ԱՄՆ թունաբանական կենտրոնների՝ 25 տարվա կտրվածքով իրականացված հետազոտության համաձայն՝ դեղորայքային պատճառներով լյարդի վնասվածքների դեպքերը կտրուկ աճել են․ 2000-ից 2024 թվականների ընթացքում արձանագրվել է ավելի քան 220,000 դեպք, իսկ վնասվածքների հաճախականությունը 1 միլիոն բնակչի հաշվով 11-ից հասել է 53-ի, ինչը ներկայացնում է շուրջ 400 տոկոսի աճ։
Հետազոտության տվյալներով՝ լյարդի տոքսիկ վնասվածքների բացարձակ մեծամասնությունը պայմանավորված է եղել դեղամիջոցների ընդունմամբ․ դրանք կազմել են տղամարդկանց մոտ արձանագրված դեպքերի 85%-ը և կանանց մոտ՝ 94%-ը։ Հիմնական պատճառը եղել է պարացետամոլը (որը հայտնի է նաև Tylenol ապրանքանիշով և բազմաթիվ այլ անվանումներով)․ այն առկա է եղել տղամարդկանց մոտ գրանցված վնասվածքների մոտ մեկ երրորդում և կանանց դեպքերի գրեթե կեսում։
Հոսպիտալացման բարձր մակարդակ և առողջապահական ռիսկեր
Թունաբանական տվյալների համաձայն՝ արձանագրված դեպքերի ավելի քան 80%-ը պահանջել է անհապաղ հոսպիտալացում։ Թեև ալկոհոլը նույնպես նշվում է որպես լյարդի վնասման գործոն, այն զգալիորեն զիջում է դեղորայքային պատճառներին։ Այլ աղբյուրներ, ինչպիսիք են ստիմուլյատորները, կենսաբանորեն ակտիվ հավելումները և շրջակա միջավայրի տոքսինները, համեմատաբար փոքր տեսակարար կշիռ են ունեցել։
Լյարդը կարևորագույն դեր է խաղում օրգանիզմում դեղամիջոցների մշակման և տոքսինների չեզոքացման գործում։ Պարացետամոլի չափաբաժնի գերազանցման դեպքում լյարդում կուտակվում են տոքսիկ նյութեր, որոնք կարող են հանգեցնել լյարդի սուր անբավարարության։ ԱՄՆ-ում լյարդի սուր անբավարարության դեպքերի մոտ կեսը կապված է հենց պարացետամոլի չափաբաժնի գերազանցման հետ, ինչը հաճախ պահանջում է լյարդի փոխպատվաստում։
Պատահական գերդոզավորման վտանգը
Սահմանված չափաբաժիններով ընդունելու դեպքում պարացետամոլը համարվում է անվտանգ և արդյունավետ դեղամիջոց։ Սակայն հիմնական խնդիրը առաջանում է այն պատճառով, որ այս ակտիվ նյութը պարունակվում է հարյուրավոր առանց դեղատոմսի վաճառվող դեղամիջոցներում։
Մարդիկ հաճախ ընդունում են պարացետամոլ՝ գլխացավի դեմ, իսկ այնուհետև ընդունում մրսածության կամ գրիպի դեմ համալիր դեղամիջոցներ՝ չգիտակցելով, որ դրանք նույնպես պարունակում են նույն ակտիվ նյութը։ Այսպիսով, տեղի է ունենում պատահական կրկնակի դոզավորում, որը գերազանցում է օրական թույլատրելի առավելագույն շեմը։
Ռիսկային խմբեր և կանխարգելում
Առավել բարձր ռիսկային խմբում են գտնվում լյարդի նախկինում ունեցած հիվանդություններով (օրինակ՝ ճարպային հեպատոզ կամ հեպատիտ C) տառապող անձինք, ինչպես նաև ալկոհոլ պարբերաբար օգտագործողները։
Մասնագետները հորդորում են դեղեր ընդունելիս միշտ ուշադիր կարդալ ակտիվ նյութերի ցանկը, չգերազանցել սահմանված չափաբաժինները և մի քանի դեղամիջոց միաժամանակ ընդունելու դեպքում խորհրդակցել բժշկի կամ դեղագետի հետ։