Հորմուզի նեղուցում ապրանքատար նավագնացությունը վերականգնելուն ուղղված բարձր մակարդակի դիվանագիտական ջանքերը հասել են վճռորոշ հանգրվանի։ ԱՄՆ պաշտոնյաները հայտնում են Օմանի միջնորդությամբ ընթացող բանակցություններում նկատելի առաջընթացի մասին՝ միաժամանակ Թեհրանին ներկայացնելով կոշտ ռազմական ուլտիմատումներ։ Երեքշաբթի Պstate դեպարտամենտում ելույթ ունենալով՝ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն հաստատեց, որ Իրանի և Օմանի միջև բանակցությունները, որոնց մասնակցում է նաև ամերիկյան կողմը, առաջ են ընթացել կարճաժամկետ համաձայնագրի ձևավորման ուղղությամբ, որը պետք է ապահովի առևտրային նավերի անվտանգ տարանցումը ռազմավարական ջրանցքով։
Դիվանագիտական ակտիվությունը զուգորդվում է նախագահ Դոնալդ Թրամփի ուղղակի սպառնալիքներով․ Fox News-ին տված հարցազրույցում նա հայտարարել է, որ նեղուցը կբացվի «շատ շուտով», հակառակ դեպքում Իրանը ենթարկվելու է «ծանրագույն հարվածների»։ Այնուամենայնիվ, դիվանագիտական հանգուցալուծման շտապողականությունը պայմանավորված է նաև ԱՄՆ զինված ուժերի լոգիստիկ սահմանափակումներով։ Հաղորդվում է, որ հինգ ամիս տևած ինտենսիվ հակամարտության ընթացքում զգալիորեն նվազել են հեռահար ճշգրիտ հրթիռների և հակաօդային պաշտպանության կալանիչների ամերիկյան պաշարները, ինչը Վաշինգտոնին դրդում է փնտրել բանակցված լուծումներ։
Մասկատի բանակցությունները և երկկողմ նավարկության առաջարկը
Մասկատում ընթացող տեխնիկական քննարկումների առանցքում ընկած է նավարկության երկկողմ արձանագրության առաջարկը, որը նպատակ ունի շրջանցել ինքնիշխանության շուրջ քաղաքական տարաձայնությունները։ Թեհրանի և Մասկատի միջև direct քննարկումներին ծանոթ իրանական աղբյուրի փոխանցմամբ՝ նախագիծը ենթադրում է տարանցիկ վերահսկողության բաժանում երկու ափամերձ պետությունների միջև։ Պարսից ծոց մտնող առևտրային նավերը կօգտագործեն Իրանին մոտ գտնվող հյուսիսային ուղին՝ Իրանի ծովային իշխանությունների համակարգմամբ։ Դեպի Օմանի ծոց ելք կատարող նավերը կնավարկեն հարավային ուղիով, որը կառավարվելու է Օմանի կողմից։
Ծրագրով նախատեսվում է նաև սպասարկման վճարի սահմանում, որից ստացված հասույթը կբաշխվի Իրանի և Օմանի միջև։ Թեև պետքարտուղար Ռուբիոն ընդգծել է, որ վերջնական համաձայնություն դեռ չկա, ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը CNBC-ի եթերում նշել է, որ գործարքը կարող է կնքվել առաջիկա 24-48 ժամվա ընթացքում։ Քաթարի և Պակիստանի միջնորդները նույնպես աջակցում են այս գործընթացին՝ կոչ անելով վերականգնել նավարկության միջազգային նորմերը։
Ռազմական սպառնալիքներ՝ հրթիռային պաշարների սահմանափակումների ֆոնին
Չնայած դիվանագիտական հայտարարությունների դրական տոնին, բանակցային ռազմավարությունը ուղեկցվում է ռազմական կոշտ ճնշմամբ։ Նախագահ Թրամփը հայտարարել է, որ Թեհրանին վերջնագիր է ներկայացված, և առևտրային նավարկությունը չվերականգնելու դեպքում Իրանի ղեկավարությունը կենթարկվի «գլխատող» հարվածների։ Ֆինանսների նախարար Բեսենթն իր հերթին նշել է, որ Իրանի ռազմաօդային, ռազմածովային և հրթիռային արտադրության կարողությունների ոչնչացումն է Թեհրանին մղել բանակցությունների։
Միևնույն ժամանակ, ռազմական վերլուծաբանները և CBS News-ի աղբյուրները մատնանշում են ԱՄՆ զինանոցում առկա լուրջ խնդիրները։ Հաղորդվում է, որ «Էպիկական կատաղություն» (Epic Fury) գործողության ընթացքում սպառվել են ATACMS և Precision Strike (PrSM) տեսակի հեռահար հրթիռների գրեթե բոլոր պաշարները։ Բացի այդ, Patriot և THAAD համակարգերի կալանիչների ծախսը գերազանցում է ամերիկյան արդյունաբերության վերականգնման տեմպերը։ Թեև Պենտագոնի խոսնակ Շոն Փարնելը պնդում է, որ ԱՄՆ-ն ունի «հզոր և խորը զինանոց», պաշարների կրճատումը ստիպում է Վաշինգտոնին արագացնել դիվանագիտական ուղին։
Էներգետիկ ցնցումներ, Իրաքի կորուստները և ֆինանսական շուկաները
Հորմուզի նեղուցի շրջափակումը, որով սովորաբար անցնում է համաշխարհային նավթի մոտ 20%-ը, ծանր հարված է հասցրել տարածաշրջանային տնտեսություններին։ Ամենամեծ վնասները կրել է Իրաքը։ Kpler վերլուծական ընկերության տվյալներով և Իրաքի նավթի նախարարության հայտարարությամբ՝ հուլիսին նեղուցով արտահանվել է ընդամենը 30 միլիոն բարել նավթ՝ նախապատերազմյան ամսական 105 միլիոն բարելի համեմատ։ Բաղդադի ամսական եկամուտները 8 միլիարդ դոլարից նվազել են մինչև 1,5 միլիարդ դոլար, ինչի հետևանքով Իրաքը ստիպված է եղել կանգնեցնել հանքավայրերի մեծ մասը և նավթն արտահանել Թուրքիայի խողովակաշարով ու Սիրիայով անցնող բեռնատարներով։
Միջազգային շուկաներում բանակցությունների մասին լուրերը հանգեցրել են նավթի գների որոշակի նվազման, ինչը խթանել է ֆոնդային ինդեքսների աճը։ Wall Street-ում S&P 500-ը բարձրացել է 1,9%-ով, իսկ Dow Jones-ը սահմանել է նոր ռեկորդ։ Միևնույն ժամանակ, արևմտյան էներգետիկ հսկաները հայտնել են ռեկորդային շահույթների մասին․ բրիտանական BP-ն երկրորդ քառորդում արձանագրել է 3,91 միլիարդ դոլարի զուտ շահույթ՝ կրկնապատկելով նախորդ տարվա ցուցանիշը։
Ծովային բախումներ և դիվանագիտական միջանցքի անորոշությունը
Չնայած դիվանագիտական շփումներին, տարածաշրջանի ջրերում իրավիճակը պահպանվում է լարված։ ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարությունը (CENTCOM) հայտնել է, որ վերջին երեք ամիսներին աջակցել է ավելի քան 1000 նավերի անվտանգ տարանցմանը, սակայն շրջափակման շրջանակներում վերահասցեագրել է դեպի Իրան կամ Իրանից ընթացող 45 առևտրային նավ։ Միևնույն ժամանակ, Եմենի ափերի մոտ հրթիռակոծվել և սուզվել է հնդկական «MSV Faize Noore Oliya» առագաստանավը, որի 14 անձնակազմի անդամներին փրկել է Եմենի ափամերձ պահպանությունը։
Թեհրանում Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հայտարարել է, որ Իրանը պատրաստ է պաշտպանել իր սահմանները, սակայն չի ձգտում պատերազմի ընդլայնմանը։ Նա նաև հերքել է իր հրաժարականի մասին լուրերը՝ կոչ անելով ներքին համախմբվածության։ Առաջիկա օրերը վճռորոշ կլինեն՝ ցույց տալու համար, թե արդյոք Մասկատի տեխնիկական համաձայնությունները կկարողանան կանխել տարածաշրջանային հետագա էսկալացիան։