Բախումը Լարակ կղզում
2026 թվականի օգոստոսի 31-ին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և Իրանի միջև վերջին վեց ամիսների ամենաթեժ դիմակայությունը վերածվեց ուղղակի ռազմական բախման։ Ըստ ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարության (CENTCOM) և Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) հաղորդագրությունների՝ լարվածության նոր ալիքը սկսվել է կիրակի օրը՝ օգոստոսի 30-ին, երբ ամերիկյան ուժերը «սահմանափակ և ճշգրիտ հարվածներ» հասցրեցին Լարակ կղզում գտնվող ԻՀՊԿ հրթիռային կայաններին և ականապատման ենթակառուցվածքներին։ Լարակ կղզին գտնվում է Բանդար Աբաս նավահանգստի անմիջապես հարևանությամբ և ռազմավարական կարևորագույն դիրք ունի Հորմուզի նեղուցում։
CENTCOM-ի ներկայացուցիչը հաստատել է, որ կանխարգելիչ հարվածի հրամանը տրվել է այն բանից հետո, երբ հետախուզությունը հայտնաբերել է իրանական ուժերի կողմից նեղուցում հրթիռներ արձակելու և ծովային ականներ տեղադրելու նախապատրաստությունները։ ԻՀՊԿ-ն ընդունել է հարվածի փաստը՝ հայտարարելով, որ ամերիկյան ռմբակոծության հետևանքով զոհվել է երկու և վիրավորվել ևս երկու իրանցի զինծառայող։ ԻՀՊԿ խոսնակ Սարդար Մոհեբին ԱՄՆ-ի գործողությունները որակել է որպես «ռազմավարական և ճակատագրական սխալ»՝ խոստանալով անհապաղ պատասխան և պատիժ։
Թեհրանի պատասխան հարվածները Հորդանանում գտնվող ԱՄՆ բազաներին
Իրանի պատասխան գործողությունները չուշացան։ Երկուշաբթի վաղ առավոտյան ԻՀՊԿ-ն բալիստիկ հրթիռներ արձակեց Հորդանանում գտնվող երկու ռազմական օբյեկտների՝ «Թագավոր Հուսեյն» և «Ալ-Ազրակ» ավիաբազաների ուղղությամբ, որտեղ տեղակայված են ամերիկյան զորքեր։ Հորդանանի զինված ուժերը հաստատել են, որ իրենց հակաօդային պաշտպանության համակարգերը որսացել են երկրի օդային տարածքը խախտած ութ իրանական հրթիռ։ Միևնույն ժամանակ, Իրանի պետական հեռուստատեսությունը հայտարարել է, որ իրանական բանակը անօդաչու թռչող սարքերով հարվածել է Արաբական Միացյալ Էմիրություններում գտնվող «Ալ-Մինհադ» ավիաբազային։ Սակայն ԱՄԷ պաշտպանության նախարարությունը հերքել է այս տեղեկությունը՝ այն անվանելով «անհիմն», թեև հաստատել է իր տարածքային ջրերում անօրինական անօդաչու սարքի խոցման փաստը։
Թեհրանի քաղաքական ղեկավարությունը պատասխան հարվածները ներկայացրել է որպես ինքնապաշտպանության օրինական իրավունք։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ նշելով, որ իր զինված ուժերը պատրաստ են կիրառել ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ հոդվածով նախատեսված ինքնապաշտպանության իրավունքը։ Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը, Բիշքեկ մեկնելուց առաջ լրագրողների հետ զրույցում, որտեղ մասնակցելու է Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) գագաթնաժողովին և հանդիպելու է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ, ընդգծել է, որ Թեհրանը պատերազմ չի փնտրում, սակայն ցանկացած ագրեսիայի կտա արժանի հակահարված։
Պայքար Հորմուզի նեղուցի համար
Ռազմական գործողությունների ակտիվացումն անմիջապես անդրադարձել է էներգակիրների համաշխարհային շուկայի վրա։ Brent տեսակի նավթի ֆյուչերսներն աճել են 2,52%-ով՝ հասնելով 90,32 դոլարի՝ մեկ բարելի դիմաց, իսկ WTI տեսակի նավթի գինը բարձրացել է մինչև 85,41 դոլար։ Հորմուզի նեղուցը, որով անցնում է համաշխարհային հեղուկացված բնական գազի և նավթի մոտ 20%-ը, փաստացի փակ է առևտրային նավագնացության համար փետրվարից սկսված հակամարտության պատճառով։
Իրանի իշխանությունները պահանջում են, որ բոլոր առևտրային տանկերներն անցնեն Լարակ կղզու մոտով՝ պարտադիր ստուգումների համար, և ըստ տեղեկությունների՝ յուրաքանչյուր նավից պահանջում են մինչև 2 միլիոն դոլար տարանցման վճար։ Ի պատասխան՝ ԱՄՆ-ն հուլիսի 14-ից վերականգնել է խիստ ծովային շրջափակումը։ CENTCOM-ը հայտնել է, որ շրջափակման սկզբից ի վեր ամերիկյան ուժերը վերահասցեագրել են 83 առևտրային նավ, իրականացրել երկու նավի զննում և շարքից հանել երեքը, որոնք կասկածվում էին սահմանված ռեժիմը խախտելու մեջ։
Դիվանագիտական քայլերն ու Վաշինգտոնի նախազգուշացումները
Ռազմական գործողություններին զուգահեռ Իրանը փորձում է կառավարել դիվանագիտական հետևանքները։ Արտաքին գործերի նախարար Աբաս Արաղչին հեռախոսազրույցներ է ունեցել Սաուդյան Արաբիայի, Թուրքիայի և Պակիստանի իր գործընկերների հետ՝ զգուշացնելով, որ այն երկրները, որոնց տարածքը կամ օդային տարածքը կօգտագործվի ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի դեմ հարվածների համար, կկրեն համապատասխան պատասխանատվություն։
Վաշինգտոնում արձագանքը եղել է կոշտ։ Դոնալդ Թրամփը Truth Social սոցիալական ցանցում հրապարակել է նեյրոցանցերով ստեղծված տեսանյութեր, որտեղ պատկերված է իրանական նավթային ենթակառուցվածքների, մասնավորապես՝ Խարգ կղզու ոչնչացումը։ Fox News-ին տված հարցազրույցում Թրամփը նախազգուշացրել է, որ ԱՄՆ-ն «ուժգին հարված կհասցնի» ի պատասխան Հորդանանի վրա հարձակման։ Իրանի փոխարտգործնախարար Քազեմ Ղարիբաբադին այս հայտարարություններն անվանել է դատարկ «քարոզչություն»։ ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Բեսենտի կողմից պատժամիջոցների շաբաթական խստացման ֆոնին Թեհրանի վրա տնտեսական և ռազմական ճնշումը շարունակում է աճել՝ չթողնելով դիվանագիտական լուծման գրեթե ոչ մի հնարավորություն։