ԺՆԵՎ — Մթնոլորտում ածխաթթու գազի, մեթանի և ազոտի օքսիդի կոնցենտրացիաները 2025 թվականին հասել են աննախադեպ բարձր մակարդակի՝ ամրագրելով կլիմայական երկարաժամկետ հետևանքներ, որոնք կպահպանվեն դարեր շարունակ, հայտարարել է ՄԱԿ-ը երեքշաբթի՝ 2026 թվականի հոկտեմբերի 27-ին: Համաձայն CBS News-ի հրապարակման՝ Օդերևութաբանական համաշխարհային կազմակերպության (WMO) կողմից հրապարակված 22-րդ ամենամյա զեկույցում նշվում է, որ ջերմոցային գազերն արդեն աննախադեպ քանակությամբ ջերմություն են կլանում՝ լրացուցիչ էներգիա հաղորդելով ծայրահեղ եղանակային երևույթներին և մեծացնելով համաշխարհային տնտեսական ու սոցիալական ռիսկերը:
Այս հայտարարությունը հնչում է նոյեմբերի 9-ից 20-ը Թուրքիայի Անթալիա քաղաքում կայանալիք COP31 կլիմայական գագաթնաժողովից ընդամենը շաբաթներ առաջ: Այն զուգադիպում է ՄԱԿ-ի մեկ այլ գնահատականի հետ, ըստ որի՝ երկրների ներկայիս ազգային խոստումները կնվազեցնեն համաշխարհային արտանետումները մինչև 2035 թվականը միայն 6 տոկոսով, ինչը խիստ զիջում է գլոբալ տաքացումը 1.5 Ցլսիուսի սահմաններում պահելու համար անհրաժեշտ մոտ 60 տոկոս կրճատմանը:
Ջերմոցային գազերի կոնցենտրացիայի ցուցանիշները
Ի տարբերություն հանածո վառելիքի այրման տարեկան արտանետումների, WMO-ի տեղեկագիրը չափում է մթնոլորտում առկա գազերի կուտակային կոնցենտրացիան: 2025 թվականին ածխաթթու գազի (CO2) կոնցենտրացիան կազմել է 426.8 մաս միլիոնում (ppm), մեթանինը՝ 1,948 մաս միլիարդում (ppb), իսկ ազոտի օքսիդինը՝ 339.1 մաս միլիարդում: Այս ցուցանիշները համապատասխանաբար կազմում են մինչև 1750 թվականը արձանագրված արդյունաբերական դարաշրջանին նախորդող մակարդակների 153%, 267% և 126%-ը:
Ածխաթթու գազը շարունակում է մնալ հիմնական գործոնը՝ ապահովելով երկարատև ջերմոցային գազերի տաքացման ազդեցության շուրջ 66%-ը: Ամեն տարի արտանետվող CO2-ի մոտավորապես կեսը մնում է մթնոլորտում, իսկ մնացած մասը կլանվում է ցամաքի և օվկիանոսների կողմից: 2024-ից 2025 թվականներին CO2-ի համաշխարհային միջին կոնցենտրացիան աճել է 2.8 ppm-ով: Թեև այս աճն ավելի փոքր է, քան 2023–2024 թվականների ռեկորդային 3.6 ppm ալիքը, WMO-ի ավագ գիտաշխատող Օքսանա Տարասովան նշել է, որ այն դեռևս գերազանցում է նախորդ տասնամյակի 2.6 ppm միջին աճի տեմպը:
Տարասովան պարզաբանել է, որ տարեկան աճի փոքր-ինչ դանդաղումը պայմանավորված է ցամաքային ածխածնային կլանիչների վերականգնմամբ և 2023–2024 թվականների ուժեղ Էլ Նինյոյի երևույթից հետո հրդեհներից արտանետումների կրճատմամբ: Այնուամենայնիվ, փորձագետները զգուշացնում են, որ 2026 թվականին կոնցենտրացիաները կշարունակեն աճել հանածո վառելիքի այրման և ուժեղ Էլ Նինյոյի նոր փուլի զարգացման հետևանքով:
Մեթան և ածանցյալ հետքային գազեր
Մեթանը կազմում է երկարաժամկետ տաքացման ազդեցության մոտ 16%-ը: Մթնոլորտ արտանետվող մեթանի մոտ մեկ երրորդը գալիս է բնական աղբյուրներից, ինչպիսիք են ճահիճները, իսկ մնացած մասը՝ մարդածին աղբյուրներից, այդ թվում՝ անասնաբուծությունից, բրնձի մշակությունից և աղբավայրերից: WMO-ն կոչ է արել մեծ ուշադրություն դարձնել նաև էլեկտրաէներգիայի բաշխման հետ կապված երկու հետքային գազերի՝ մոլեկուլային ջրածնի և ծծմբի վեցֆտորիդի (SF6) վրա:
Ծծմբի վեցֆտորիդի մակարդակը կայունորեն աճել է վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում՝ էլեկտրական ցանցերում հիմնականում որպես կայծային արգելակիչ օգտագործվելու պատճառով: Մինչդեռ ջրածնի մակարդակի աճի պատճառները մնում են անհայտ, թեև այն սկսել է լայնորեն կիրառվել որպես էներգիայի պահեստավորման միջոց:
COP31-ի քաղաքական բացթողումները և ֆինանսական իրողությունները
Անհանգստացնող զեկույցը հրապարակվում է 154 երկրների ազգային կլիմայական հայտերի համահավաք վերլուծությանը զուգընթաց, որոնք միասին ներառում են համաշխարհային արտանետումների 71%-ը: Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ բոլոր երկրների կողմից իրենց ծրագրերի լիարժեք իրականացման դեպքում արտանետումների կրճատումը 2035 թվականին կկազմի ընդամենը 9%:
Այս բացը խորանում է աշխարհաքաղաքական գործոնների, մասնավորապես՝ ԱՄՆ-ի կողմից Փարիզյան համաձայնագրից դուրս գալու հետևանքով: ՄԱԿ-ի կլիմայի հարցերով գլխավոր պատասխանատու Սայմոն Սթիլը ընդգծել է, որ Թուրքիայում կայանալիք COP31 գագաթնաժողովը պետք է գործնական քայլեր ձեռնարկի այս բացերը լրացնելու համար: Թեև 2023 և 2024 թվականներին գլոբալ կլիմայական ֆինանսավորման հոսքերն աճել են 32%-ով՝ հասնելով տարեկան միջինը 1.9 տրիլիոն դոլարի, ՄԱԿ-ի տվյալներով՝ այդ առաջընթացը դեռևս բավարար չէ պահանջվող խնդիրները լուծելու համար: