ԱՄՆ-ում դաշնային ուսանողական վարկեր ունեցող միլիոնավոր փոխառուներ բախվել են լուրջ ֆինանսական ճգնաժամի՝ Բայդենի վարչակազմի նախաձեռնած «SAVE» (Saving on a Valuable Education) արտոնյալ մարման ծրագրի փակման պատճառով։ Ծրագրի դադարեցումն ուղեկցվում է վարչարարական զանգվածային սխալներով, ամսական վճարների կտրուկ ավելացմամբ, տվյալների կորստով և վարկառուներին սխալմամբ դեֆոլտի մեջ գրանցելու դեպքերով։
Ծրագրի փակումը վերաբերում է շուրջ 8 միլիոն փոխառուի, ինչը կազմում է ԱՄՆ-ի 1,8 տրիլիոն դոլար ընդհանուր ուսանողական պարտքի մոտ մեկ քառորդը։ Հանրապետական նահանգների ներկայացրած հայցերով դատական արգելանքներից հետո, որոնք վիճարկում էին Սպիտակ տան՝ նման ծրագիր ստեղծելու իրավասությունը, վարկառուները ժամանակավորապես տեղափոխվել էին վարչական հետաձգման (forbearance) ռեժիմ։ Սակայն հուլիսի 1-ից ԱՄՆ կրթության դեպարտամենտը սկսել է 90-օրյա ծանուցումներ ուղարկել քաղաքացիներին։ Եթե վարկառուները սահմանված ժամկետում ինքնուրույն չընտրեն մարման նոր ծրագիր, նրանք ավտոմատ կերպով կգրանցվեն «Ստանդարտ ծրագրում» (Standard Plan), որը համակարգում ամենաթանկ տարբերակն է։
Ամսական վճարների կտրուկ աճ և բյուջետային ցնցում
SAVE ծրագրից դուրս գալու արդյունքում շատ փոխառուների ամսական վճարները ավելացել են 2-ից 5 անգամ։ Ծրագիրը նախատեսված էր ցածր և միջին եկամուտ ունեցող քաղաքացիների ամսական բեռը նվազեցնելու համար՝ հնարավորություն տալով վճարել ընդհուպ մինչև 0 դոլար և կանխելով տոկոսների կուտակումը։ Ըստ վարչակազմի նախնական գնահատականների՝ SAVE-ը պետք է 40 տոկոսով նվազեցներ վարկառուների ողջ կյանքի ընթացքում կատարվող վճարումները։
Այժմ քաղաքացիները կանգնած են անհաղթահարելի ծախսերի առջև։ Օրինակ՝ 70-ամյա հոգեբուժական բուժքույր Կոնստանս Ջորդանը, ում սկզբնական 186,000 դոլարի պարտքը տասնամյակների տոկոսների պատճառով հասել է 435,000 դոլարի, SAVE-ի շրջանակում վճարում էր ամսական 800 դոլար։ Նոր՝ Income-Contingent Repayment ծրագրով նրանից պահանջվում է ամսական 3,900 դոլար, ինչը գերազանցում է նրա կենսաթոշակն ու մասնակի աշխատանքից ստացվող եկամուտը։ Օհայո նահանգում գրադարանի մասնաճյուղի ղեկավար Ֆրանկո Վիտելլան սպասարկող MOHELA ընկերությունից ստացել է հակասական հաշվարկներ՝ 0-ից մինչև 745 դոլար, մինչև վճարը ֆիքսվել է 221 դոլարի վրա՝ ստիպելով ընտանիքին վերանայել առողջապահական և կենցաղային ծախսերը։
Վարչարարական քաոս և սխալ դեֆոլտներ
Վարկային սպասարկող խոշոր կազմակերպությունները, ինչպիսիք են MOHELA-ն և Nelnet-ը, ի վիճակի չեն արդյունավետ մշակել 8 միլիոն հաշիվների միաժամանակյա տեղափոխումը։ Օգոստոսի սկզբին տեխնիկական խափանման պատճառով հազարավոր վարկառուներ ստացել են ծանուցումներ այն մասին, թե իբր գտնվում են դեֆոլտի մեջ և պետք է անհապաղ վճարեն հազարավոր դոլարներ։
Մայամիից Դանիելա Պերեսին սխալմամբ ներկայացվել է 11,000 դոլարի անհապաղ վճարման պահանջ, թեև նա գտնվում էր պաշտոնական հետաձգման ռեժիմում։ Թեև սպասարկողները հետագայում ընդունել են համակարգային սխալը, կեղծ պարտքերի մասին տեղեկությունները հայտնվել են վարկային բյուրոներում։ Բացի այդ, համակարգերի անհամատեղելիության պատճառով Ջորջիա նահանգի բնակիչ Շեյլա Փերին կորցրել է իր 5 տարվա կատարած վճարումների պատմությունը, ինչը նրանից կարող է խլել հավելյալ 60,000 դոլար՝ մինչև պարտքի ներման իրավունք ստանալը։
Համակարգային ճգնաժամ և վճարումների սառեցման պահանջ
Այս իրավիճակը ծավալվում է ԱՄՆ-ում ուսանողական պարտքերի ընդհանուր ճգնաժամի ֆոնին։ Դաշնային տվյալներով՝ 43 միլիոն ամերիկացի ունի ուսանողական վարկ, և ամեն հինգերորդն արդեն գտնվում է դեֆոլտի մեջ։ Միայն Օհայո նահանգում 1,8 միլիոն բնակիչ ունի 63 միլիարդ դոլարի պարտք (միջինում 36,000 դոլար մեկ անձի համար), իսկ մոտ 430,000-ը չեն կատարում վճարումները։
Ամբողջ երկրում ավելի քան 500,000 դիմում սպասում է եկամտահեն մարման ծրագրերի հաստատմանը, իսկ 100,000 դիմում՝ հանրային ծառայողների պարտքերի ներման ծրագրին։ Student Debt Crisis Center և Debt Collective կազմակերպությունները սկսել են Գործողությունների ազգային շաբաթ և ներկայացրել ավելի քան 130,000 ստորագրությամբ պետիցիա՝ պահանջելով անհապաղ սառեցնել վարկերի վճարումներն ու տոկոսների հաշվարկը՝ կանխելու համար երկրի պատմության մեջ խոշորագույն ուսանողական դեֆոլտային ճգնաժամը։