Համակարգված հարվածներ հարավային միջանցքում
ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև արդեն վեց ամիս շարունակվող ռազմական հակամարտությունը կտրուկ սրվել է Հորմուզի նեղուցում երկու առևտրային նավթատար տանկերների վրա իրականացված համակարգված հարձակումներից հետո։ Ինչպես հաղորդում են Միացյալ Թագավորության ռազմածովային ուժերի ծովային առևտրային գործառնությունների կենտրոնը (UKMTO) և հունական ծովային ռիսկերի գնահատման Marisks կազմակերպությունը, միջադեպերը տեղի են ունեցել երկուշաբթի երեկոյան՝ Օմանի ափերի մոտ՝ մի քանի րոպեի տարբերությամբ։ Այս երթուղին նախկինում Թրամփի վարչակազմի կողմից ներկայացվում էր որպես անվտանգ այլընտրանք իրանական վերահսկողության տակ գտնվող հյուսիսային ջրային ուղիներին։
Առաջին թիրախը եղել է Սաուդյան Արաբիայի դրոշի ներքո նավարկող Sidr տանկերը, որը հարված է ստացել Օմանի Խասաբ քաղաքից մոտ 17 ծովային մղոն հյուսիս-արևելք։ Ընդամենը ութ րոպե անց Լիբերիայի դրոշով և հարավկորեական սեփականություն հանդիսացող Senegal Prosperity նավթատար տանկերը, որը շահագործվում է Sinokor Maritime ընկերության կողմից, երեք անհայտ արկերի հարված է ստացել Խասաբից 17 ծովային մղոն արևելք։ Բաց աղբյուրների տվյալները հաստատում են, որ Senegal Prosperity-ն դուրս էր եկել Սաուդյան Արաբիայի Ռաս Թանուրա հիմնական նավթային նավահանգստից և նախքան հարձակումն անջատել էր AIS տեղորոշման համակարգը։ Marisks-ի մասնագետները նշում են, որ հարվածների գրեթե միաժամանակյա բնույթը վկայում է համակարգված գործողության մասին, ինչը լրջորեն կասկածի տակ է դնում ԱՄՆ-ի կողմից պաշտպանվող հարավային միջանցքի անվտանգությունը։
Ռազմավարական հարվածներ և պատասխան գործողություններ
Ծովային այս նոր միջադեպերը հաջորդեցին անցած հանգստյան օրերին տեղի ունեցած ռազմական բախումներին, որոնք խախտեցին շուրջ մեկ ամիս տևած հարաբերական անդորրը։ ԱՄՆ զինված ուժերը կետային հարվածներ էին հասցրել Հորմուզի նեղուցում գտնվող իրանական Լարակ կղզուն։ Պենտագոնի փոխանցմամբ՝ հարվածների թիրախում եղել են իրանական հրթիռային կայանքներն ու ծովային անօդաչու սարքերը, որոնք պատրաստվում էին կիրառման։
Ի պատասխան սրան՝ Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ) հարվածներ հասցրեց Հորդանանում գտնվող ամերիկյան ռազմակայաններին։ Չնայած Վաշինգտոնն ու Թեհրանը նախկինում փորձում էին սահմանափակել ռազմական գործողությունների ծավալը՝ լայնածավալ տարածաշրջանային պատերազմից խուսափելու համար, էներգետիկ ենթակառուցվածքների ուղղակի թիրախավորումը նավթային շուկաներում նոր տատանումների պատճառ է դարձել։ Brent տեսակի նավթի գինը երկրորդ օրն անընդմեջ աճել է ավելի քան 2%-ով՝ գերազանցելով բարելի դիմաց 92 դոլարը, ինչը 30%-ով բարձր է մինչպատերազմյան մակարդակից։
Վաշինգտոնի դիրքորոշումը և ներքին դժվարությունները
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ Իրանի հետ հակամարտությունը «հարաբերականորեն փոքր պատերազմ է» Միացյալ Նահանգների համար և հերքել է The Washington Post-ի այն հրապարակումը, թե Պենտագոնի բարձրաստիճան զինվորականները մտահոգված են Մերձավոր Արևելքում երկարատև ներգրավվածությամբ, ինչը կարող է թուլացնել ԱՄՆ-ի հնարավորություններն այլ տարածաշրջաններում։ Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ բանակի 82-րդ օդադեսանտային դիվիզիայի զինծառայողների ընտանիքները պաշտոնական նամակներով տեղեկացվել են, որ Մերձավոր Արևելքում իրենց տեղակայման ժամկետները երկարաձգվելու են մինչև 12 ամիս՝ ձգվելով մինչև 2027 թվականը։
Ներքին շուկայում վառելիքի գների աճը մեղմելու համար, որտեղ բենզինի միջին գինը գերազանցում է գալոնի դիմաց 4 դոլարը, նախագահ Թրամփը նախատեսում է հանդիպել նավթավերամշակող ընկերությունների ղեկավարների հետ։ Որպես երկարաժամկետ լուծում՝ Սպիտակ տունը մատնանշում է Վենեսուելայի հետ ձեռք բերված նավթային համաձայնագիրը, թեև փորձագետները թերահավատորեն են վերաբերվում դրա արագ ազդեցությանը։
Աշխարհաքաղաքական համատեքստը և Իրանի ներքին իրավիճակը
Դիվանագիտական հարթությունում Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը Բիշքեկում Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) գագաթնաժողովի շրջանակում կարճատև հանդիպում է ունեցել Չինաստանի նախագահ Սի Ծինփինի հետ։ Թեև պաշտոնական IRNA գործակալությունը մանրամասներ չի հաղորդել, ՇՀԿ-ն Ռուսաստանի և Չինաստանի կողմից շարունակում է դիտարկվել որպես արևմտյան ազդեցությանը հակակշռող աշխարհաքաղաքական ձևաչափ։ Միևնույն ժամանակ, Փեզեշքիանը Telegram-ի իր ալիքում նշել է, որ Թեհրանը պատրաստ է վերադառնալ հունիսյան փոխըմբռնման հուշագրի պարտավորություններին (որը նախատեսում է 60-օրյա բանակցային փուլ), եթե Վաշինգտոնը նույնպես քայլեր ձեռնարկի այդ ուղղությամբ։
Այս ամենին զուգահեռ, Իրանի ներսում իշխանությունները խստացնում են ներքին վերահսկողությունը։ Պատերազմական գործողությունների ֆոնին Իրանի դատարանները Սպահանում հակակառավարական բողոքի ակցիաների գործերով մահապատժի են դատապարտել երկու կնոջ՝ 20-ամյա Թարանե Ռահիմիին և 43-ամյա Լեյլա Աբոլհասանիին։ Իրավապաշտպան կազմակերպությունների տվյալներով՝ այս տարի Իրանում բողոքի ակցիաների հետ կապված մեղադրանքներով արդեն մահապատժի է ենթարկվել առնվազն 29 տղամարդ, ինչը վկայում է արտաքին հակամարտությանը զուգահեռ ներքին ճնշումների ուժեղացման մասին։