ՖՐԱՆԿՖՈՒՐՏ — Եվրոպական կենտրոնական բանկը (ԵԿԲ) բարձրացրել է իր ավանդների բազային տոկոսադրույքը 25 բազիսային կետով՝ հասցնելով այն 2,50%-ի։ Այս որոշումը պատասխան էր էներգակիրների գների կտրուկ աճին, որն առաջացել է Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև ռազմական բախումների սրման հետևանքով։ Որոշումը, որը կայացվել է 2026 թվականի սեպտեմբերի 10-ին կայացած Կառավարող խորհրդի նիստում, վկայում է գնաճային ճնշումների երկարաձգման վերաբերյալ կարգավորող մարմնի աճող անհանգստության մասին։
Ինչպես նշվում է ԵԿԲ պաշտոնական հաղորդագրության մեջ, հիմնական վերաֆինանսավորման գործառնությունների և սահմանային վարկավորման տոկոսադրույքները նույնպես կբարձրանան՝ համապատասխանաբար հասնելով 2,65%-ի և 2,90%-ի՝ ուժի մեջ մտնելով 2026 թվականի սեպտեմբերի 16-ից։ Կենտրոնական բանկը նախազգուշացրել է, որ Մերձավոր Արևելքում հակամարտությունը շարունակում է ստեղծել կայուն գնաճային ճնշումներ, ինչը սպառնում է սպառողական գների ընդհանուր մակարդակը երկար ժամանակ պահել 2% թիրախային ցուցանիշից զգալիորեն բարձր։
Էներգետիկ ճնշումը և հումքային շուկաները
Դրամավարկային քաղաքականության խստացումը տեղի է ունենում համաշխարհային էներգետիկ շուկայում լուրջ խափանումների ֆոնին։ Ռազմական գործողությունները, ներառյալ Հորմուզի նեղուցում առևտրային նավերի վրա ԱՄՆ-ի և Իրանի հարձակումները, ցնցումներ են առաջացրել ապրանքային բորսաներում։ Ինչպես հայտնում է The Guardian պարբերականը, Brent տեսակի նավթի գինը գերազանցել է բարելի դիմաց 105 դոլարը, իսկ եվրոպական գազի գները (Dutch wholesale gas) գերազանցել են 80 եվրոն՝ մեկ մեգավատտ/ժամի դիմաց (MWh) առաջին անգամ 2023 թվականի սկզբից ի վեր։
Վառելիքի գների այս աճն անմիջապես անդրադարձել է եվրոգոտու սպառողական գների վրա։ 2026 թվականի օգոստոսին միասնական արժույթի գոտում գնաճը հասել է 3,3%-ի, ինչը պայմանավորված էր էներգակիրների գների 14,3% կտրուկ աճով։ ԵԿԲ նախագահ Քրիստին Լագարդը հաստատել է, որ թեև բազային գնաճը (առանց սննդամթերքի և էներգակիրների տատանվող բաղադրիչների) մնում է հարաբերականորեն կայուն, էներգետիկ շոկի ուժգնությունը անխուսափելիորեն կպահպանի բարձր գնաճը։ Կարգավորողը վերանայել է իր կանխատեսումները՝ 2026 թվականի համար սահմանելով 3,0%, 2027-ի համար՝ 2,5%, իսկ 2028-ի համար՝ 2,1% գնաճ։
Տնտեսական դիմակայունությունը և պարտատոմսերի շուկան
Չնայած էներգետիկ լուրջ խնդիրներին, եվրոգոտու տնտեսությունը ցուցադրել է սպասվածից ավելի մեծ դիմացկունություն։ ԵԿԲ-ն բարձրացրել է 2026 թվականի ՀՆԱ-ի աճի կանխատեսումը մինչև 0,9% (հունիսի 0,8%-ի համեմատ) և 2027 թվականի համար կանխատեսում է 1,4% աճ։ Այս գործոնը թույլ է տվել դրամավարկային իշխանություններին շարունակել տոկոսադրույքների բարձրացումը՝ առանց անմիջական ռեցեսիայի վտանգի։
Սակայն բարձր տոկոսադրույքների և գնաճի համադրությունը հանգեցրել է պետական պարտատոմսերի համաշխարհային շուկայում լայնածավալ վաճառքների։ Գերմանիայի 10-ամյա պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը բարձրացել է մինչև 3,45%՝ հասնելով 2011 թվականի ապրիլից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին, իսկ Ֆրանսիայի 10-ամյա պարտատոմսերի եկամտաբերությունը կազմել է 4,344%։ Մեծ Բրիտանիայում 10-ամյա պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը հասել է 5,295%-ի, որը ամենաբարձր ցուցանիշն է 2007 թվականից ի վեր։ ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը հայտարարել է 6 միլիարդ դոլարի պետական պարտքի հետգնման ծրագրի մասին՝ շուկան կայունացնելու նպատակով, սակայն ներդրողները այն գնահատել են որպես անբավարար։
Ներդրողների տարակարծությունները ապագայի վերաբերյալ
ԵԿԲ-ի կոշտ դիրքորոշումը երկփեղկել է ֆինանսական շուկայի մասնակիցների կարծիքները ապագա քաղաքականության վերաբերյալ։ Ինչպես նշում է CNBC-ն, Deutsche Bank-ի կողմից անցկացված հարցումները ցույց են տվել, որ ներդրողների մոտ միասնական մոտեցում չկա։ Հարցվածների մոտ մեկ երրորդը կարծում է, որ ԵԿԲ ավանդների դրույքաչափը կկանգնի 2,75%-ի վրա, ինչը նշանակում է ևս մեկ բարձրացում։
Մյուս կողմից, Aberdeen-ի վերլուծաբանները կանխատեսում են հերթական բարձրացումը դեկտեմբերին՝ մատնանշելով Եվրոպայում գազի պահեստարանների լցվածության ցածր մակարդակը (ընդամենը 67%՝ հնգամյա միջին 84%-ի համեմատ), ինչը կարող է ձմռան նախաշեմին հանգեցնել էներգակիրների գների նոր թռիչքի և գնաճի լրացուցիչ աճի։