1963 թվականի ամռանը արված այս ազդեցիկ սև-սպիտակ լուսանկարում պատկերված է հաստ շրջանակով ակնոցներով և անխնամ մազերով մի երիտասարդ, ում երկու չիկագոյացի ոստիկաններ տանում են բերման ենթարկելու։ Նրա ձեռքերը ամուր բռնված են իրավապահների կողմից, իսկ մարմնի դիրքն արտահայտում է ոչ բռնի դիմադրություն։ Ավելի քան կես դար այս պատկերը մնացել էր որպես չտպագրված նեգատիվ՝ թաղված թերթի արխիվների խորքերում։ Երբ այն վերջապես հայտնվեց 2016 թվականին, այն դարձավ ԱՄՆ նախագահական նախնական ընտրությունների ամենաքննարկվող քաղաքական վավերագրերից մեկը։ Այս հոդվածը պատմում է կադրում պատկերված կոնկրետ պահի, համակարգային անարդարության և այս լուսանկարի հայտնաբերման ուշագրավ պատմության մասին, որը կամրջեց 1960-ականների քաղաքացիական իրավունքների շարժումը 21-րդ դարի ամերիկյան քաղաքականության հետ։
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Կադրի կենտրոնում 21-ամյա Բեռնարդ Սանդերսն է՝ Չիկագոյի համալսարանի այն ժամանակվա ուսանողը։ Նա կրում է մուգ կայծակաճարմանդով բաճկոն, բաց գույնի վերնաշապիկ և մուգ տաբատ։ Նրա դեմքի արտահայտությունը հանգիստ է, բայց վճռական։ Նրան երկու կողմից շրջապատել են Չիկագոյի ոստիկանության սպաները՝ դարաշրջանին բնորոշ համազգեստով, սրածայր գլխարկներով և աստղաձև կրծքանշաններով։ Ձախ կողմի սպան բռնել է Սանդերսի թևքից, իսկ աջ կողմինը՝ մյուս ձեռքից՝ նրան ուղեկցելով դեպի սպասող ոստիկանական մեքենան։ Ֆոնին երևում է Չիկագոյի Էնգլվուդ թաղամասի փողոցային անցուդարձը, որտեղ մասամբ երևում են հավաքված մարդիկ և ոստիկանական այլ աշխատակիցներ՝ փոխանցելով ռասայական սեգրեգացիայի դեմ բողոքող համայնքի լարված մթնոլորտը։
Պատմությունը կադրի հետևում
Լուսանկարն արվել է 1963 թվականի օգոստոսի 12-ին, Չիկագոյի հարավային մասում գտնվող Էնգլվուդ թաղամասի 73-րդ փողոցի և Լոու պողոտայի խաչմերուկում։ Բողոքի ցույցն ուղղված էր այն կառույցների դեմ, որոնք տեղի բնակիչները դառնությամբ անվանում էին «Ուիլիսի վագոններ» (Willis Wagons)։ Դրանք անվանվել էին Չիկագոյի հանրային դպրոցների վիճահարույց տնօրեն Բենջամին Ուիլիսի պատվին և իրենցից ներկայացնում էին ալյումինե շարժական տնակ-դասարաններ, որոնք տեղադրվում էին դատարկ հողատարածքներում և դպրոցների խաղահրապարակներում։ Փոխանակ թույլ տալու սևամորթ երեխաներին հաճախել հարևանությամբ գտնվող և թերբեռնված «սպիտակամորթների» դպրոցները, Ուիլիսն օգտագործում էր այս տնակները՝ սեգրեգացիան պահպանելու համար։ Այս քաղաքականությունը մեծ զայրույթ առաջացրեց՝ հանգեցնելով շաբաթներ տևած բոյկոտների և շինհրապարակների շրջափակման։
Սանդերսը, ով հանդիսանում էր Ռասայական իրավահավասարության կոնգրեսի (CORE) ուսանողական կազմակերպիչը, միացել էր տեղի բնակիչներին շրջափակման ժամանակ։ Երբ ոստիկանությունը սկսեց ցրել ցուցարարներին, Սանդերսը հրաժարվեց ենթարկվել հրամաններին, ինչի պատճառով ձերբակալվեց։ Նրան մեղադրանք առաջադրվեց ոստիկանությանը դիմադրություն ցույց տալու համար և տեղափոխեցին բանտ։ Դատական արձանագրությունները հետագայում հաստատեցին, որ նա մեղավոր է ճանաչվել և տուգանվել 25 դոլարով (այսօրվա համարժեքով՝ մոտ 260 դոլար)։ Թեև համացանցում տարածված են չափազանցված պատմություններ, թե Սանդերսը ձերբակալվել է տասնյակ անգամներ, պատմական փաստաթղթերը հաստատում են, որ սա նրա միակ ձերբակալությունն էր Չիկագոյում ուսանելու տարիներին։
Լուսանկարի ծագումնաբանությունն ու հայտնաբերումը
Լուսանկարն արվել է Chicago Tribune թերթի անհայտ հաստիքային լուսանկարչի կողմից, ով լուսաբանում էր քաղաքի հանրային դպրոցների համակարգում սրվող ռասայական լարվածությունը։ Այն ժամանակ պատկերը չտպագրվեց թերթում. փոխարենը նեգատիվը պահվեց թերթի հսկայական ֆիզիկական արխիվներում, որտեղ այն անձեռնմխելի մնաց 53 տարի։
Լուսանկարի համաշխարհային ճանաչումը սկսվեց 2016 թվականի սկզբին՝ Բեռնի Սանդերսի և Հիլարի Քլինթոնի միջև ընթացող թեժ նախընտրական պայքարի ժամանակ։ Երբ Սանդերսի անցյալի քաղաքացիական պայքարը դարձավ քաղաքական բանավեճերի առարկա, նրա շտաբը հրապարակեց ձերբակալության կադրերի թվային տարբերակը։ Քննադատները կասկածի տակ դրեցին դրա իսկությունը՝ պնդելով, որ պատկերված անձը կարող է այլ մարդ լինել։ Ճշմարտությունը պարզելու համար Chicago Tribune-ի արխիվարիուսները՝ Մարիան Մեյզերի գլխավորությամբ, սկսեցին որոնումները և հայտնաբերեցին 1963 թվականի օգոստոսի 12-ի բնօրինակ 35 մմ-անոց նեգատիվը։ Ժապավենի վրայի հաջորդական կադրերը հստակ ցույց տվեցին Սանդերսի ձերբակալության ողջ ընթացքը՝ վերջնականապես փարատելով բոլոր կասկածները։
Պատմական համատեքստը և ժառանգությունը
Լուսանկարի նշանակությունը լիարժեք հասկանալու համար պետք է հաշվի առնել ԱՄՆ հյուսիսային նահանգներում քաղաքացիական իրավունքների պայքարի համատեքստը։ Ի տարբերություն հարավի, որտեղ գործում էին բացահայտ ռասիստական օրենքներ, Չիկագոյում սեգրեգացիան իրականացվում էր քողարկված՝ բնակարանային խտրականության և դպրոցական սահմանների արհեստական բաժանման միջոցով։ Սանդերսի մասնակցությունն այս պայքարին ուսանողական լայնածավալ շարժման մի մասն էր։ Այս ձերբակալությունից շաբաթներ անց Սանդերսը մեկնեց Վաշինգտոն՝ մասնակցելու պատմական երթին, որտեղ Մարտին Լյութեր Քինգն արտասանեց իր հռչակավոր «Ես երազանք ունեմ» ճառը։
Այս լուսանկարի հայտնաբերումը 2016 թվականին ոչ միայն լուծեց նախընտրական վեճը, այլև դարձավ Սանդերսի քաղաքական կերպարի կարևորագույն խորհրդանիշը՝ ցույց տալով նրա գաղափարական անփոփոխությունը հինգ տասնամյակների ընթացքում։ Միլիոնավոր ընտրողների համար ոստիկանությանը դիմակայող երիտասարդ ուսանողի կադրը դարձավ սոցիալական արդարությանը նվիրվածության վառ ապացույց՝ կապելով անցյալի մեծ պայքարը ներկայի առաջադիմական գաղափարների հետ։