Դալասում անցկացվող Հանրապետական կուսակցության պատմության մեջ առաջին միջանկյալ համագումարի ընթացքում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հանդես է եկել աղմկահարույց առաջարկով․ նա խոստացել է ԱՄՆ յուրաքանչյուր չափահաս քաղաքացու վճարել 5000 դոլարի չափով «դիվիդենդ», եթե հանրապետականները պահպանեն վերահսկողությունը Ներկայացուցիչների պալատում և Սենատում նոյեմբերին կայանալիք ընտրությունների արդյունքում։ Այս հայտարարությունը հնչել է այնպիսի պայմաններում, երբ վարչակազմը բախվում է էներգակիրների բարձր գների պատճառով առաջացած տնտեսական լուրջ մարտահրավերների, իսկ նախագահի վարկանիշը տատանվում է 38 տոկոսի սահմաններում։
Առաջարկը վերաբերում է մոտ 270 միլիոն չափահաս քաղաքացիների, ինչը նշանակում է, որ ծրագրի ընդհանուր արժեքը կազմելու է ավելի քան 1.35 տրիլիոն դոլար։ Թեև Դալասի մարզադաշտում հավաքված աջակիցները ոգևորությամբ են ընդունել խոստումը, այն անմիջապես սուր բանավեճեր է առաջացրել իրավաբանների, ֆինանսական վերլուծաբանների և քաղաքական ռազմավարների շրջանում՝ կապված ծրագրի իրավական օրինականության և բյուջետային իրատեսության հետ։
1.3 Տրիլիոն դոլարանոց ռիսկային քայլը տնտեսական ճգնաժամի ֆոնին
Թրամփի առաջարկի տնտեսական ենթատեքստը սերտորեն կապված է միջազգային լարվածության և սպառողական գների աճի հետ։ Ինչպես հաղորդում է BBC News-ը, Իրանի շուրջ ռազմական բախումների պատճառով փաստացի փակվել է Հորմուզի նեղուցը, որով սովորաբար իրականացվում է աշխարհի նավթի և հեղուկացված բնական գազի փոխադրումների մոտ մեկ հինգերորդ մասը։ Նավթի համաշխարհային գների աճը հանգեցրել է ԱՄՆ-ում վառելիքի թանկացմանը և կենսամակարդակի ընդհանուր սղաճին։
Ելույթ ունենալով համագումարում՝ Թրամփն ընդունել է տնտեսական դժվարությունների առկայությունը, սակայն 5000 դոլարի վճարումը ներկայացրել է որպես քաղաքացիներին պետական եկամուտներից ուղղակի աջակցություն տրամադրելու միջոց։ Այնուամենայնիվ, ֆինանսական փորձագետները նշում են, որ առանց հստակ ֆինանսական աղբյուրների 1.35 տրիլիոն դոլարի ներարկումը շուկա կարող է էլ ավելի խորացնել դաշնային բյուջեի դեֆիցիտը և առաջացնել սղաճի նոր ալիք։
Թրամփը նախկինում ևս առաջարկել էր ուղղակի վճարումներ քաղաքացիներին՝ դրանք հիմնավորելով մաքսատուրքերից ստացվող եկամուտներով։ Սակայն պետական բյուջեից նման մասշտաբի հատկացումը կոնկրետ ընտրական արդյունքի հետ կապելը աննախադեպ քայլ է ԱՄՆ քաղաքական պրակտիկայում։
Իրավական սահմանները և ընտրական օրենսդրությունը
Ֆինանսական բեռից զատ, այս խոստումը հայտնվել է իրավաբանների ուշադրության կենտրոնում։ ԱՄՆ դաշնային օրենսդրությունը խստիվ արգելում է քաղաքացիներին նյութական կամ ֆինանսական խոստումներ տալ՝ ընտրողների քվեարկության վրա ազդելու նպատակով։ Դեմոկրատական կուսակցության ազգային կոմիտեն անմիջապես քննադատել է առաջարկը՝ այն անվանելով անիրականանալի քաղաքական մանիպուլյացիա։
Իրավական փորձագետները նշում են, որ նախագահի թիմը, ամենայն հավանականությամբ, այս նախաձեռնությունը կներկայացնի որպես օրենսդրական հարկային արտոնություն կամ տնտեսական աջակցության ծրագիր, որը պետք է հաստատվի Կոնգրեսի կողմից։ Նման դեպքերում դատարանները սովորաբար դա դիտարկում են որպես նախընտրական ծրագրային դրույթ, այլ նչ թե ընտրակաշառք։ Նմանատիպ նախադեպ եղել է 2021 թվականին Ջորջիա նահանգում, երբ դեմոկրատները խոստանում էին 2000 դոլարի աջակցության չեկեր Սենատում հաղթելու դեպքում։
Հանրապետականների ռազմավարությունը և ներքին տարաձայնությունները
Դալասում կազմակերպված երկօրյա միջանկյալ համագումարը անսովոր քայլ էր Հանրապետական կուսակցության համար, քանի որ նման մասշտաբի միջոցառումներ սովորաբար անցկացվում են միայն նախագահական ընտրությունների տարում։ Ինչպես նշում է The Guardian-ը, համագումարին մասնակցել են վարչակազմի բարձրաստիճան պաշտոնյաներ և հայտնի մարզիկներ, սակայն մրցակցային նահանգներում առաջադրված մի շարք չափավոր հանրապետական թեկնածուներ, այդ թվում՝ սենատոր Սուզան Կոլինզը, նախընտրել են չմասնակցել միջոցառմանը։
Հաշվի առնելով, որ միջանկյալ ընտրություններում սովորաբար հաղթում է ընդդիմադիր կուսակցությունը, Թրամփը կոչ է արել ընտրողներին ընտրությունները դիտարկել որպես վստահության քվե իր ղեկավարմանը․ «Պատկերացրեք, որ բյուլետենում իմ անունն է»,- հայտարարել է նա։
Օրենսդրական հեռանկարները
Նույնիսկ նոյեմբերին հանրապետականների հաղթանակի դեպքում 1.35 տրիլիոն դոլարի ծրագրի հաստատումը Կոնգրեսում բախվելու է լուրջ դիմադրության։ Դաշնային բյուջեի պակասորդի և պետական պարտքի պայմաններում անգամ կուսակցության ներսում գտնվող ֆինանսական պահպանողականները կարող են դեմ արտահայտվել նման ծախսատար նախագծին։
Առաջիկա շաբաթներին պարզ կդառնա՝ արդյոք հանրապետական թեկնածուները կներառեն այս խոստումն իրենց պաշտոնական ծրագրերում, թե կնախընտրեն հեռու մնալ ֆինանսապես անորոշ այս նախաձեռնությունից։