ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հրապարակայնորեն կոչ է արել Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկիին դադարեցնել ռազմական հարվածները ռուսական նավթավերամշակման գործարաններին և դիզելային վառելիքի ենթակառուցվածքներին: Ելույթ ունենալով Իռլանդիայում իրեն պատկանող Դունբեգ գոլֆի ակումբում՝ Թրամփն այս կոչն ուղղակիորեն կապել է համաշխարհային էներգետիկ շուկայում ստեղծված լարվածության և ԱՄՆ-ում վառելիքի գների աննախադեպ աճի հետ։ Այս հայտարարությունը վկայում է Վաշինգտոնի ներքին տնտեսական առաջնահերթությունների և Մոսկվայի արդյունաբերական բազայի դեմ Կիևի վարած ասիմետրիկ պատերազմի միջև խորացող ռազմավարական տարաձայնությունների մասին:
«Պարոն Զելենսկին պետք է մի բան անի։ Նա պետք է դադարեցնի Ռուսաստանում դիզելային վառելիքի ոչնչացումը», – Թրամփի խոսքերը մեջբերում է PBS NewsHour լրատվականը։ «Մենք խոսել ենք պարոն Զելենսկիի հետ այդ մասին։ Լիքը այլ թիրախներ կան։ Մի՛ հարվածեք դիզելային վառելիքին, քանի որ դա վնասում է, վնասում է ողջ աշխարհին»։
Տնտեսական գործոնը. ռեկորդային գներ ԱՄՆ-ում
Վաշինգտոնի կողմից գործադրվող դիվանագիտական ճնշումն ի հայտ է գալիս այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ-ում վառելիքի ներքին գները հասել են պատմական առավելագույնին՝ լուրջ քաղաքական խնդիրներ ստեղծելով նոյեմբերին կայանալիք միջանկյալ ընտրություններից առաջ։ Ըստ Ամերիկյան ավտոմոբիլային ասոցիացիայի (AAA) տվյալների, որոնք հրապարակել է Al Jazeera-ն, ԱՄՆ-ում դիզվառելիքի միջին գինը հասել է պատմական ռեկորդի՝ 6,06 դոլար մեկ գալոնի դիմաց (մոտ 1,60 դոլար մեկ լիտրի դիմաց)։ Ընդամենը մեկ տարի առաջ այս ցուցանիշը կազմում էր 3,71 դոլար։
Դիզելային վառելիքը համաշխարհային տնտեսության կարևորագույն բաղադրիչն է, որով աշխատում են բեռնատարները, գնացքները և նավերը, որոնք տեղափոխում են միջազգային բեռները: Տրանսպորտային ծախսերի աճն անմիջապես անդրադառնում է սպառողական ապրանքների գների վրա՝ խթանելով գնաճը։ Այս գործոնը ստիպել է ԱՄՆ վարչակազմին միջոցներ ձեռնարկել շուկան կայունացնելու համար, նույնիսկ եթե դա պահանջում է սահմանափակել Ուկրաինայի ռազմական գործողությունները։
Համաշխարհային էներգետիկ ճգնաժամի պատճառները
Վառելիքի համաշխարհային դեֆիցիտը միայն ուկրաինական հարվածների հետևանք չէ։ Էներգետիկայի միջազգային գործակալությունը (IEA) իր զեկույցում նշել է, որ Ծոցի երկրներից դիզվառելիքի զուտ արտահանումը օգոստոսին կազմել է Իրանի դեմ պատերազմի մեկնարկից (փետրվարին) առաջ գրանցված ծավալների ընդամենը քառորդ մասը։ Դա պայմանավորված է Հորմուզի նեղուցով նավթի փոխադրումների կրճտմամբ, որտեղով խաղաղ ժամանակ անցնում է համաշխարհային նավթի մոտ մեկ հինգերորդ մասը։
Այնուամենայնիվ, ըստ գործակալության, ուկրաինական հարվածները ռուսական ենթակառուցվածքներին ավելի են սրել իրավիճակը։ Փետրվարին Ռուսաստանի և Ծոցի երկրների համատեղ արտահանումը կազմում էր համաշխարհային ծովային առևտրի գրեթե 45%-ը։ Այժմ, երբ երկու ուղղություններով էլ մատակարարումները կտրուկ նվազել են, Brent տեսակի նավթի գինը գերազանցել է 100 դոլարի սահմանագիծը՝ հասնելով մինչև 109 դոլարի։
Իրավիճակը ռազմաճակատում և հարվածների աշխարհագրությունը
Կիևը պնդում է, որ ռուսական էներգետիկ օբյեկտները լեգիտիմ թիրախներ են, քանի որ դրանցից ստացված եկամուտներով ֆինանսավորվում է պատերազմը։ Վերջին օրերին կողմերը փոխադարձ հարվածներ են հասցրել։ Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարության գլխավոր հետախուզական վարչությունը (ԳՀՎ) հայտարարել է Կրասնոդարի երկրամասի Սլավյանսկ-նա-Կուբանի խոշոր նավթավերամշակման գործարանին հարվածելու մասին։ Ռուսական կողմը հաստատել է նավթատարի վնասման և երեք վիրավորի մասին տեղեկությունը։
Միևնույն ժամանակ, Թաթարստանի Նիժնեկամսկ քաղաքում անօդաչու թռչող սարքի անկման հետևանքով երկու քաղաքացիական անձ է զոհվել, տեղի ձեռնարկություններից մեկում հրդեհ է բռնկվել։ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է գիշերվա ընթացքում 389 ուկրաինական ԱԹՍ խոցելու մասին։
Մոսկվան իր հերթին ուժեղացրել է հարվածները Ուկրաինայի ուղղությամբ։ Օդեսայում ռուսական ԱԹՍ-ների հարվածների հետևանքով վիրավորվել է առնվազն ինը մարդ, վնասվել է բնակելի բարձրահարկ շենք։ Ուկրաինայի ՕԴՈՒ-ն հայտարարել է 453 ԱԹՍ-ներից 409-ը խոցելու կամ ճնշելու մասին, ներառյալ նոր՝ ռեակտիվ շարժիչով տարբերակները։ Արևմտյան Ուկրաինայում ռուսական հարվածի հետևանքով հրդեհ է բռնկվել Լեհաստանի հետ սահմանին գտնվող Յագոդին-Դորոհուսկ անցակետի մոտակայքում, ինչից հետո Ուկրաինայի ԱԳ նախարար Անդրեյ Սիբիհան հայտարարել է, որ «ռուս բարբարոսները թակում են ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի դռները»։
Ռազմավարական հակասություններ և հաջորդ քայլերը
Այս իրավիճակը ցույց է տալիս Վաշինգտոնի և Կիևի առաջնահերթությունների բախումը։ Ուկրաինայի համար ռուսական նավթային ենթակառուցվածքների ոչնչացումը Ռուսաստանի ռազմական մեքենան թուլացնելու արդյունավետ միջոց է։ Միացյալ Նահանգների համար կարևորագույն խնդիրը համաշխարհային շուկաների կայունությունն ու ներքին գնաճի զսպումն է, հատկապես ընտրական փուլում։
Ձմռանն ընդառաջ, երբ Ռուսաստանը շարունակում է թիրախավորել Ուկրաինայի էներգահամակարգը, թույլատրելի թիրախների շուրջ բանակցությունները կարող են ավելի լարվել։ Արդյո՞ք Կիևը կհետևի Թրամփի հորդորներին, թե՞ կշարունակի հարվածները Ռուսաստանի եկամուտների հիմնական աղբյուրին, դեռևս անորոշ է։