Զելենսկին հաստատում է՝ Իսրայելական «Պատրիոտ» հրթիռային համակարգը արդեն գործում է Ուկրաինայում

Իսրայելական «Պատրիոտ» համակարգը՝ արդեն Ուկրաինայում

Սեպտեմբերի 27-ին Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին հայտարարեց մի փաստ, որն անմիջապես արձագանք գտավ Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի ռազմական ու դիվանագիտական շրջանակներում. Իսրայելը պաշտոնապես տրամադրել է Ուկրաինային «Պատրիոտ» հրթիռային պաշտպանության համակարգ։ Համալիրը ոչ միայն առաքվել է, այլ արդեն տեղադրված է և գործում է՝ ապահովելով Ուկրաինայի հակաօդային պաշտպանության համակարգի նշանակալի արդիականացում՝ ռուսական հրթիռային և անօդաչու հարվածների պայմաններում։

Այս հայտարարությունը՝ արված Կիևում մամուլի ասուլիսի ժամանակ, առաջին անգամ է, որ Իսրայելի կողմից Ուկրաինային ռազմական օգնության փաստը հաստատվում է պետական մակարդակով։ Այն հաջորդում է ամիսների ընթացքում շրջանառվող ենթադրություններին ու հակասական հայտարարություններին Իսրայելի պաշտոնյաների կողմից։ Այս տարվա հունիսին Իսրայելի դեսպան Միխայիլ Բրոդսկին ուկրաինացի բլոգեր Մարիչկա Դուբենկոյի հետ զրույցում առաջին անգամ նշեց, որ «Պատրիոտ» համակարգեր փոխանցվել են։ Սակայն Իսրայելի Արտաքին գործերի նախարարությունը անմիջապես հերքեց այդ տեղեկությունը՝ հայտարարելով. «Իսրայելն Ուկրաինային «Պատրիոտ» համակարգեր չի փոխանցել»։ Զելենսկու վերջնական հաստատումը վերջապես հստակեցրեց իրավիճակը։

«Պատրիոտ» համակարգի ուղին՝ Պարսից ծոցի պատերազմից մինչև Ուկրաինա

Ուկրաինային փոխանցված «Պատրիոտ» համալիրն ունի երկար ճանապարհ։ ԱՄՆ-ն այն Իսրայելին տրամադրել է 1990-ականների սկզբին, երբ համակարգը օգտագործվեց Պարսից ծոցի պատերազմի ժամանակ՝ պաշտպանելով Իսրայելի օդային տարածքը հրթիռային հարձակումներից։ MIM-104 «Պատրիոտ»-ը, որը ստեղծվել է Raytheon ընկերության կողմից 1970-ականների վերջին, հանդիսանում է ժամանակակից հակաօդային պաշտպանության համակարգ, որն իր մեջ ներառում է ռադիոլոկացիոն համակարգեր, հրթիռային բատարիաներ և կառավարման կենտրոններ՝ արդյունավետորեն հայտնաբերելու, հետևելու և խոցելու թշնամու օդային և հրթիռային սպառնալիքները։

Reuters, Ynet և Jerusalem Post լրատվամիջոցների տվյալներով՝ այս փոխանցումը միջազգային ավելի լայն համագործակցության մաս է կազմում՝ ուղղված Ուկրաինայի պաշտպանական կարողությունների բարձրացմանը։ Ավելի քան մեկ տարի առաջ Financial Times-ը հաղորդել էր ԱՄՆ-ի, Իսրայելի և Ուկրաինայի միջև քննարկումների մասին՝ 8 հին «Պատրիոտ» համակարգերի փոխանցման վերաբերյալ։ Չնայած համակարգերը նորագույն չեն, դրանք Ուկրաինայի համար զգալի առաջընթաց են՝ հաշվի առնելով գոյություն ունեցող պաշտպանական միջոցները։

Դիվանագիտական բարդություններ և փոխվող դաշնակցություններ

Այս փոխանցման ճանապարհը հարթ չի եղել։ Իսրայելի զգուշավոր դիրքորոշումը հիմնականում պայմանավորված էր Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների բարդությամբ։ Զելենսկին նոյեմբերին Fox News-ի հետ հարցազրույցում նշել էր, որ Իսրայելը «վախենում է Պուտինից»՝ խոսելով այն դժվարությունների մասին, որոնք ունեցել է Իսրայելից օդային պաշտպանության աջակցություն ստանալու հարցում։ Իսրայելի պաշտոնյաները ամիսներ շարունակ փորձել են հավասարակշռել Արևմտյան երկրների ճնշումները և Մոսկվայի զգայունությունը։

Դեսպան Բրոդսկու խոսքերից ակնհայտ է՝ եղել է լռակյաց համաձայնություն․ «Մենք համաձայնեցինք փոխանցել դրանք Ուկրաինային և, ցավոք, շատ չենք խոսել այդ մասին։ Երբ ասում են՝ Իսրայելն ռազմական օգնություն չի ցուցաբերել, դա ճիշտ չէ»։ Սակայն անհասկանալի է՝ Բրոդսկու հայտարարությունը եղել է արդյոք քաղաքական հավանությամբ, թե ոչ։ Արտաքին գործերի նախարարության բաց հերքումներն ավելի են խորացրել անորոշությունը, մինչև Զելենսկու հստակ հայտարարությունը։

Աշնանը սպասվող երկու լրացուցիչ «Պատրիոտ» համալիրների ծագումը ևս լրացուցիչ հարցեր է առաջացրել։ Մինչ միջազգային լրատվամիջոցները ենթադրել են, որ դրանք նույնպես Իսրայելից են, ուկրաինական աղբյուրները, ըստ i24NEWS-ի, նշում են, որ համալիրները տրամադրելու է Գերմանիան։ Սա վկայում է Ուկրաինային ռազմական օգնության բազմաշերտության և դիվանագիտական բարդությունների մասին։

Ռազմավարական նշանակություն՝ Ուկրաինայի պաշտպանական պոտենցիալի հզորացում

«Պատրիոտ» համակարգի գործարկումը Ուկրաինայում անմիջապես փոխում է իրավիճակը։ Ուկրաինան ամիսներ շարունակ բախվում է ռուսական հրթիռային և անօդաչու հարձակումների, իսկ արևմտյան համակարգերը, ինչպիսիք են NASAMS-ը (ԱՄՆ) և IRIS-T-ը (Գերմանիա), որոշ չափով լրացրել են պաշտպանական բացերը։ Սակայն «Պատրիոտ»-ը ավելացնում է հակաօդային պաշտպանության նոր մակարդակ՝ հնարավորություն տալով խոցել բալիստիկ հրթիռներ, թևավոր հրթիռներ և ժամանակակից ինքնաթիռներ։

Ինչպես նշել է Զելենսկին՝ «Համակարգը տեղադրված է», ինչը ոչ միայն տեխնիկական առաջընթաց է, այլ նաև միջազգային աջակցության հստակ ազդանշան։ Համակարգի առկայությունը կարող է վախեցնել որոշ ռուսական ագրեսիվ գործողություններ և պաշտպանել կարևոր ենթակառուցվածքները, ռազմական օբյեկտները և խաղաղ բնակչությանը։

Մայիսին The New York Times-ը հաղորդել էր, որ որոշ «Պատրիոտ» համակարգեր արդեն հասել են Ուկրաինա՝ համալրելով արևմտյան հակաօդային պաշտպանական միջոցները։ Հուլիսին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր, որ Վաշինգտոնը Ուկրաինային տրամադրելու է «ամենաառաջադեմ» զենքեր, «Պատրիոտ» համալիրներն ու հրթիռները ֆինանսավորվելու են ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների կողմից։ Թրամփը նաև նշել էր իր հիասթափությունը Ռուսաստանի նախագահ Պուտինից՝ ընդգծելով, որ բանակցությունները կրկնակի ձախողվել են։

Ապագայի տեսլական՝ Իսրայելի, Ուկրաինայի և Ռուսաստանի փոխհարաբերություններում

Իսրայելի կողմից «Պատրիոտ» համակարգի տրամադրումը՝ լինի բացահայտ, թե գաղտնի, ցույց է տալիս փոխվող դիրքորոշում Ուկրաինայի պատերազմի հանդեպ։ Դա արձագանք է Արևմուտքի աճող ճնշմանը և Ուկրաինայի համառ պահանջներին։ Այս քայլը կարող է ազդել Իսրայելի հարաբերությունների վրա թե՛ Ուկրաինայի, թե՛ Ռուսաստանի հետ՝ փորձարկելով դիվանագիտական հավասարակշռությունը։

Ուկրաինայի համար «Պատրիոտ» համակարգի մուտքը իրական ձեռքբերում է՝ միջազգային ռազմական աջակցության ոլորտում։ Պատերազմի շարունակական պայմաններում յուրաքանչյուր նոր պաշտպանական շերտ վճռորոշ է՝ ոչ միայն ռազմավարական, այլ նաև հոգեբանական մակարդակում։

Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանը այս զարգացումը կարող է ընկալել մտահոգությամբ։ Արևմտյան առաջադեմ համակարգերի առկայությունը Ուկրաինայում բարդացնում է ռուսական ռազմական պլանավորումը և կարող է փոխել նրա վերաբերմունքը Իսրայելի նկատմամբ։

Իսրայելական «Պատրիոտ» համալիրի պատմությունը Ուկրաինայում ոչ միայն տեխնիկական փոխանցման դեպք է, այլ նաև դաշնակցությունների, դիվանագիտական ռիսկի և անվտանգության ձգտման արտացոլում՝ պատերազմի մշուշի ներքո։

Զելենսկու պաշտոնական հաստատմամբ՝ դիվանագիտական անորոշության մշուշը ցրվել է, և Իսրայելի ռազմական աջակցությունը Ուկրաինային դարձել է փաստ։ Այս զարգացումը ոչ միայն ուժեղացնում է Ուկրաինայի հակաօդային պաշտպանությունը, այլ նաև մատնանշում է տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքականության փոփոխվող տրամադրությունները։ Հաջորդ համալիրների սպասման և Գերմանիայի ներգրավման պայմաններում՝ յուրաքանչյուր նման համալիր Կիևի համար ոչ միայն տեխնիկական ակտիվ է, այլ նաև միջազգային համառության խորհրդանիշ։