Զրահապատ աշտարակի պողպատե եզրագծով շրջանակված այս լուսանկարը բացահայտում է անապատային ամայի տարածությունը՝ ծածկված փոշու շերտով և հեռվում բարձրացող ծխի սյուներով։ Սա ռազմական գործողությունների ընդհանուր քարտեզ կամ վերացական պատկեր չէ, այլ կոնկրետ տանկիստի լարված հայացքը, որը դիտահորից փորձում է նկատել թշնամու հակատանկային դիրքերն ու մոտեցող զրահատեխնիկան։ Լուսանկարը բարձրացնում է կարևոր հարց. ինչպիսի՞ն էր 1973 թվականի Դատաստանի օրվա պատերազմի առաջին գծի ողջ ողբերգությունն ու ծանրությունը անմիջապես մարտադաշտում գտնվող զինվորի աչքերով։
Ինչ է երևում լուսանկարում
Կադրի առաջին պլանում գերիշխում է տանկի աշտարակի ծանր մետաղական կառուցվածքը։ Դիտասարքերի հարմարանքները և զրահապատ եզրերը ստեղծում են խիստ սահմանափակված տարածության զգացողություն։ Բաց դիտահորից դեպի խորք բացվում է Սինայի թերակղզու անապատային ռելիեֆը՝ չոր, արևից այրված ավազաբլուրներով և հեռավոր հորիզոնով։
Միջին պլանում նշմարվում են զրահատեխնիկայի ուրվագծեր և ավազի մեջ թողած թրթուրների հետքեր։ Շարժիչներից բարձրացած փոշին և այրվող տեխնիկայի ծուխը խառնվում են անապատի շոգ մշուշին։ Կադրը հստակ ընդգծում է տանկիստի վիճակի երկակիությունը. պաշտպանվել զրահի ներսում կամ բարձրանալ դուրս՝ տեսադաշտն ընդլայնելու և գոյատևելու համար, ինչը լի էր մահացու բեկորների ու դիպուկահարների կրակի անմիջական վտանգով։
Պատկերի հետևում ընկած պահը
1973 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, հրեական Դատաստանի օրվա (Յոմ Կիպուր) և մուսուլմանական Ռամադան ամսվա ընթացքում, Եգիպտոսի բանակն անցկացրեց «Բադր» գործողությունը՝ անակնկալ անցնելով Սուեզի ջրանցքը։ Օգտագործելով բարձր ճնշման ջրափողեր՝ եգիպտացիները ճեղքեցին իսրայելական «Բար-Լև» պաշտպանական գծի ավազե պատնեշները և զորքեր մտցրին Սինայի տարածք։
Իսրայելի պաշտպանության բանակի համար սա իսկական ցնցում էր։ Շտապ մարտի նետված իսրայելական տանկային ստորաբաժանումները բախվեցին խորհրդային «Մալյուտկա» կառավարվող հակատանկային հրթիռների և ձեռքի հակատանկային նռնականետերի խիտ կրակին։ Քանի որ տանկերի հրամանատարները ստիպված էին բաց պահել դիտահորերը տեղանքը գնահատելու համար, նրանց շրջանում կորուստները հասան ողբերգական չափերի։
Լուսանկարիչը և ծագումը
1973 թվականի հոկտեմբերյան մարտերի լուսանկարները հիմնականում արվել են ռազմական թղթակիցների, պետական լրատվական գործակալությունների ֆոտոլրագրողների և հենց մարտիկների անձնական ֆոտոխցիկների միջոցով։ Չնայած շատ ժապավենների հեղինակների անունները արխիվներում միշտ չէ, որ հստակ նշված են պատերազմական քաոսի պատճառով, տանկի աշտարակից արված այսպիսի կադրերը կրում են ականատես-զինվորի անմիջական վավերագրության բոլոր նշանները։
Այս լուսանկարները պահպանվել են թանգարանային և մասնավոր արխիվներում, որովհետև դրանք հեռու են հաղթական քարոզչությունից։ Դրանք ներկայացնում են պատերազմի մոխրագույն, ծանր ու հոգնեցուցիչ իրականությունը, որին բախվեցին երիտասարդ զորակոչիկներն ու պահեստազորայինները։ Հեղինակի անհայտ մնալը շատ դեպքերում արտացոլում է այդ օրերի ռազմական իրարանցումն ու կոլեկտիվ հիշողությունը։
Պատմական համատեքստ
Սինայի ճակատում իրավիճակը գագաթնակետին հասավ հոկտեմբերի 14-ին, երբ տեղի ունեցավ համաշխարհային պատմության մեջ ամենախոշոր տանկային բախումներից մեկը։ Սիրիական ճակատի վրա ճնշումը թեթևացնելու նպատակով առաջ շարժվող եգիպտական հարյուրավոր տանկերը դուրս եկան իրենց զենիթահրթիռային համակարգերի պաշտպանության գոտուց։ Պաշտպանական դիրքեր գրաված իսրայելական ուժերը հետ մղեցին գրոհը՝ ոչնչացնելով հակառակորդի զգալի տեխնիկա։
Դրան հաջորդեց իսրայելական զորքերի հակահարձակումը, Սուեզի ջրանցքի հատումը և եգիպտական 3-րդ բանակի շրջափակումը։ Չնայած պատերազմն ավարտվեց զինադադարով և Իսրայելի ռազմական դիրքերի վերականգնմամբ, այն խորը սոցիալական ու քաղաքական ցնցում առաջացրեց երկրի ներսում՝ կոտրելով 1967-ի Վեցօրյա պատերազմից հետո ձևավորված անխոցելիության պատրանքը։
Ինչու է այն կարևոր այսօր
Այս լուսանկարը մնում է ռազմական պատմության ազդեցիկ վկայություններից մեկը։ Այն հիշեցնում է, որ ժամանակակից տեխնոլոգիական պատերազմներում զրահի և շարժիչների հետևում միշտ կանգնած է մարդը՝ իր վախերով, անորոշությամբ և սահմանափակ տեսադաշտով։ 1973 թվականի իրադարձությունները ցույց տվեցին ռազմական անակնկալի ուժը և ի վերջո հիմք հանդիսացան 1979 թվականի Եգիպտոս-Իսրայել խաղաղության պայմանագրի կնքման համար։