Համաշխարհային ֆուտբոլը կանգնած է աննախադեպ ճգնաժամի շեմին։ Եվրոպական ֆուտբոլային ասոցիացիաների միությունը (ՈՒԵՖԱ) արտահերթ նիստ է գումարում՝ ձևակերպելու իր կտրուկ դիմադրությունը ՖԻՖԱ-ի նախագահ Ջանի Ինֆանտինոյի աղմկահարույց նախագծին։ Խոսքը Աշխարհի առաջնության առևտրային իրավունքների մի մասը մասնավոր ներդրողներին վաճառելու և դրա միջոցով շուրջ 20 միլիարդ դոլար ներգրավելու ծրագրի մասին է։ Եվրոպական ֆուտբոլի ղեկավարները պատրաստվում են քննարկել ծայրահեղ քայլեր, ներառյալ՝ Աշխարհի առաջնության հնարավոր բոյկոտը, ինչը կարող է հանգեցնել համաշխարհային ֆուտբոլի վերջնական պառակտմանը։
FIFA Forward Enterprise. 20 միլիարդ դոլարանոց նախագիծը
ՖԻՖԱ-ի կողմից հրապարակված տվյալների համաձայն՝ Ջանի Ինֆանտինոյի առաջարկի առանցքը նոր դուստր ընկերության ստեղծումն է, որը կկոչվի FIFA Forward Enterprise (FFE)։ Այս կառույցը ստանձնելու է ՖԻՖԱ-ի բոլոր մրցաշարերի, այդ թվում՝ տղամարդկանց, կանանց և պատանեկան Աշխարհի առաջնությունների առևտրային և կազմակերպչական գործառույթների լիակատար վերահսկողությունը, ներառյալ հեռարձակման իրավունքները, հովանավորչական պայմանագրերը, տոմսերի վաճառքը և լիցենզավորումը։
Այս նախագծի համար ՖԻՖԱ-ն պաշտոնական առաջարկ է ստացել Thrive Eternal մշտական հոլդինգային ընկերությունից, որը ղեկավարում է վենչուրային ներդրող Ջոշ Քուշները՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի փեսա Ջարեդ Քուշների եղբայրը։ Ի տարբերություն սովորական մասնավոր ներդրումային հիմնադրամների, որոնք ձգտում են իրենց ակտիվներն իրացնել 5-10 տարում, մշտական հոլդինգները գնում են ընկերություններն անորոշ ժամկետով պահելու նպատակով։ Սա նշանակում է, որ ՖԻՖԱ-ն պատրաստվում է ընդմիշտ օտարել ֆուտբոլի գլխավոր մրցաշարի առևտրային վերահսկողության մի մասը։
Որպեսզի ՖԻՖԱ-ի անդամ 211 ասոցիացիաները կողմ քվեարկեն այս նախագծին, Ինֆանտինոն առաջարկում է հսկայական ֆինանսական խթաններ։ Ծրագրի հաստատման դեպքում յուրաքանչյուր ազգային ֆեդերացիա անմիջապես կստանա 20 միլիարդ դոլարի չափով կանխավճար, իսկ մինչև 2038 թվականը նախատեսված ևս երեք վճարումների արդյունքում ընդհանուր գումարը կկազմի 86 միլիոն դոլար՝ մեկ ասոցիացիայի հաշվով։ Չնայած ՖԻՖԱ-ն վստահեցնում է, որ կպահպանի սպորտային և կազմակերպչական վերահսկողությունը FFE-ի նկատմամբ, փորձագետները պնդում են, որ միլիարդավոր դոլարներ ներդնող սուբյեկտները անխուսափելիորեն ազդեցություն կունենան կարևորագույն որոշումների վրա։
ՈՒԵՖԱ-ի կոշտ արձագանքը և բոյկոտի սպառնալիքը
ՈՒԵՖԱ-ն առաջիններից մեկն էր, որ դատապարտեց այս ծրագիրը՝ հայտարարելով, որ այն «անցնում է այն սահմանը, որը ֆուտբոլի կառավարող մարմինները երբեք չպետք է անցնեն»։ ՈՒԵՖԱ-ի հայտարարության մեջ նշվում է, որ «ՖԻՖԱ-ն չի կարող շարունակել օգտագործել մեր սպորտաձևը սեփական հարստացման համար»։ ESPN-ի և BBC-ի աղբյուրների համաձայն՝ եվրոպական 55 անդամ ասոցիացիաները, ներառյալ աշխարհի գործող չեմպիոն Իսպանիան, պատրաստվում են արտահերթ նիստում քննարկել Աշխարհի առաջնության բոյկոտի հարցը։
Եվրոպական երկրների կողմից բոյկոտը կարող է կործանարար լինել Աշխարհի առաջնության համար։ Եվրոպան համաշխարհային ֆուտբոլի տնտեսական և մրցակցային սիրտն է։ Այստեղ են կենտրոնացված Չեմպիոնների լիգան և աշխարհի ուժեղագույն ներքին առաջնությունները (Անգլիայի Պրեմիեր լիգա, իսպանական Լա Լիգա, գերմանական Բունդեսլիգա և այլն)։ Ավելին, 21-րդ դարում կայացած տղամարդկանց յոթ Աշխարհի առաջնություններից հինգում հաղթել են եվրոպական հավաքականները։ Առանց Եվրոպայի՝ Աշխարհի առաջնությունը կկորցնի իր մրցակցային և ֆինանսական արժեքը։
Սա առաջին դեպքը չէ, երբ ՈՒԵՖԱ-ն բոյկոտի սպառնալիքով կանգնեցնում է Ինֆանտինոյի նախագծերը։ 2021 թվականին, երբ ՖԻՖԱ-ն փորձում էր Աշխարհի առաջնությունն անցկացնել երկու տարին մեկ հաճախականությամբ, ՈՒԵՖԱ-ի և հարավամերիկյան ԿՈՆՄԵԲՈԼ-ի համատեղ կոշտ դիրքորոշումը ստիպեց Ինֆանտինոյին նահանջել։ Այժմ հակամարտությունն ավելի է խորացել, քանի որ ՈՒԵՖԱ-ն ՖԻՖԱ-ի ընդլայնված Ակումբային աշխարհի առաջնությունը դիտարկում է որպես ուղղակի սպառնալիք Չեմպիոնների լիգայի առևտրային շահերին։
«Մեկ անդամ՝ մեկ ձայն» սկզբունքի քաղաքական դինամիկան
Չնայած ՈՒԵՖԱ-ի հսկայական ազդեցությանը, ՖԻՖԱ-ի ներսում քվեարկության կառուցվածքը ձեռնտու է Ինֆանտինոյին։ ՖԻՖԱ-ում որոշումներն ընդունվում են «մեկ անդամ՝ մեկ ձայն» ժողովրդավարական սկզբունքով։ Եվրոպան ունի ընդամենը 55 ձայն ՖԻՖԱ-ի 211 անդամների շրջանում։
Որոշումն ընդունելու համար անհրաժեշտ է պարզ մեծամասնություն։ Մնացած 156 ասոցիացիաները, որոնք ներկայացնում են Աֆրիկան (54), Ասիան (47), Կոնկակաֆը (41) և Օվկիանիան (13), հիմնականում չունեն եվրոպական ֆեդերացիաների ֆինանսական հնարավորությունները։ Այս երկրների համար խոստացված 20 միլիոն դոլարի անհապաղ ներարկումը կենսական նշանակություն ունի իրենց ֆուտբոլային ծրագրերը զարգացնելու համար։ Ինֆանտինոյի հաշվարկը հենց սրա վրա է. օգտագործել ոչ եվրոպական երկրների ձայների մեծամասնությունը՝ ՈՒԵՖԱ-ի դիմադրությունը կոտրելու համար։
Սպառնալիքները և երկրպագուների մտահոգությունները
Մասնավոր ներդրողների մուտքը Աշխարհի առաջնություն լուրջ մտահոգություններ է առաջացրել նաև երկրպագուների և ֆուտբոլային վերլուծաբանների շրջանում։ Լոնդոնյան Twenty First Group ընկերության կոմերցիոն տնօրեն Օմար Չաուդհուրին նշում է, որ Աշխարհի առաջնության գլխավոր արժեքը դրա սակավությունն է (այն անցկացվում է չորս տարին մեկ անգամ)։ Մասնավոր ներդրողների ներգրավումը կարող է ճնշում ստեղծել ՖԻՖԱ-ի վրա՝ մրցաշարն էլ ավելի ընդլայնելու (օրինակ՝ դարձնելով 64 թիմ) կամ խաղերն անընդհատ բարձր եկամուտ ապահովող երկրներում (օրինակ՝ ԱՄՆ-ում) անցկացնելու համար։
Կան նաև մտավախություններ, որ ներդրողները կարող են պահանջել անցում կատարել վճարովի հարթակներով հեռարձակման մոդելին (D2C), ինչը երկրպագուներին կստիպի լրացուցիչ վճարել խաղերը դիտելու համար։ Երկրպագուների միությունները նաև մտահոգված են տոմսերի գների հնարավոր կտրուկ աճով և խաղային տարրերի առևտրայնացմամբ, ինչպիսիք են հեռարձակողների համար նախատեսված գովազդային դադարները։
Վերջնաժամկետը և հետագա քայլերը
Ջանի Ինֆանտինոն նամակով դիմել է անդամ ասոցիացիաներին՝ նշելով, որ վերջնական որոշումը պետք է կայացվի մինչև 2026 թվականի սեպտեմբերի 19-ը։ Սա նշանակում է, որ ՈՒԵՖԱ-ն ունի ընդամենը ութ շաբաթից քիչ ժամանակ՝ իր դիրքորոշումն ամրապնդելու և այլ մայրցամաքների երկրներին իր կողմը քաշելու համար։
Եթե ՈՒԵՖԱ-ին չհաջողվի կանգնեցնել քվեարկությունը, ապա ֆուտբոլային աշխարհը կարող է բախվել լուրջ պառակտման։ Որոշ եվրոպական պաշտոնյաներ արդեն քննարկում են ՖԻՖԱ-ի կազմից դուրս գալու հնարավորությունը։ Այդ դեպքում ՈՒԵՖԱ-ն կարող է ընդլայնել Եվրոպայի առաջնությունը՝ հրավիրելով Հարավային Ամերիկայի և Ասիայի ուժեղագույն հավաքականներին՝ ստեղծելով Աշխարհի առաջնությանը հավասարազոր մրցակից մրցաշար։ Հաշվի առնելով, որ Ինֆանտինոն պատրաստվում է վերընտրվել 2027 թվականին, այս դիմակայությունը որոշիչ է լինելու ոչ միայն Աշխարհի առաջնության, այլև նրա անձնական կարիերայի համար։