Ջերմային և օզոնային ճգնաժամ. հունիսյան աննախադեպ շոգը Եվրոպայում
Արևմտյան Եվրոպան ամփոփել է պատմության մեջ ամենաշոգ հունիսը, երբ ջերմաստիճանը 1991-2020 թվականների միջին ցուցանիշից բարձր է եղել ավելի քան 3 աստիճանով: ԵՄ Copernicus կլիմայական ծառայության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ ամիսն անցել է «ջերմային գմբեթի» ազդեցության ներքո, որը տաք օդն ու խոնավությունը պահել է մայրցամաքի վրա: Այս բնապահպանական աղետը միայն ջերմաստիճանով չի սահմանափակվել. Global Witness կազմակերպության զեկույցը փաստում է, որ հունիսի վերջին ԵՄ բնակչության երկու երրորդը ենթարկվել է գետնամերձ օզոնի վտանգավոր մակարդակի ազդեցությանը:
162 օդի որակի մոնիտորինգի կայանների տվյալների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մոտ 298 միլիոն մարդ շնչել է ԵՄ սահմանած 120 մկգ/մ3 անվտանգության շեմը գերազանցող օզոնային օդ: Ի տարբերություն մթնոլորտի վերին շերտերի օզոնի, գետնամերձ օզոնը թունավոր աղտոտիչ է, որը ձևավորվում է բարձր ջերմաստիճանի և արևի ճառագայթների ներքո՝ քիմիական ռեակցիաների արդյունքում: Այն սմոգի հիմնական բաղադրիչն է և առաջացնում է շնչառական լուրջ խնդիրներ ու ասթմատիկ նոպաներ:
Առողջապահական և ինստիտուցիոնալ մարտահրավերներ
Իրավիճակը լուրջ սպառնալիք է հանդիսանում հանրային առողջության համար: Ֆրանսիայում, Իսպանիայում և Բելգիայում հազարավոր մահվան դեպքեր արդեն իսկ կապվել են շոգի հետ, սակայն օզոնային աղտոտվածությունը հանդիսանում է «անտեսանելի սպառնալիք»: Եվրոպական շրջակա միջավայրի գործակալության տվյալներով՝ միայն 2023 թվականին օզոնային աղտոտվածությունը Եվրոպայում կապված է եղել ավելի քան 63,000 մահվան դեպքերի հետ: Գիտնականները զգուշացնում են, որ կլիմայական փոփոխությունների հետևանքով շոգի ալիքների հաճախականության աճը մեծացնելու է Եվրոպայի առողջապահական համակարգերի վրա ճնշումը:
ECMWF-ի կլիմայական ռազմավարության ղեկավար Սամանթա Բյուրջեսը նշում է, որ բարձր խոնավությունը բնակչությանը զրկել է գիշերային հանգստից՝ առաջացնելով անընդմեջ «արևադարձային գիշերներ»: Այս հանգամանքը, Միջերկրական և Ատլանտյան ծովերի տաքացման հետ մեկտեղ, վնասում է եվրոպական ենթակառուցվածքները, որոնք նախատեսված չեն եղել նման ծայրահեղությունների համար:
Քաղաքականության անհրաժեշտությունը
Global Witness-ի զեկույցը մատնանշում է կարգավորող մեծ բացը. մինչ ԵՄ-ն հաջողությամբ նվազեցրել է ազոտի երկօքսիդի արտանետումները, մեթանը, որը պատասխանատու է գետնամերձ օզոնի ձևավորման մեկ երրորդի համար, գյուղատնտեսական ոլորտում մնում է գրեթե անկարգավորելի: Փորձագետները կոչ են անում սահմանել պարտադիր թիրախներ արտանետումները կրճատելու համար՝ ընդգծելով, որ ներկայիս քաղաքականությունը չի լուծում այն հիմնարար խնդիրները, որոնք եվրոպական քաղաքները դարձնում են վտանգավոր բնակության համար: