ՆՅՈՒ ԴԵԼԻ — BRICS-ի ընդլայնված 11-անդամանոց խմբավորման ղեկավարները Հնդկաստանում անցկացվող երկօրյա գագաթնաժողովի առաջին օրը միաձայն ընդունել են Նյու Դելիի հռչակագիրը։ Փաստաթուղթը սահմանում է համաձայնեցված մոտեցումներ գլոբալ տնտեսական կառավարման վերաբերյալ՝ միաժամանակ հավասարակշռելով անդամ երկրների միջև առկա լուրջ աշխարհաքաղաքական տարաձայնությունները։
Գագաթնաժողովին մասնակցել են Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդին, Չինաստանի նախագահ Սի Ծինփինը, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը և Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը։ Ներկայացնելով համաշխարհային բնակչության գրեթե կեսը և համաշխարհային ՀՆԱ-ի շուրջ 40 տոկոսը՝ դաշինքը կանգնած էր կազմակերպչական միասնությունը պահպանելու խնդրի առջև Մերձավոր Արևելքում ռազմական գործողությունների, Ուկրաինայի հակամարտության և ԱՄՆ-ի հետ առևտրային լարվածության ֆոնին։
Դիվանագիտական փոխզիջում տարածաշրջանային հակամարտությունների պայմաններում
Հյուրընկալող կողմի համար գլխավոր դիվանագիտական մարտահրավերը հակամարտություններում ներգրավված անդամների միջև ընդհանուր հայտարարի գալն էր։ Ինչպես հայտնում է Al Jazeera-ն, վերջնական հռչակագիրը զսպվածության կոչ է անում Մերձավոր Արևելքում և խոր մտահոգություն հայտնում տարածաշրջանային լարվածության աճի կապակցությամբ, սակայն զերծ է մնում ԱՄՆ-ի, Իսրայելի, Իրանի կամ Ծոցի երկրների ուղղակի հիշատակումից։
Այս ձևակերպումը հետևեց խմբի ներսում տեղի ունեցած լուրջ քննարկումներին։ 2026 թվականի մայիսին BRICS-ի արտգործնախարարները չէին կարողացել համատեղ հայտարարություն ընդունել Մերձավոր Արևելքի հարցով, քանի որ և՛ Իրանը, և՛ Միացյալ Արաբական Էմիրությունները հանդիսանում են ընդլայնված խմբավորման լիիրավ անդամներ։ Հնդկաստանի նախկին արտգործպետքարտուղար Նիրուպամա Մենոն Ռաոն նշել է, որ միաձայն տեքստի ապահովումը նշանակալի դիվանագիտական ձեռքբերում էր, ընդգծելով, որ ընդհանրական ձևակերպումները ցույց են տալիս BRICS-ի դերը որպես երկխոսության հարթակ, բայց նաև դրա սահմանափակումները անդամների շահերի ուղղակի բախման դեպքում։
Փաստաթղթում տեղ է գտել նաև քաղաքացիական ենթակառուցվածքների և Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ԱԷՄԳ) երաշխիքների տակ գտնվող խաղաղ միջուկային օբյեկտների վրա հարձակումների դատապարտումը։ Սա անուղղակի հղում է Իրանի Նաթանզի, Սպահանի և Ֆորդոյի միջուկային կենտրոններին հասցված հարվածներին։
Դիրքորոշումը Ուկրաինայի և միակողմանի պատժամիջոցների վերաբերյալ
Ուկրաինայի հակամարտության վերաբերյալ հռչակագիրը պահպանել է չեզոք տեքստ՝ կոչ անելով լուծել միջազգային վեճերը երկխոսության և դիվանագիտության միջոցով։ Միևնույն ժամանակ, անդամ երկրները քննադատել են ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կողմից չհաստատված միակողմանի տնտեսական պատժամիջոցները և սակագները։
Տեքստում ընդգծվում է անօրինական պատժամիջոցների վերացման անհրաժեշտությունը, որոնք խաթարում են միջազգային առևտուրը, մատակարարման շղթաները և էներգետիկ հոսքերը։ Կրեմլի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտարարել է, որ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ողջունել է Ուկրաինայի հարցով խաղաղ բանակցություններին աջակցելու Սի Ծինփինի և Նարենդրա Մոդիի պատրաստակամությունը։
Պաղեստինի հարցում BRICS-ն ընդունել է ավելի հստակ ձևակերպումներ՝ դեմ արտահայտվելով պաղեստինցիների բռնի տեղահանմանը, կոչ անելով անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողությունները Ղազայում, աջակցել ՄԱԿ-ի Մերձավոր Արևելքում Պաղեստինի փախստականների օգնության գործակալությանը (UNRWA) և սատարել Պաղեստինի լիիրավ անդամակցությանը ՄԱԿ-ին։
Տնտեսական և տեխնոլոգիական նախաձեռնություններ
Անվտանգության հարցերից զատ, տնտեսական բարեփոխումներն ու տեխնոլոգիական համագործակցությունը կազմել են քննարկումների առանցքը։ Վարչապետ Մոդին ընդգծել է, որ BRICS-ը հակաարևմտյան նախագիծ չէ, այլ հարթակ, որը նպատակ ունի Գլոբալ Հարավը կանոններ ընդունողից վերածել կանոններ ձևավորողի միջազգային կառույցներում, ինչպիսիք են Արժույթի միջազգային հիմնադրամը, Համաշխարհային բանկը և Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունը։
Չինաստանը ներկայացրել է տնտեսական և տեխնոլոգիական համագործակցության հինգ հիմնական նախաձեռնություն, որոնք հրապարակվել են Չինաստանի ԱԳՆ պաշտոնական հայտարարության մեջ․
- Արհեստական բանականության բաց կոդով համայնք․ BRICS-ի շրջանակում արհեստական բանականության մոդելների մշակման և կառավարման միասնական համակարգի ստեղծում։
- Առևտրի և ներդրումների դյուրացում․ Հատուկ տնտեսական գոտիների գործընկերության ստեղծում և ծառայությունների առևտրի ֆորումի անցկացում։
- Թվային արդյունաբերության համագործակցություն․ BRICS ամպային հարթակի ստեղծում թվային հմտությունների և տեխնոլոգիաների փոխանակման համար։
- Խելացի արտադրություն․ Աջակցություն անդամ երկրներին խելացի գործարանների կառուցման և արտադրական ստանդարտների մշակման գործում։
- Գիտական և ինովացիոն գործընկերություն․ Համատեղ հետազոտությունների ընդլայնում բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում։
Վերլուծաբանների գնահատմամբ՝ Նյու Դելիի գագաթնաժողովը ցույց տվեց ընդլայնված BRICS-ի գործնական հնարավորությունները։ International Crisis Group-ի ավագ վերլուծաբան Պրավին Դոնթիի խոսքով՝ տարբերվող ռազմավարական շահերի ֆոնին միասնական տնտեսական հռչակագրի ընդունումը դաշինքի կայունության կարևոր ցուցանիշ է։