Բոստոնի դաշնային դատարանը հունիսի 12-ին որոշում է կայացրել, որով Թրամփի վարչակազմին պարտավորեցնում է վերականգնել ազգային պարկերից հեռացված պատմական և գիտական ցուցադրությունները։ Դատավոր Անժել Քելլիի վճռով՝ Ներքին գործերի նախարարության կողմից ստրկության, քաղաքացիական իրավունքների և կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ նյութերի հեռացումը հակասում է դաշնային օրենսդրությանը։
Իրավական վեճի հիմքերը
Հայցը ներկայացվել էր մի շարք կազմակերպությունների կողմից, այդ թվում՝ Ազգային պարկերի պահպանության ասոցիացիայի և Ամերիկայի պատմության և տեղական պատմության ասոցիացիայի։ Հայցվորները պնդում էին, որ վարչակազմի գործողությունները խախտում են Ազգային պարկերի ծառայության մասին օրենքը (National Park Service Organic Act)։ Դատավոր Քելլին, որը նշանակվել է նախագահ Ջո Բայդենի կողմից, համաձայնել է հայցվորների հետ՝ նշելով, որ «պատմությունը չի կարող հավատարմորեն պատմվել, եթե բացառվեն այն համայնքների փորձառությունները, որոնց պայքարը կազմում է ազգի պատմության կարևոր մասը»։
Վճիռը վերաբերում է 2025 թվականի մարտին նախագահ Դոնալդ Թրամփի ստորագրած «Ամերիկյան պատմության մեջ ճշմարտության և բանականության վերականգնում» հրամանագրին։ Այդ հրամանագրով նպատակ էր դրվել հեռացնել այն նյութերը, որոնք, ըստ վարչակազմի, ԱՄՆ-ն ներկայացնում էին «բացասական լույսի ներքո» կամ «ռևիզիոնիստական» էին համարվում։
Հետևանքները պատմական հիշողության համար
Դատարանը 21 օր ժամանակ է տվել կառավարությանը՝ ցուցադրությունները վերականգնելու համար, որպեսզի դրանք պատրաստ լինեն ԱՄՆ անկախության 250-ամյակի տոնակատարություններին։ Հեռացված նյութերի թվում էին Ֆիլադելֆիայի Անկախության ազգային պատմական պարկի ցուցանմուշները, որոնք պատմում էին Ջորջ Վաշինգտոնի կողմից ստրուկների պահման մասին, ինչպես նաև Հարավային Կարոլինայի Ֆորտ Սամթերում կլիմայական սպառնալիքների մասին ցուցանակները։
Ներքին գործերի նախարարությունը քննադատել է դատարանի որոշումը՝ Քելլիին անվանելով «լիբերալ ակտիվիստ դատավոր» և հայտարարելով բողոքարկման հնարավորության մասին։ Այնուամենայնիվ, այս վճիռը կարևոր նախադեպ է հանդիսանում գործադիր իշխանության վերահսկողության սահմանափակման հարցում՝ ընդգծելով, որ ազգային պարկերը պետք է պահպանեն ամերիկյան պատմության ամբողջականությունը՝ անկախ քաղաքական նպատակահարմարությունից։