ՔԱՐԴԻՖ (Ազատ հեռուստատեսություն) – Միացյալ Թագավորության քաղաքական կառուցվածքում լուրջ տեղաշարժերի ֆոնին, Ուելսի, Շոտլանդիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի առաջին նախարարները միավորվել են՝ հայտարարելու, որ «Վեստմինստերի ժամանակն սպառվում է»։ Ուելսի մայրաքաղաք Քարդիֆում կայացած հանդիպման ժամանակ ազգայնական առաջնորդները ստորագրել են պատմական փոխըմբռնման հուշագիր՝ կոչ անելով Մեծ Բրիտանիայի կառավարությանը պատրաստվել անխուսափելի սահմանադրական փոփոխություններին։
Ինչպես հաղորդում է BBC News-ը, ապակենտրոնացման (դևոլյուցիայի) գործընթացի սկզբից ի վեր սա առաջին դեպքն է, երբ երեք երկրների կառավարությունների ղեկավարները միաժամանակ կողմ են Միացյալ Թագավորության կազմից դուրս գալուն։ Ներկայացնելով «Փլայդ Քամրի» (Plaid Cymru), «Շին Ֆեյն» (Sinn Féin) և Շոտլանդական ազգային կուսակցությունները (SNP)՝ առաջնորդները պնդել են, որ Լոնդոնի որևէ կառավարություն իրավունք չունի «արգելափակել ժողովրդավարությունը» կամ խոչընդոտել սեփական ապագան որոշելու ժողովուրդների իրավունքը։
Համակարգված մարտահրավեր Լոնդոնին
Ստորագրված համատեղ հուշագիրը ուղղակի մարտահրավեր է Լոնդոնի քաղաքական իշխանությանը։ «Այս կղզիներում և ամբողջ աշխարհում իրադարձություններին հետևող մարդկանց համար չի կարող լինել ավելի հստակ ազդանշան, քան այն, որ Վեստմինստերի ժամանակն ավարտվում է»,– ասված է փաստաթղթում։ Այնտեղ նաև նշվում է, որ թեև յուրաքանչյուր երկիր ինքնորոշման իր ճանապարհն ընտրելու է սեփական ժամանակացույցով, նրանք միասնական են սեփական ապագան ինքնուրույն որոշելու հարցում։
Քարդիֆի գագաթնաժողովին մասնակցել են Ուելսի առաջին նախարար Ռուն ապ Իորվերտը, Շոտլանդիայի առաջին նախարար Ջոն Սուինին և Հյուսիսային Իռլանդիայի առաջին նախարար Միշել Օ’Նիլը՝ «Շին Ֆեյնի» նախագահ Մերի Լու Մաքդոնալդի հետ միասին։ Սուինին հանդիպումն անվանել է «շրջադարձային պահ», որն ընդմիշտ փոխել է Միացյալ Թագավորության դինամիկան։ Օ’Նիլն իր հերթին հավելել է, որ Վեստմինստերը երբեք չի սպասարկել իրենց ժողովուրդների լավագույն շահերը։
Տարբերվող մոտեցումներ և ժամանակացույցեր
Չնայած ընդհանուր հռետորաբանությանը, առաջնորդները ցուցադրել են տարբեր ռազմավարական մոտեցումներ։ Եթե Շոտլանդիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի ներկայացուցիչները կոչ են արել անհապաղ հանրաքվեներ անցկացնել, ապա Ուելսի ղեկավար ապ Իորվերտը հրաժարվել է հստակ ժամկետներ նշել իր երկրի համար։
«Փլայդ Քամրին» նախկինում բացառել էր անկախության հանրաքվեի անցկացումը մինչև 2030 թվականի խորհրդարանական ընտրությունները։ Փոխարենը, Ուելսի կառավարությունը մտադիր է ստեղծել ազգային հանձնաժողով՝ ապագա անկախության հիմքերը նախապատրաստելու համար, իսկ ներկայումս կենտրոնանալու է լրացուցիչ լիազորությունների, այդ թվում՝ ոստիկանության և պատանեկան արդարադատության համակարգերի վերահսկողությունը Լոնդոնից Կարդիֆ փոխանցելու վրա։
Տնտեսական խնդիրներն ու յունիոնիստների արձագանքը
Գագաթնաժողովում քննարկվել են նաև բյուջետային ֆինանսավորման խնդիրները։ Ուելսի նախարարները վաղուց պահանջում են բարեփոխել Բարնեթի ֆինանսավորման բանաձևը, որը, նրանց պնդմամբ, զրկում է Ուելսին արդարացի միջոցներից, մինչդեռ Շոտլանդիան շահեկան դիրքում է հայտնվում այդ նույն համակարգի պատճառով։
Միացյալ Թագավորության կառավարության ներկայացուցիչը վերահաստատել է վարչապետ Էնդի Բըրնհեմի հավատարմությունը միասնական պետության գաղափարին։ Միևնույն ժամանակ, Բելֆաստում Հյուսիսային Իռլանդիայի փոխվարչապետ, Դեմոկրատական յունիոնիստական կուսակցության (DUP) ներկայացուցիչ Էմմա Լիթլ-Փենգելին քննադատել է Օ’Նիլի մասնակցությունը քարդիֆյան բանակցություններին՝ մատնանշելով Հյուսիսային Իռլանդիայի կառավարման նուրբ հավասարակշռությունը։
Ուելսի ընդդիմադիր պահպանողականների առաջնորդ Դարեն Միլարը հայտարարել է, որ առաջին նախարարը պետք է կենտրոնանա առողջապահության (NHS) ճգնաժամի և դպրոցներում կրթության որակի անկման վրա, այլ ոչ թե «տարված լինի անկախության գաղափարով»։ Հաջորդ ամիս նախատեսված է ապակենտրոնացված տարածքների ղեկավարների հանդիպումը վարչապետ Էնդի Բըրնհեմի հետ, ինչը նոր փուլ կհաղորդի սահմանադրական այս բանավեճին։