ՆՅՈՒ ԴԵԼԻ (Ազատ TV) – 11 անդամ ունեցող ԲՐԻԿՍ (BRICS) խմբավորումը, որին բաժին է ընկնում համաշխարհային ՀՆԱ-ի շուրջ 40 տոկոսը և երկրագնդի բնակչության գրեթե կեսը, Նյու Դելիում ավարտեց իր 2026 թվականի գագաթնաժողովը՝ միաձայն ընդունելով «Նյու Դելիի հռչակագիրը»։ Չնայած Մերձավոր Արևելքի և Ուկրաինայի պատերազմների շուրջ անդամների միջև առկա տարաձայնություններին, գագաթնաժողովը դարձավ կարևոր հարթակ զարգացող երկրների համար՝ համաշխարհային կառավարման համակարգում իրենց ազդեցությունն ամրապնդելու համար։ Բացի այդ, գագաթնաժողովի շրջանակներում կայացավ Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդիի և Չինաստանի նախագահ Սի Ծինփինի երկկողմ հանդիպումը, որը կողմերի միջև հարաբերությունները կարգավորելու լուրջ փորձ էր։
Ինչպես հաղորդում է Al Jazeera լրատվականը, շաբաթ օրը՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 12-ին ընդունված համատեղ հռչակագիրը կոչ է անում առավելագույն զսպվածություն ցուցաբերել Մերձավոր Արևելքում, սակայն խուսափում է ուղղակիորեն դատապարտել ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարվածները կամ Իրանի գործողությունները Ծոցի երկրների դեմ։ Սա ցույց տվեց ընդլայնված դաշինքի սահմանափակումները, քանի որ դրա կազմում այժմ ներառված են այնպիսի տարածաշրջանային մրցակիցներ, ինչպիսիք են Իրանն ու Միացյալ Արաբական Էմիրությունները (ՄԱԷ)։
Մերձավորարևելյան էսկալացիան և ներքին հակասությունները
Մերձավոր Արևելքի հակամարտությունը լուրջ փորձություն էր նոր ընդլայնված ԲՐԻԿՍ-ի համար, որի կազմում վերջերս ներառվել են Եգիպտոսը, Եթովպիան, Իրանը, ՄԱԷ-ն, Սաուդյան Արաբիան և Ինդոնեզիան։ Հռչակագիրը զգուշավոր ձևակերպումներով խուսափեց կոնկրետ երկրների անուններ նշելուց։ Հնդկաստանի նախկին արտաքին գործերի նախարար Նիրուպամա Մենոն Ռաոն նշել է, որ հռչակագրի ընդունումը Հնդկաստանի համար «զգալի դիվանագիտական հաջողություն էր»՝ հաշվի առնելով Իրանի և ՄԱԷ-ի միջև եղած սուր հակասությունները։ Նա հավելել է, որ ԲՐԻԿՍ-ը կարողանում է պահպանել երկխոսությունը, սակայն դժվարանում է պատասխանատվություն սահմանել կամ կոլեկտիվ գործողություններ կազմակերպել, երբ անդամների շահերը բախվում են։
Հատկանշական է, որ հռչակագիրը մտահոգություն է հայտնել քաղաքացիական ենթակառուցվածքների և Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ԱԷՄԳ/IAEA) հսկողության տակ գտնվող խաղաղ միջուկային օբյեկտների վրա հարձակումների կապակցությամբ։ Սա անուղղակի քննադատություն է՝ ուղղված ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից իրանական միջուկային օբյեկտներին հասցված հարվածներին (մասնավորապես 2025 թվականի պատերազմի ժամանակ Նաթանզում, Սպահանում և Ֆորդոյում)։ Միջազգային ճգնաժամային խմբի (International Crisis Group) ավագ վերլուծաբան Պրավին Դոնթին նշել է, որ Հնդկաստանի կողմից կուլիսային դիվանագիտության շնորհիվ հաջողվել է հասնել այս համեստ արդյունքին, ինչը գոհացնում է անդամներին։
Մոդի-Սի երկկողմ հանդիպումը և սահմանային խնդիրները
Գագաթնաժողովի ամենակարևոր երկկողմ իրադարձությունը Մոդիի և Սի Ծինփինի հանդիպումն էր, որի նպատակն էր վերականգնել վեց տարի առաջ տեղի ունեցած արյունալի սահմանային բախումից հետո լարված հարաբերությունները։ Ինչպես հաղորդում է ABC News-ը, Սին նշել է, որ ինստիտուցիոնալ փոխանակումները աստիճանաբար վերսկսվել են, իսկ երկկողմ առևտուրն ընդլայնվել է։ Մոդին ընդգծել է, որ վիճելի սահմանին խաղաղության պահպանումն անկյունաքարային է ավելի լայն հարաբերությունների համար, և կոչ է արել հարգել գոյություն ունեցող համաձայնագրերը։
«Տարաձայնությունները չպետք է վերածվեն վեճերի», – հայտարարել է Մոդին՝ առաջարկելով առաջնորդվել «երեք փոխադարձություններով»՝ փոխադարձ հարգանք, փոխադարձ զգայունություն և փոխադարձ շահեր։ Կողմերը քննարկել են նաև առևտրային անհավասարակշռության, մատակարարման շղթաների և շուկայի հասանելիության հարցերը։ Այս հանդիպումը դիտվում է որպես կարևոր քայլ՝ նախքան Չինաստանը կհյուրընկալի ԲՐԻԿՍ-ի հաջորդ գագաթնաժողովը 2027 թվականին։
Ուկրաինական պատերազմը և պատժամիջոցների հարցը
Ուկրաինայի պատերազմը ևս մեկ լարվածության աղբյուր է խմբում, հատկապես այն պատճառով, որ Ռուսաստանը հանդիսանում է կառույցի հիմնադիր անդամ։ Հռչակագիրը պարունակում է ընդհանրական կոչեր՝ վեճերը դիվանագիտական ճանապարհով լուծելու վերաբերյալ՝ առանց Ուկրաինայի անունը հիշատակելու։ Այնուամենայնիվ, ԲՐԻԿՍ-ի երկրները միասնաբար քննադատել են ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կողմից չարտոնված միակողմանի պատժամիջոցները՝ դրանք անվանելով անօրինական։
Կրեմլի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովը հայտնել է, որ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ողջունել է Սիի և Մոդիի պատրաստակամությունը՝ միջնորդ հանդիսանալ խաղաղության բանակցություններում։ Հնդկաստանը շարունակել է ռուսական նավթի ներկրումը, թեև որոշ չափով կրճատել է այն այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը 25 տոկոսանոց մաքսատուրք սահմանեց հնդկական ապրանքների վրա՝ որպես պատիժ ռուսական հումք գնելու համար։
Բազմաբևեռ աշխարհ և «կանոններ սահմանող» Գլոբալ Հարավ
Ինչպես հայտնում է New York Sun-ը, Չինաստանի նախագահ Սի Ծինփինը կենտրոնական դեր է խաղացել Նյու Դելիի հանդիպման ժամանակ՝ կոչ անելով առաջնորդներին «մնալ պատմության ճիշտ կողմում» և դիմակայել ԱՄՆ-ի միակողմանի քաղաքականությանը, ինչը վերլուծաբանները համարում են Թրամփի հետ առաջիկա բանակցությունների յուրօրինակ փորձ։
Մոդին իր հերթին կոչ է արել Գլոբալ Հարավին դառնալ «կանոններ սահմանող» (rule-shaper) և «արտոնությունների բուրգը վերածել գործընկերության հարթակի»։ Միևնույն ժամանակ, նա շեշտել է, որ ԲՐԻԿՍ-ը ուղղված չէ որևէ մեկի դեմ և չի կարող դիտարկվել որպես բացառապես հակաարևմտյան նախագիծ՝ հայտարարելով. «Մենք դեմ չենք ոչ մեկին, այլ ձգտում ենք առաջ շարժվել՝ բոլորին ներգրավելով»։