ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի տրանսպորտային ինքնաթիռը, որն իրականացնում էր կարևորագույն լոգիստիկ առաքելություն դեպի Անտարկտիդա, ստիպված է եղել ընդհատել թռիչքը և վերադառնալ Նոր Զելանդիա՝ Հնդկական օվկիանոսի հարավային մասում ռուսական տիեզերական վտանգավոր գործունեության մասին նախազգուշացումից հետո։ Այս միջադեպն ընդգծում է տիեզերական ակտիվության աճի և համաշխարհային ավիացիոն անվտանգության միջև աճող հակասությունները։
Թռիչքի ընդհատումը Հարավային օվկիանոսի վրա
Երեքշաբթի՝ 2026 թվականի օգոստոսի 18-ին, ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի C-17 Globemaster III տրանսպորտային ինքնաթիռը (ICE28 կանչով) օդ բարձրացավ Նոր Զելանդիայի Հարավային կղզու Քրայստչերչ օդանավակայանից։ Ինքնաթիռն ուղևորվում էր դեպի Անտարկտիդայում գտնվող ամերիկյան գլխավոր գիտահետազոտական կենտրոն՝ «ՄաքՄուրդո» կայան։ Flightradar24 ծառայության տվյալներով՝ թռիչքի մեկնարկից մոտ 75 րոպե անց ինքնաթիռը շրջվել է և հետ վերադարձել Քրայստչերչ՝ օդում անցկացնելով ընդհանուր առմամբ 150 րոպե։
Նյութը պատրաստվել է CNN-ի հրապարակած տեղեկությունների հիման վրա։
Այս ընդհատված թռիչքն իրականացվում էր ձմեռային թռիչքների տարեկան փուլում (WINFLY)։ Սա չափազանց կարևոր ժամանակահատված է, երբ վերսկսվում են թռիչքները Նոր Զելանդիայի և Անտարկտիդայի միջև՝ անձնակազմ, գիտական սարքավորումներ և պաշարներ տեղափոխելու համար նախքան ամառային հետազոտական սեզոնի սկսվելը։ Այս փուլում ցանկացած խափանում կարող է լուրջ լոգիստիկ խնդիրներ ստեղծել ինչպես ԱՄՆ Անտարկտիկայի ծրագրի, այնպես էլ Նոր Զելանդիայի «Սքոթ» կայանի համար։
Ավիացիոն նախազգուշացման աղբյուրը
Ինչպես հայտնել է Նոր Զելանդիայի քաղաքացիական ավիացիայի վարչությունը (CAA), C-17 Globemaster-ը հետ վերադարձնելու որոշումը կայացվել է այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանի Օդային երթևեկության կառավարման պետական կորպորացիան նախազգուշացում է տարածել։ Փաստաթղթում նշվել է «տիեզերական գործունեության մասին, որը կարող է վտանգավոր լինել դեպի Անտարկտիդա թռչող ավիացիայի համար»։
Թեև CAA-ն ընդգծել է, որ նման նախազգուշացումներն ուղղակիորեն չեն արգելում թռիչքները, և վերջնական որոշումը կայացնում է օդանավ շահագործողը, ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը նախապատվությունը տվել են անվտանգությանը։ Այս նախազգուշացումը սերտորեն կապված է ԱՄՆ Դաշնային ավիացիոն վարչության (FAA) կողմից օգոստոսի 10-ին տարածված NOTAM (նախազգուշացում օդաչուներին) հաղորդագրության հետ, որը նախազգուշացնում էր օգոստոսի 14-ից Մելբուրնի թռիչքային տեղեկատվական շրջանում (YMMM) «ռուսական տիեզերական գործունեության» և «հնարավոր բեկորների» մասին։
Տիեզերական աղբի և փորձարկումների աճող ռիսկերը
Ռուսական տիեզերական գործունեության կոնկրետ բնույթը դեռևս պաշտոնապես չի հստակեցվել, քանի որ ոչ ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը, ոչ էլ ռուսական կողմը մանրամասն մեկնաբանություններ չեն տվել։ Այնուամենայնիվ, ոլորտի փորձագետները մատնանշում են երկու հիմնական վարկած՝ պլանավորված զենքի փորձարկում կամ տիեզերական աղբի վերահսկվող մուտք մթնոլորտ։
Բարձր բարձրության վրա իրականացվող զինատեսակների, օրինակ՝ բալիստիկ հրթիռների փորձարկումները պարբերաբար հանգեցնում են օդային տարածքի ժամանակավոր փակման։ Թեև նման փորձարկումները սովորաբար նախապես են պլանավորվում, գործառնական ժամանակացույցի կտրուկ փոփոխությունները կարող են անակնկալի բերել արդեն օդում գտնվող օդանավերին։ Մեկ այլ տարբերակ է տիեզերական սարքավորումների մուտքը մթնոլորտ։ Վերջին տարիներին նմանատիպ միջադեպեր արդեն գրանցվել են, օրինակ՝ 2022 թվականի նոյեմբերին չինական Long March 5B հրթիռի անվերահսկելի անկումը կամ 2025 թվականի հունվարին SpaceX-ի Starship-ի փորձարկման ժամանակ առաջացած բեկորները։
Scientific Reports ամսագրում հրապարակված հետազոտության համաձայն՝ տիեզերական թռիչքների կտրուկ աճի պատճառով ներկայումս առկա է 26% հավանականություն, որ տիեզերական անվերահսկելի բեկորները կարող են հայտնվել ծանրաբեռնված օդային տարածքներում, ինչը պահանջում է ավելի սերտ համագործակցություն տիեզերական գործակալությունների և քաղաքացիական ավիացիայի միջև։
Լոգիստիկ հետևանքները բևեռային հետազոտությունների համար
«ՄաքՄուրդո» և «Սքոթ» կայանների անձնակազմի համար C-17-ի թռիչքի չեղարկումը նշանակում է ժամանակավոր դադար ամառային նախապատրաստական աշխատանքներում։ WINFLY փուլը խիստ կախված է ժամանակացույցից, որպեսզի առավելագույնս օգտագործվեն բևեռային ձմռան վերջին օրերի սահմանափակ ցերեկային լույսն ու բարենպաստ եղանակային պայմանները։
Թեև սպասվում է, որ թռիչքները կվերսկսվեն վտանգի ավարտից անմիջապես հետո, այս դեպքը ևս մեկ անգամ ապացուցում է, թե որքան խոցելի կարող են լինել նույնիսկ հեռավոր գիտական առաքելությունները Երկրի ուղեծրում տեղի ունեցող աշխարհաքաղաքական և տեխնոլոգիական իրադարձություններից։