Կարգավորող մարմինների վերահսկողության թերացումները
Չինաստանի իշխանությունները 2026 թվականի նոյեմբերի 13-ին պաշտոնապես հայտարարեցին, որ նյարդաբան Զիլոնգ Ցյուն հեռացվել է Սոնգջիանգի հետազոտական ինստիտուտի փոխտնօրենի պաշտոնից՝ կառավարական լայնածավալ հետաքննության արդյունքում, որը բացահայտել է գենետիկական փորձարկման ժամանակ 6-ամյա աղջկա մահվան ողբերգական հանգամանքները։ Աղջիկը, որը տառապում էր Snijders Blok-Campeau հազվադեպ նեյրոդեվելոպմենտալ համախտանիշով, մահացել է 2025 թվականի մարտին՝ փորձարարական թերապիայի բարդությունների պատճառով։ Այս հետաքննությունը լույս է սփռում այն վտանգավոր բացերի վրա, որոնք թույլ են տալիս գիտնականներին շրջանցել ազգային կարգավորող մարմինների վերահսկողությունը՝ օգտվելով արագացված կլինիկական թեստավորման հնարավորություններից։
Հետաքննության արդյունքները ցույց են տալիս համակարգային ձախողում՝ կապված նախակլինիկական անվտանգության վերաբերյալ նախազգուշացումները թաքցնելու հետ։ Մասնավորապես, հետազոտական թիմը անտեսել է պրիմատների մոտ լյարդի վնասման դեպքերը, որոնք արձանագրվել էին մարդու վրա փորձարկումից ընդամենը մեկ ամիս առաջ։ Ինչպես հաղորդում է Nature-ը, փորձարկումն անցկացվել է Շանհայի Xinhua հիվանդանոցում՝ «հետազոտողի նախաձեռնած փորձարկումների» (IIT) ընթացակարգով։ Այս կարգավորումը, որը նախատեսված է արագացված կլինիկական թեստավորման համար, գործնականում բացառում է բազմաստիճան վերահսկողությունը։ Փորձագետները նշում են, որ այս կառուցվածքային թերությունը հնարավորություն է տվել հետազոտողներին՝ անտեսելու կենդանիների վրա կատարված փորձերի տագնապալի ազդանշանները՝ դրանք դիտարկելով որպես ներքին տվյալներ, այլ ոչ թե պարտադիր բացահայտման ենթակա անվտանգության տեղեկատվություն։
Հաշվետվողականության և էթիկայի բացակայություն
CBS News-ի և այլ միջազգային աղբյուրների տվյալներով՝ հետաքննությունը պարզել է, որ Ցյուի թիմը հիվանդանոցի էթիկայի հանձնաժողովին և ծնողներին չի տեղեկացրել կենդանիների վրա կատարված նախորդ փորձարկումների իրական վտանգների մասին։ Աղջկա ծնողները, որոնք ավելի քան 800,000 դոլար են վճարել փորձի համար, տեղյակ չեն եղել կիրառվող արձանագրությունների ռիսկայնության մասին։ 2025 թվականի մարտին երեխայի մահից հետո հիվանդանոցը դադարեցրել է հետազոտությունը, սակայն սկանդալի մասին հանրությունը տեղեկացել է միայն 2026 թվականի հուլիսին՝ Science-ի և Retraction Watch-ի համատեղ հետաքննության շնորհիվ։ Այս մեկամյա լռությունը վկայում է գիտական շրջանակներում տիրող գաղտնիության մշակույթի մասին, որը թույլ է տվել հետազոտողներին խուսափել պատասխանատվությունից։
Ցյուի հեռացումից բացի, Շանհայի քաղաքային իշխանությունները պատժամիջոցներ են կիրառել թիմի այլ անդամների և հիվանդանոցի պաշտոնյաների նկատմամբ։ Ցյուն և նրա գործընկերը զրկվել են գիտական նախագծեր ղեկավարելու իրավունքից հինգ տարի ժամկետով և ներառվել են հետազոտական ամբողջականության խախտումներ կատարած անձանց ազգային բազայում։ Իրավաբան Ջիայու Շին՝ Ռենմինի համալսարանից, նշում է, որ այս պատժամիջոցները հստակ ազդանշան են բոլոր այն հաստատություններին, որոնք փորձում են գործել ստվերային պայմաններում։
Չինաստանի բիոտեխնոլոգիական հավակնությունները և ապագան
Այս դեպքը լուրջ հարված է Չինաստանի՝ բիոտեխնոլոգիաների ոլորտում համաշխարհային առաջատար դառնալու հավակնություններին։ Իրադարձությունը հիշեցնում է 2018 թվականի սկանդալը՝ կապված գենետիկորեն ձևափոխված երեխաների հետ։ Չնայած 2026 թվականի մայիսին կառավարությունը խստացրել է IIT-ների նկատմամբ վերահսկողությունը, մասնագետները նշում են, որ ոլորտի արագ զարգացումը դեռևս առաջ է անցնում կարգավորող ենթակառուցվածքներից։ Asia Society Policy Institute-ից Լիզի Լին նշում է, որ այս փորձարկումը «զգուշացնող պատմություն» է այն մասին, թե ինչպես է նորարարության արագությունը գերազանցում կլինիկական վերահսկողության հասունությանը։ Պեկինը փորձում է վերականգնել վստահությունը՝ պարտադրելով հիվանդանոցներին պատասխանատվություն կրել վերահսկողության թերացումների համար, սակայն արդյունավետությունը կախված է նրանից, թե արդյոք հաստատությունները կկարողանան վերացնել գաղտնիության մշակույթը։ Փորձագետները շեշտում են, որ առանց անվտանգության տվյալների հրապարակման և անկախ ստուգումների, նմանատիպ ողբերգությունների կրկնվելու վտանգը մնում է չափազանց բարձր՝ հատկապես այնպիսի ոլորտում, որտեղ շահույթը և արագությունը հաճախ գերակայում են պացիենտի անվտանգությանը։
Հրապարակման աղբյուր: cbsnews.com.

