լուսանկարչության առանցքային կոթողներից մեկը։ Հագուստը լոկ որպես ապրանք ցուցադրելու փոխարեն՝ այս կադրը նորաձևությունը վերածեց բարձր թատերական դրամայի։ Ինչո՞ւ է այս մեկ ակնթարթը շարունակում հուզել տասնամյակներ անց, և ինչպե՞ս կրկեսում արված նկարահանումը դարձավ վիզուալ արվեստի շրջադարձային պահ։
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Կադրի կենտրոնում կանգնած է Դորոթի Վիրջինիա Մարգարեթ Ջուբան, որն աշխարհին հայտնի էր Դովիմա բեմական անունով՝ այդ դարաշրջանի ամենապահանջված և բարձր վարձատրվող մոդելներից մեկը։ Նա կրում է Dior նորաձևության տան խիստ, բայց շքեղ սև երեկոյան զգեստը՝ սպիտակ ատլասե լայն գոտիով, որն ընդգծում է նրա սլացիկ կազմվածքը։ Նրա երկու կողմերում կանգնած են ասիական երկու հսկա փղեր, որոնց կոշտ, ծալքավոր մաշկն ու շղթայված ոտքերը կտրուկ հակադրության մեջ են մտնում Dior-ի մետաքսի փափկության և Դովիմայի գունատ, անբասիր մաշկի հետ։ Հետին պլանում՝ կրկեսային կամարների տակ, երևում է նաև երրորդ փղի ուրվագիծը։
Ավեդոնի ստեղծած կոմպոզիցիան հիմնված է պլաստիկայի և ռիթմիկ լարվածության վրա։ Դովիմայի առաջ մեկնած աջ ձեռքը գրեթե ճշգրտորեն կրկնում է կողքի փղի բարձրացրած կնճիթի ճկուն կորությունը՝ ստեղծելով լուռ երկխոսություն մարդկային նրբության և բնության վայրի ուժի միջև։ Հատակին թափված թեփն ու ծղոտը, փղերի ոտքերի ծանր երկաթե շղթաները հիշեցնում են գերության և առօրյա կոպտության մասին, մինչդեռ Դովիմայի հայացքը մնում է բացարձակ անվրդով, սառը և վերերկրային։
Պատմությունը կադրի հետևում
Լուսանկարն արվել է 1955 թվականի օգոստոսին, երբ Ավեդոնը գտնվում էր Փարիզում՝ Harper’s Bazaar ամսագրի համար աշուն-ձմեռ բարձր նորաձևության հավաքածուները նկարահանելու նպատակով։ Ամսագրի լեգենդար գլխավոր խմբագիր Քարմել Սնոուն Ավեդոնին տրամադրել էր ստեղծագործական լիակատար ազատություն։ Ավանդական շքեղ սրահներում կամ սովորական փարիզյան ծառուղիներում նկարելու փոխարեն՝ լուսանկարիչն ընտրեց 1852 թվականին Նապոլեոն III-ի կողմից բացված Ձմեռային կրկեսը (Cirque d’Hiver)։
Նկարահանման պայմանները բավականին բարդ էին։ Գմբեթից թափանցող բնական լույսը համադրվում էր արհեստական իմպուլսային լամպերի հետ, տարածքում տիրում էր կենդանիների յուրահատուկ հոտը, իսկ վարժեցնողները փորձում էին հսկա փղերին պահել անհրաժեշտ դիրքում, մինչ Դովիման ժամերով անշարժ մնում էր նուրբ զգեստով։ Ավեդոնը մեծաֆորմատ ժապավենի վրա արեց բազմաթիվ կրկնօրինակներ՝ փորձարկելով մոդելի ձեռքի դիրքի և փղերի շարժումների ամենափոքր նրբերանգները։ Վերջնական կադրում բոլոր տարրերը միաձուլվեցին անկրկնելի ներդաշնակությամբ։
Լուսանկարիչը, հագուստը և ծագումնաբանությունը
Ռիչարդ Ավեդոնն այն հեղինակն էր, ով հեղափոխեց նորաձևության լուսանկարչությունը՝ մոդելներին ազատելով նախապատերազմյան անկենդան կեցվածքներից։ Համագործակցելով արտ-տնօրեն Ալեքսեյ Բրոդովիչի հետ՝ նա ամսագրային էջերը դարձրեց ավանգարդ արվեստի հարթակ։ Ավեդոնը հաճախ էր ասում, որ լուսանկարներն իր համար ունեն այնպիսի իրականություն, որը մարդիկ սովորական կյանքում երբեք չեն ունենում։
Հատկանշական է նաև լուսանկարում պատկերված հագուստի ծագումը։ Թեև այն կրում էր Քրիստիան Դիորի ապրանքանիշը, զգեստի հեղինակը նորաձևության տան նորեկն էր՝ ընդամենը 19-ամյա Իվ Սեն Լորանը, ով աշխատում էր որպես Դիորի գլխավոր օգնական։ 1955-ի սեպտեմբերին Harper’s Bazaar-ում տպագրվելուց հետո լուսանկարը վայրկենապես դարձավ դասական։ Տասնամյակներ անց՝ 2010 թվականի նոյեմբերին, Փարիզի Christie’s աճուրդում Ավեդոնի այս աշխատանքի հեղինակային մեծադիր տպվածքը վաճառվեց 1,151,976 դոլարով (841,000 եվրո)՝ դառնալով լուսանկարչի երբևէ վաճառված ամենաթանկ գործերից մեկը։
Պատմական ենթատեքստը և նշանակությունը
Երկրորդ աշխարհամարտից հետո բարձր նորաձևությունը Ֆրանսիայի համար ոչ միայն տնտեսություն էր, այլև մշակութային վերածննդի գլխավոր խորհրդանիշ։ 1947 թվականին Դիորի ստեղծած «New Look»-ը Փարիզին վերադարձրել էր ոճի մայրաքաղաքի տիտղոսը։ Սակայն 1950-ականների կեսերին վիզուալ մշակույթը պահանջում էր նոր, ավելի համարձակ շեշտադրումներ։
Դովիմայի և փղերի պատկերը խախտեց բոլոր կանոնները։ Դասական էլեգանտությունը դրվեց կրկեսային վայրենության, կենդանական ուժի և փոշոտ միջավայրի մեջ՝ ստեղծելով «Գեղեցկուհին և հրեշը» դասական առասպելի նորօրյա վիզուալ տարբերակը։ Կադրը ցույց տվեց, որ նորաձևության լուսանկարը կարող է ունենալ նույնքան փիլիսոփայական և գեղարվեստական խորություն, որքան դասական գեղանկարչությունը։
Ինչու է այն արդիական այսօր
Ավելի քան վեց տասնամյակ անց այս լուսանկարը չի կորցրել իր մոգական ուժը։ Ժամանակակից թվային դարաշրջանում, երբ պատկերները ստեղծվում են վայրկենական և հաճախ մակերեսային են, Ավեդոնի կադրը հիշեցնում է իսկական վարպետության մասին, որտեղ ամեն մի դետալ՝ լույսի անկումը, մոդելի մատների դիրքը և կենդանիների ծանր շունչը, հաշվարկված է ոսկերչական ճշգրտությամբ։ Այն մնում է նորաձևության պատմության ամենագեղեցիկ և հավերժական վկայություններից մեկը։