Ի՞նչ է պատկերված լուսանկարում
Լուսանկարն անմիջապես գրավում է ուշադրությունը. 1968 թվականի սև ու սպիտակ կադրում պատկերված են գերեվարված ամերիկացի նավաստիները, որոնք նայում են հյուսիսկորեական պետական տեսախցիկին՝ ձեռքերով զգուշորեն, բայց միանգամայն միտումնավոր ցուցադրելով միջնամատը։ Առաջին հայացքից սա սովորական քարոզչական լուսանկար է, որը նախատեսված էր աշխարհին ցույց տալու, որ գերիների հետ լավ են վարվում։ Տղամարդիկ հագած են պարզ, մուգ գույնի բանտային հագուստ։ Նրանց դեմքի արտահայտությունները խիստ վերահսկվում են. չկա ոչ մի բացահայտ զայրույթ կամ հեգնական ժպիտ, որը կարող էր կասկած հարուցել պահակների մոտ։ Փոխարենը նրանք ցուցադրում են պասիվ հնազանդության դիմակ, որը կտրուկ հակադրվում է նրանց մարմնական ժեստի բացահայտ վիրավորական իմաստին։ Լուսավորությունը հարթ է, անդեմ սենյակում ստեղծելով կոպիտ ստվերներ, իսկ սառը միջավայրն ընդգծում է նրանց մեկուսացումը։ Սա լուռ, բայց չափազանց վտանգավոր ըմբոստության պատմություն է, որն իրականացվել է հենց այն տեսախցիկների առջև, որոնք պետք է արձանագրեին նրանց կոտրված կամքը։
Լուսանկարի հետևում թաքնված պատմությունը
1968 թվականի հունվարի 23-ին USS Pueblo (AGER-2) հետախուզական նավը գրավվեց հյուսիսկորեական ռազմածովային ուժերի կողմից։ Նավապետ Լլոյդ Մ. Բուչերը ստիպված եղավ հանձնվել, երբ նավը շրջափակվեց և հայտնվեց կրակի տակ։ Անձնակազմի անդամներից մեկը՝ Դուեյն Հոջեսը, մահացու վիրավորվեց, իսկ ողջ մնացած 82 նավաստիները գերեվարվեցին։ Սկսվեց 11-ամսյա մղձավանջը՝ սով, ցուրտ և անդադար ֆիզիկական տանջանքներ։ Հյուսիսկորեական ռեժիմը ցանկանում էր օգտագործել այս հաջողությունը միջազգային քարոզչության համար՝ ցույց տալու, որ ամերիկացիները զղջում են իրենց արարքների համար և լավ պայմաններում են պահվում։ Հենց այս պարտադրված լուսանկարահանումների ժամանակ նավաստիները որոշեցին օգտագործել իրենց միակ զենքը՝ սեփական խելքն ու հնարամտությունը։
«Հավայան հաջողության նշանի» ծնունդը
Նավաստիները շուտով հասկացան, որ իրենց հսկող պահակները լիովին կտրված են արտաքին աշխարհից և արևմտյան մշակույթից։ Քարոզչական ֆիլմերի դիտման ժամանակ նրանք նկատել էին, որ հյուսիսկորեացիները չեն կտրել արևմտյան ֆիլմերում հանդիպող միջնամատի ժեստը՝ ակնհայտորեն չհասկանալով դրա իմաստը։ Երբ նրանց ստիպեցին լուսանկարվել, նավաստիները սկսեցին ցույց տալ այդ ժեստը։ Կասկածամիտ պահակներին նրանք հանգիստ բացատրեցին, որ դա «հավայան հաջողության նշանն» է, որն արտահայտում է բարեմաղթանք և հաջողություն։ Պահակները, որոնք ցանկանում էին հավատալ, որ հաջողությամբ «վերադաստիարակել» են ամերիկացիներին, հավատացին դրան։ Այս լուսանկարները ամիսներ շարունակ տպագրվեցին պետական մամուլում, այդ թվում՝ անգլիալեզու «The Pyongyang Times» թերթում, և ուղարկվեցին արտասահմանյան լրատվամիջոցներին։
Լուսանկարիչը և ծագումը
Լուսանկարները արվել են Հյուսիսային Կորեայի պետական լրատվամիջոցների և զինվորականների կողմից։ Դրանք մշակվում էին Փհենյանի հատուկ լաբորատորիաներում և տարածվում աշխարհով մեկ՝ նպատակ ունենալով ցույց տալ ռեժիմի հաղթանակը «ամերիկյան իմպերիալիզմի» նկատմամբ։ Խաբեությունը հաջողությամբ գործեց մինչև 1968 թվականի հոկտեմբերը, երբ ամերիկյան Time ամսագիրը հրապարակեց լուսանկարներից մեկը և իր ընթերցողներին բացատրեց «հաջողության նշանի» իրական իմաստը։ Երբ Հյուսիսային Կորեայի իշխանությունները իմացան ճշմարտությունը, պատիժը եղավ անմիջապես և չափազանց դաժան։ Նավաստիները ենթարկվեցին մեկշաբաթյա անդադար տանջանքների, որն իրենց հուշերում անվանեցին «Դժոխային շաբաթ»։ Նրանց ծեծում էին փայտյա մահակներով, ստիպում ժամերով ծնկած մնալ և զրկում քնից։ Չնայած սարսափելի տառապանքներին, նավաստիները հետագայում նշում էին, որ հակառակորդին համաշխարհային բեմում ծաղրելու հոգեբանական հաղթանակն արժեր այդ ամենին։
Պատմական համատեքստը և ժառանգությունը
«Պուեբլոյի» միջադեպը տեղի ունեցավ Սառը պատերազմի ամենաթեժ պահին՝ համընկնելով Վիետնամի պատերազմի և Սեուլում Հարավային Կորեայի նախագահական պալատի վրա հյուսիսկորեական դիվերսանտների հարձակման հետ։ Անձնակազմն ազատ արձակվեց 1968 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, երբ ԱՄՆ կառավարությունը ստորագրեց լրտեսության մասին կեղծ խոստովանությունը, որից անմիջապես հրաժարվեց նավաստիների սահմանն անցնելուց հետո։ USS Pueblo-ն մինչ օրս մնում է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի միակ գերեվարված նավը և գտնվում է Փհենյանում որպես թանգարանային նմուշ։ 2021 թվականին ԱՄՆ դաշնային դատարանը 2,3 միլիարդ դոլարի փոխհատուցում սահմանեց ողջ մնացած նավաստիների և նրանց ընտանիքների համար՝ ընդգծելով նրանց կրած տառապանքների ծանրությունը։ Այս լուսանկարը մնում է ռազմագերիների դիմադրության ամենահայտնի խորհրդանիշերից մեկը պատմության մեջ։