Ավստրալիայի ֆինանսական հետախուզության և հանցագործությունների դեմ պայքարի պետական գործակալությունը՝ AUSTRAC-ը, հայտարարել է խոշորածավալ հետաքննության արդյունքների մասին, որոնք բացահայտել են երկրի 10 առաջատար բանկերում գործող բազմամիլիոնանոց կոորդինացված հիփոթեքային խարդախությունների ցանց։ «Claw» (Չանչ) ծածկագրով իրականացված գործողությունը ցույց է տվել համակարգային լուրջ թերություններ Ավստրալիայի 2,5 տրիլիոն ավստրալական դոլար (մոտ 1,8 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար) գնահատվող բնակարանային վարկավորման շուկայում:
Ինչպես նշում է AUSTRAC-ի գործադիր տնօրեն Բրենդան Թոմասը, համատեղ վերլուծության արդյունքում հայտնաբերվել են հարյուր միլիոնավոր դոլարների կասկածելի վարկեր, որոնք հիմնականում կենտրոնացված են Սիդնեյի անշարժ գույքի գերտաքացած շուկայում։ Օրինախախտները շրջանցել են պատասխանատու վարկավորման օրենքները, որոնք կոչված են ստուգելու փոխառուների վճարունակությունը և թույլ չտալու կեղտոտ փողերի մուտքը ֆինանսական համակարգ։ Չնայած հետաքննությունը չի հայտնաբերել համակարգված փողերի լվացման ուղղակի ապացույցներ, պաշտոնյաները զգուշացրել են, որ բացահայտված սխեմաները կարող են օգտագործվել կազմակերպված հանցավոր խմբերի կողմից՝ ավստրալական անշարժ գույքի միջոցով միջոցներն օրինականացնելու համար։
Կեղծիքի մեխանիզմը. ինչպես են ձևակերպվել «խաբեբա վարկերը»
Խարդախության սխեմաները հիմնված են եղել այսպես կոչված «խաբեբա վարկերի» (liar loans) վրա, որոնց դեպքում դիմումատուները ներկայացրել են կեղծված կամ չստուգված տվյալներ։ AUSTRAC-ի վերլուծությունը ցույց է տվել կեղծիքի երեք հիմնական ուղղություն.
- Ուռճացված եկամուտներ. Փոխառուները և միջնորդները համակարգված կերպով ներկայացրել են իրականից բարձր աշխատավարձեր՝ բանկային խիստ պահանջներին համապատասխանելու համար։
- Կեղծ տվյալներ աշխատանքի վերաբերյալ. Ներկայացվել են կեղծ աշխատանքային պայմանագրեր, կեղծված վճարման թերթիկներ (payslips) և գոյություն չունեցող գործատուների երաշխավորագրեր։
- Մտածածին ձեռնարկատիրական գործունեություն. Ինքնազբաղված անձինք ներկայացրել են հարկային հայտարարագրերի կեղծ պատճեններ՝ բարձրարժեք վարկեր ստանալու համար։
Բացի այդ, արձանագրվել են դեպքեր, երբ օֆշորային կամ երրորդ կողմի միջոցներ (այդ թվում՝ Չինաստանից փոխանցված կապիտալ) են օգտագործվել գործարքներն ավարտին հասցնելու և հիփոթեքային ամսական վճարումները կատարելու համար, ինչը լրացուցիչ ռիսկեր է ստեղծում վերահսկող մարմինների համար։
Տարիների նախազգուշացումներ և պատմական նախադեպեր
Այս խնդիրը նոր չէ Ավստրալիայի համար։ Դեռևս 2021 թվականին շվեյցարական UBS ներդրումային բանկի կողմից անցկացված հարցումը ցույց էր տվել, որ հարցված 900 փոխառուների 41 տոկոսը հիփոթեքի դիմում ներկայացնելիս այս կամ այն չափով անճշտություններ է թույլ տվել։ Ամենատարածված կեղծիքներն էին կենսապահովման ծախսերի թերագնահատումը (34%), ֆինանսական այլ պարտավորությունների թաքցնումը (28%) և եկամուտների ուռճացումը (22%):
Հատկանշական է, որ միջնորդ բրոքերների ծառայություններից օգտվողների շրջանում կեղծ տվյալներ ներկայացնելու հավանականությունն անհամեմատ բարձր է եղել (44%), քան բանկերին ուղղակիորեն դիմողների դեպքում (29%): Անցյալ տարի Ավստրալիայի արժեթղթերի և ներդրումների հանձնաժողովը (ASIC) դատական հայց ներկայացրեց Westpac բանկին պատկանող RAMS Financial Group-ի դեմ՝ համակարգային կեղծիքների պատճառով: Դատարանի որոշմամբ RAMS-ը տուգանվեց 20 միլիոն դոլարով, իսկ նրա 15,4 միլիարդ դոլար արժողությամբ վարկային պորտֆելը շտապ վաճառվեց Pepper Money ընկերությանը։
Բանկային հատվածի արձագանքը և համակարգային հետևանքները
Ավստրալիայի բանկային ասոցիացիայի (ABA) ղեկավար Սայմոն Բիրմինգհեմը ողջունել է AUSTRAC-ի գործողությունները, սակայն նշել է, որ խնդրի հիմնարար լուծումը կապված է տվյալների հասանելիության հետ։ Բանկերը պահանջում են անվտանգ և ուղղակի հասանելիություն Ավստրալիայի հարկային վարչության (ATO) տվյալների բազային։
«Հարկային մարմնի կողմից հաստատված տվյալները վարկատուներին կտան հաճախորդի եկամուտների վերաբերյալ միակ վստահելի աղբյուրը, ինչը թույլ կտա արմատախիլ անել նմանատիպ խարդախություններն ապագայում»,- նշել է Բիրմինգհեմը։
Ներկայումս «Claw» գործողության շրջանակներում գործերը փոխանցվել են Նոր Հարավային Ուելսի (NSW) ոստիկանությանը, Հանցավորության դեմ պայքարի հանձնաժողովին և ֆինանսական կարգավորողներին (APRA և ASIC)։ Բանկերին հանձնարարվել է անհապաղ վերանայել իրենց ներքին հսկողության մեխանիզմները, քանի որ վարկի տրամադրումից հետո կորցրած միջոցների հետվերադարձը դառնում է գրեթե անհնար: